Мужа я ў гэтым пажары пазбылася;
Кінуўся ў хату па скарб — ратаваць, —
Столь падгарэла ў той час, абвалілася…
— Бог захацеў пакараць!
Ох! Як пачне калі што руйнаваціся, —
Што ні рабі ты, а будзе дарма,
Толькі зьнядужаеш, сілаю страцісься,
Скуткаў жа добрых няма.
Сын у Сібір ці ішчэ за Сібірамі
Недзе пайшоў на жыцьцё зарабляць,
Разам з дачушкай пайшла я пад дзьверамі
На пагарэлых зьбіраць.
Дочка ад часу пажэжы праклятае
Чымсь захварэла, няведама чым;
Сохла, бляднела, як зелейка сьцятае,
Покі ня ўмерла саўсім.
З воласьці мела паперу пісаную:
Сына маскаль занівошта забіў.
Нечым зграшыла дзіцятка рахманае,
Ціхі ж, паважлівы быў…
От і жыву я на сьвеце зязюляю
Тэй сіратлівай, адна наўсяды.
Сьмерць неўздалечку, — свой век перамуляю,
Збудуся цяжкай нуды.
Змоўкне — і сьлёзы па твару пакоцяцца,
Хусткай схісьне іх і далей брыдзе,
Ціха ступае, ўсім целам калоціцца…
Ах! пашкадуйце ў бядзе!
Дайце кавалачак хлеба ёй цьмянага,
Дайце пуховага! Дзе ж ёй узяць?
Што яна возьме з жыцьця бесталаннага?
Дайце, што можаце даць!
Дайце куточак, а дайце ж ёй, мілыя!
З ласкай у хату прыміце яе,
Хай адпачне гаратніца пахілая,
Раны пагоіць свае.
66. Сын
Гэй, у чыстым полі ды ня сонца грэе,
Дый ня сонца грэе, ды ня вецер вее,
Не туман спусьціўся,
Не дубок схіліўся.
На шырокім полі ды па тым прасторы,
Ля дарогі самай, на зялёным ўзгоры
З ног дзяцюк зваліўся,
Бразнуўся, пабіўся.
— Ці ж ня сорам, хлопча, табе маладому?
Ганіць будуць людзі, едучы дадому:
«А ты ж маладзенькі,
Піці недужэнькі!»
— Ой, ня ганьце, людзі, — з гарэлкай ня знаўся, —
Я у сьвет далёкі за шчасьцем пагнаўся,
Ад радзімай маткі
Ды і зь беднай хаткі.
Ды па ўсёй зямліцы, дзе шыбае вока,
I пад самым небам, доле то ж глыбока
Быў я, цікаваўся,
Шчасьця прыглядаўся.
Не памеў я шчасьця, ды пазнаў я гора
I крыві разьлевы, сьлёз сірочых мора,
Скрозь а скрозь гарота,
Дзе ні глянь — маркота.
I падумаў зноў я дахаты вярнуцца
Ды да роднай маткі к сэрцу прыгарнуцца,
Рукі цалаваці,
Сьлёзы праліваці,
Каб прыняла сына свайго, валацугу,
Каб прыпеставала, адагнала тугу,
Зельлейкам паіла,
Раны пагаіла.
От ня маю сілы, не трымаюць ногі,
Раптам занядужаў, паў каля дарогі,
Знаць — ня ўбачыць маткі,
Не дайсьці да хаткі!
67. Журба і сьмяхоцьце
— Брынкні, хлопча малады,
У свае цымбалы!
Ты ж бо, чуў я ад людзей,
Музыкант удалы.
Песьняй ёмкай зьвесялі, —
Заплачу двухзлотку.
Хочаш? Выпі напярод,
Спагані ахвотку!
— Раз журба зь сьмехацьцём
Напіліся мёду
I пайшлі на кірмаш
Паглядзець народу,
Вось журба й завяла,
Несуцешна плача,
Сьмехацьцё ж ля яе
Па дарозе скача.
— Гэй, сястрыца, пакінь
Разьліваці сьлёзы,
Бо цябе ж засьмяе
Чалавек цьвярозы.
А-ха-ха! хі-хі-хі!
Ну, чаго, сястрыца,
Не хапіла табе?
— Перастань, дурніца!
— Не сьмяшы ты людзей,
А давай паскачам!
А журба яшчэ горш
Закацілась плачам.
«А-ха-ха!», «І-ы-ы!»
Па дарозе льюцца;
Йдуць журба зь сьмехацьцём,
А людцы сьмяюцца.
От журба і крычыць:
— Празь цябе выкпіны!
Сьмехацьцё ж ёй у адказ:
— Не, асані, вінна!
— Празь цябе! Празь цябе!
Увайшлі ў спрэчку,
А ў канцы пачалі
Малаціці грэчку.
Тут камар падляцеў:
«Кум з кумой дзярэцца?»
I пачаў ля журбы
Акругом вярцецца!
То у нос, то у лоб
Джыгане — уп’ецца,
От журба науцёк,
Бо няма дзе дзецца.
Сьмехацьцё ж не бяжыць,
Даганяць ня хоча,
А зь людзьмі над журбой
Над дурной рагоча.
От і ўсё. Калі хто
З вас журбу убача,
Дык настрашце яе
Камаровым плачам.
Уцячэць! А цяпер —
Заплаці двухзлотку
I кілішачак дай
Прамачыці глотку.