— Абароніцеся, — сказаў Віктар, — гэта позна ці рана будзе. Вось важней веды, удалая работа, карысць ад яе.
— Так усе гавораць, калі абароняцца...— перапыніла яго Лідачка, спускаючыся побач з лесвіцы.— Але ўсе мараць абараніцца, мець гэты дыплом. З дыпломам ты чалавек... I вы цяпер чалавек, асоба, вучоны, не тое што былі раней, месяц таму... А хто я? Лабарантка Лідачка. Сягоння прыходжу ў аддзел гербіцыдаў, запрашаю дзяўчат ісці разам палуднаваць у рэстаран. Дык мне Пятрова, гэтая брыдкая старая дзявуля, што толькі два месяцы таму абаранілася, але ўсе свае трыццаць гадоў ніводнаму мужчыну не патрэбная, скрывіла вусны i мармыча ў нос так зняважліва: «А хіба ў вас няма сяброў са свайго кола?» Пазіраю здзіўлена на яе... Пасміхаецца: з кола лабарантаў... «З імі вам трэба, — кажа, — дружыць...»
— Не чуў вашай гэтай размовы, — сказаў Віктар, — але добра ведаю, што мала быць адукаваным. Трэба яшчэ мець i культуру. Няма яе — няма i сапраўднай адукаванасці.
— Правільна, але... Кандыдат ёсць кандыдат...
— Папрацуйце — i абароніцеся.
— Не абаранюся, — уздыхнула Лідачка.— Я нарадзілася i вырасла ў горадзе, ні да акадэміі, ні пасля яе не была ў вёсцы. З кніжак усе травы ды кветкі ведаю, знаю ix лацінскія назвы, каштоўнасць, a завядзі мяне ў поле — я нічога не пазнаю. Калі была на практыцы, ячмень ад пшаніцы не адрозніла. Падобныя абое, вусатыя...
— Паедзьце ў вёску, пааграномнічайце, — усміхнуўся Віктар, — зямлю сваімі рукамі памацайце, дажджу ці цяпла не раз у неба папрасіце, нагадайце, чаму на адным i тым жа кавалку густа i пуста расце.
— Я не ўяўляю, як жыць у сяле, ды мяне i мама не пусціць. Скажа: тады іншую работу табе знойдзем...
— Што ж вы такая кволая!
— Насміхаецеся...
— Бо не ведаю, што вам параіць, — сказаў Віктар.
— Быць мне да сівых валасоў у лабарантах ці ў малодшых навуковых супрацоўніках...
Віктар прамаўчаў, незалюбіў, што Лідачка так выдумляе на сябе ўсякае, так глядзіць на ўсё не далей свайго носа, развітаўся на першым паверсе з вахцёрам і, бачачы праз акно калідора, што на халаднаватым, хмурым дварэ ідзе дождж, наставіў каўнер плашча, пашкадаваў, што не ўзяў з дому старэнькі парасон.
Ліда адчыніла сумачку, дастала з яе маленькі японскі парасончык, раскрыла яго, запрасіла «схавацца».
— Дзякуй, — сказаў Віктар, прыхінуўся да яе — каб не падала вада на плячо.
— Калі ласка, — усміхнулася яна какетліва, забываючыся, што зусім нядаўна ёй было сумна.— А я сёння нешта чула...
— Што вы чулі? — спытаў ён i блазнавата зірнуў на яе чысценькі бялявы тварык, падміргнуў ёй.
— Што Вацлаў Іосіфавіч ідзе на павышэнне i вы будзеце загадчыкам аддзела...
— Я не хачу гэтага, ды i са мною ніхто не гаварыў...
— Маніце, — папракнула Лідачка.— Хочаце аддаліцца ад нас, бедных лабарантаў, імкняце да «вышэйшага кола».
— Прыкметна гэта па мне? — усміхнуўся ён.
— Не зусім, але... Вы не забывайце, што я заўсёды добра да вас адносілася. Другія пасміхаліся (хоць бы i тая Пятрова), што вы з вёскі, былы завочнік. А я не...
— Дзякуй, Лідачка, — паціснуў ён яе локаць, абыходзячы вялікую лужыну вады.— Вы вельмі добрая. Прыгожая i добрая.
Па парасоне шастаў лівень, шумела, пырскалася вада, калі падала з падаконнікаў.
— I вы: Лідачка...— яна какетліва i крыўдліва сціснула вусны.
— Прабачце, Ліда Васільеўна, — адразу паправіўся Віктар, — я па-сяброўску. Не люблю гэтых лішніх далікатнасцей. Мы ж амаль равеснікі.
— Амаль. Але мы...
— Ды перастаньце. Не трэба так. Я магу пакрыўдзіцца, што вы насміхаецеся.
— Ладна, — сказала яна, — згода. Давайце сходзім зараз у кіно. Ідзе цудоўны фільм — «Ясенія».
— Прабачце, — прамовіў ён, — не магу. Трэба сына з сада забраць, напраўду ў магазін схадзіць. Маю цяпер вольных хвілін пяць.
— Ох, гэтыя сямейныя абавязкі! — уздыхнула яна.— Я, мусіць, ніколі з-за ix не выйду замуж... Ну, да заўтрашняга, — падала руку, неяк вельмі пільна i ласкава паглядзела яму ў вочы.
Віктар паціснуў яе руку, гэтаксама ўсміхнуўся i выйшаў з-пад парасона на дождж, які падрабнеў, сыпаўся па галаву i плечы спорна i холадна.
2
Тут, у горадзе, Віктар змяніў ужо тры прыватныя кватэры, жыў цяпер на чацвёртай. З гаспадарамі ён ладзіў, слухаўся ix, чаго яны толькі хацелі ад яго, кватаранта. Але ў першых дзвюх хатках не было цёплай вады, газу, у трэцяй кватэры ўсё гэта было, але гаспадыня не хацела мець кватарантаў з дзецьмі, то ён сам пакінуў ix, прыблукаў да цяперашняга свайго жылля, дзе заняў у двухпакаёвай кватэры асобны невялікі пакой са «сваімі» дзвярмі. Плаціў за яго ў месяц сорак пяць рублёў.