«Яна, відаць, i не выспалася добра».
—Эла Іванаўна, — страгавата сказаў Логвін, — вучні-гультаі, калі не зробяць урокаў, даўно выдумалі сабе тры адгаворкі: не быў у школе i не ведаў тэму, што рабіць, балела галава i не зрабіў ці што-небудзь забыўся дома. Другіх вымыслаў амаль не бывае. Вы i самі гэта ўжо ведаеце...
—Я напісала...— прашаптала Эла Іванаўна, i яшчэ болей відаць было, што маніла: ужо не ведала, дзе дзець вочы. Поглядам яна прасіла не дакараць яе, не гаварыць болей — каб не пачуў строгі дырэктар. Той i на педсавеце можа за гэта папракаць i калі яшчэ раз так «зловіць», дык i вымову аб'явіць.
—Без плана нельга лічыць, што вы падрыхтаваліся да ўрока, — сказаў Логвін.
—Я падрыхтавалася...
I тут празвінеў званок. Настаўніцы-дзяўчаты першыя падняліся, моўчкі разабралі класныя журналы i разышліся. Цяжка падняўся, паклаў у нагрудную кішэню акуляры высокі паўнаваты дырэктар i гэтаксама падаўся на свой урок, на Элу Іванаўну нават не зірнуў: гэты год ён мала ўваходзіць да работы, цярпліва чакае вясны, зваліў усё на Логвіна i стараецца ўтрымаць, не адпусціць яго ca школы, змусіць, каб iменна ён сачыў за маладымі настаўнікамі: першы год ix трэба вучыць, як i дзяцей.
Эла Іванаўна ўзяла класны журнал, стаяла i чакала: пусціць яе Логвін на ўрок ці пашле дахаты па планы. Логвін усё разумеў, спачуваў настаўніцы, але мусіў не быць мяккім: работа ёсць работа. Хоць увогуле яму, маладому завучу, было нялёгка: не ўдавалася быць заўсёды строгім з амаль сваімі равеснікамі ды яшчэ з маладымі незамужнімі дзяўчатамі, i няможна было залішне быць мяккім з імі — тады яны сваімі ласкавымі позіркамі, рознымі гутаркамі ды інтымнасцямі зусім бянтэжылі яго, нават часамі i любілі паджартаваць, ведаючы, што ў яго вельмі раўнівая маладая жонка. Яму школьная — настаўніцкая i завучаўская — работа давалася лёгка, а вось «спрацоўвацца» з дзяўчатамі было цяжэй...
Ён хацеў ужо сказаць сваё слова, як адчыніліся дзверы i Міхаліна Казіміраўна, пажылая хворая настаўніца, цяпер раззлаваная, белая, ледзь не ўкінула ў настаўніцкую пяцікласніка Быкоўскага — рослага, гарэзлівага падлетка. Ад выхадак таго часта ўжо нават плакалі настаўніцы, праз сілу ідучы ў пяты клас на ўрокі.
— Мікалай Аляксандравіч, — Міхаліна Казіміраўна аж не магла гаварыць ад злосці i хвалявання, — што хочаце рабіце з ім, але я не магу весці ўрок, калі ён у класе... Усе дзеці як дзеці, а ён... Вось i цяпер захаджу да ix, а ён ката з-пад парты выпусціў... Сарваў урок... Вы ведаеце, якія ў мяне нервы... Разбірайцеся! Вы — завуч. Я не магу...
Гаварыць, разбірацца цяпер з Быкоўскім, падумаў Логвін, — значыць, бясконца дапытвацца: «Чаму ты так зрабіў?» Логвін настаўнічаў не першы год, усякіх дзяцей пабачыў, ведаў гэтага Быкоўскага i цяпер разумеў: яму трэба ісці на ўрок з Элай Іванаўнай i не траціць часу на свавольніка, прыйдзецца пагаварыць з ім пазней ці нават схадзіць сёння да яго бацькоў.
— Міхаліна Казіміраўна, супакойцеся, калі ласка, — папрасіў Логвін, — i дазвольце Пецю пабыць на ўроку. Разбяромся з ім пазней, толькі скажыце мне, як ён цяпер будзе сябе паводзіць.
I настаўніца i вучань прамаўчалі, выйшлі з настаўніцкай.
—А мне можна ісці на ўрок? — Эла Іванаўна пакорліва пазірала на Логвіна, так жаласна смыкнула тонкімі вуснамі, захвалявалася, што ён сумеўся, успомніў, як летась вясною зайшоў праверыць работу пажылой настаўніцы суседняй пачатковай школы.
Тая ўбачыла яго, «начальніка», з акна класа, спалохана выскачыла на калідор, папраўляла невялікую тлустую плямінку на блузцы, пасля паказвала журнал, планы, залівалася чырванню i так жаласліва пазірала, стрымлівала свае дрыготкія рукі, калі Логвін збіраўся сказаць ёй пра заўважаныя непаладкі. Настаўніца тупала вакол яго, называла «Аляксандравіч ды Аляксандравіч», што Логвін сумеўся, засаромеўся i яму стала шкода гэтай старой жанчыны — ёй засталося працаваць год-два да пенсіі. Ён хутчэй пажадаў ёй «поспехаў», развітаўся i заспяшаўся ca школы... Можа, ён памыляўся, але яму здавалася, што некаторыя настаўнікі маюць залішні страх перад усякім начальствам. Яму заўсёды было няёмка бачыць гэта.
—Хадзем, зірнём, як вы можаце працаваць без планаў, — усміхнуўся Логвін.— Можа, так у вас яшчэ лепш выйдзе.
—Дзякую, Мікалай Аляксандравіч, — усміхнулася i Эла Іванаўна, абрадавана зірнула на яго.— Больш так не будзе, вось паглядзіцё.
—Добра, добра, — усміхнуўся ён, адводзячы позірк ад яе чырвоненькіх свежых шчок, ад белай стройнай шыі i прыгожай прычоскі.
Дзеці без настаўніцы шумелі, вызіралі з класа на калідор; калі зайшлі Эла Іванаўна i Логвін, яны кінуліся да сваіх парт, суцішыліся. Эла Іванаўна запынілася ля стала i доўга, што не варта было рабіць, дапытвалася, хто не прыйшоў сёння ў школу, не вывучыў урок ці што не зразумеў, прасіла ўсіх лепей сесці.