Васьмікласнікі сядзелі ціха, чакалі настаўніка. Не корпаліся ў сваіх сумках, бо ўсё іхняе прыладдзе ляжала на партах. Яны адразу засыпалі Пятра Сцяпанавіча пытаннямі, i ён выслухаў ix, коратка i добра адказаў, вучняў не перабіваў, але своечасова i далікатна ix папраўляў, тады пачаў пытацца сам.
Логвін хоць стараўся бываць штодня на двух чужых уроках, як таго хочуць ад завуча інспектары (хоць гэта не заўсёды выходзіць), але на ўрокі Пятра Сцяпанавіча ішоў заўсёды з прыемнасцю, бо не толькі сядзеў, стараўся знайсці «добрае i благое», але адчуваў, што i самому яму ёсць чаму павучыцца, бываючы на такіх добрых уроках.
— Уявіце сабе...— амаль шэптам сказаў Пётр Сцяпанавіч, i дзеці заціхлі, сачылі за кожным рухам настаўніка, лавілі кожнае яго слова. I Логвін заслухаўся, перастаў пісаць, перанёсся ў думках у тую далёкую, цёплую краіну. Ён убачыў, здаецца, калі гаварыў Пётр Сцяпанавіч, густы, пераплецены нізкімі дзікімі кустамi гушчарнік, высокую зялёную траву; куст затросся, расхінуўся — i паказаўся хітры, з прыжмуранымі вачыма i вусамі, што шморгаліся, грозны тыгр, — казуля-малалетак перастала есці траву, сціснулася, застрыгла вушамі, скочыла, але было позна...
Логвін слухаў i зайздросціў Пятру Сцяпанавічу: як ён добра, маляўніча, без ніводнага лішняга слова расказвае, як умее зацікавіць. Гаворыць не толькі тое, што трэба па праграме, але i тое, што бачыў у кіно ці па тэлевізары, вычытаў з часопісаў i кніг. Такі ўрок, падумаў Логвін, ёсць за што пахваліць, не трэба хітраваць ці вышукваць далікатныя словы, каб сказаць калегу горкую праўду.
Логвін, як гавораць настаўнікі, якіх ён не раз i сам запрашаў, працуе «добра», але сваімі ўрокамі не заўсёды задаволены. Таму, калі сам даваў добры ўрок, трапляў на нечы выдатны, дык дзень гэты лічыў удалым, пражытым не дарэмна.
...На мокрым дварэ тапталася старая жанчына. Яна са здзіўленнем зірнула на Логвіна, адказала на яго прывітанне.
—Гаспадар дома? — спытаў ён.
—А дзе ж яму быць, — хмурачыся, забурчэла тая.— Налізаўся ўчора, сёння на работу не пайшоў, ляжыць, памірае. Хваробу такую ён часта сабе знаходзіць.
Логвін зайшоў у сенцы, з сянец — у хату. Адразу са двара здалося тут цёмна, i ён ледзь убачыў на ложку заспанага, маладога яшчэ, гадоў пад сорак, ускудлачанага мужчыну.
—А, настаўнік! Дзень добры! — Мужчына падняўся, звесіў на падлогу босыя ногі, зморшчыўся i пацёр далоняю твар.— Відаць, нешта наш бэйбус у школе выпаліў?
Логвін расказаў Быкоўскаму пра яго сына, расказаў пра сённяшні дзень.
—Не хоча вучыцца, лайдак, — паківаў галавою Быкоўскі-бацька, — зусім не цягнецца да кніжкі. Вось i цяпер прыбег са школы, перакусіў i панёсся недзе на вёску. Я нават i не зірнуў куды: галава баліць...— ён зноў зморшчыўся. — Я i лупцаваў, i прасіў, задобрываў, а цяпер дык i рукою махнуў. Адумаецца некалі.— Ён закурыў i сеў ля стала.— Сам я невялікай навукі, вельмі не памагу. Задачкі яшчэ некаторыя выходзяць, a грамаціка... Ды цяпер i задачкі такія сталі, што не рошыш... Самы меншы мой у першы клас да вас ходзіць, а памагчы яму не магу па матэматыцы... Іксы нейкія прыдумалі... Ды якая была ў мяне вучоба? Бацька наш не вярнуўся з Нямеччыны, загінуў недзе, маці адна засталася, ды нас жменя гароху — шасцёра... Старэйшы я, дванаццаць гадоў; перад вайною збіраўся ў першы клас пайсці. Пайшоў толькі ў сорак чацвёртым, на во колькі пазней. Праўда, чытаць крыху ўжо налаўчыўся, стаяў у нас адзін паранены партызан, дык паказаў літары. Пахадзіў я тры гады ў школу — без кніжак, босы, галодны, са шчапою замест паперы, але навуку грыз добра, бо нечага лепшага хацеў... Настаўнік прарочыў, што вялікім чалавекам буду. Ну, кажа, Быкоўскі, станеш ты інжынерам! Прынёс я дзённік за чатыры класы, маці паглядзела яго, парадавалася i кажа мне: добра, сын, малайчына, але з навукі тваёй сям'я хлеба не мае i калі яшчэ будзе мець, ідзі ў калгас, памажы падняць меншых на ногі, а то не вытрываю я... Паплакаў я, пароў ды i пайшоў з віламі, касою, плугам працаваць. Во цяпер на ферме раблю, цялят даглядаю. Учора во з дружбакамі прэмію...— ён усміхнуўся.— Браты i сестры мае, маладзейшыя, павывучваліся, інжынерамі ды ўрачамі сталі, а я вось так i застаўся...
—Свайму Пецю гэта раскажыце, — сказаў Логвін, — вас не пусцілі ў школу, а ён сам хоча кінуць яе.
—Расказваў, — махнуў рукою Быкоўскі, — ад кніжкі, як ад чорта, бяжыць. Кажу: калі не вучышся, дык будзеш, як i я, з віламі ў саўгас хадзіць ці мазутаю штодня пахнуць. Дык, ведаеце, што ён мне кажа? А я, гаворыць, не буду з віламі хадзіць. Я не хачу таптацца ў гразі, у зямлі корпацца, каровам ды свінням хвасты круціць — файна апрануся i паеду чыстымі, асфальтаванымі вуліцамі хадзіць, гадзінамі, а не ад святла да цямна рабіць, буду вялікія грошы палучаць. Ён i верыць не хоча, што зямля, на якой мы ўсе тут стаім, робім, нас карміла i корміць, будзе карміць. Зямлі яму не трэба, не хочацца яму тут быць. Не ведаю, адкуль ён гэтаму навучыўся? Не разбяруся, што цяпер за дзеці? Якія людзі з ix вырастуць?! I чаму яны так не хочуць вучыцца? I надзеты, i накормлены, тэлевізары, шмызары!..