“Kompatinda Susanne? Jes, mi forgesis pri ŝi. La polico faris demandojn al ŝi. Ili opiniis, ke ŝi iel rilatas al la afero. Eble tiel estis – sed se jes, nur senkulpe. Mi kredas, ke ŝi babiladis kun iu, kaj donis informon pri la eliroj de Daisy. La kompatindulino tre ekscitiĝis – ŝi opiniis, ke oni pensis ŝin respondeca.” Ŝi ektremis. “Ŝi ĵetis sin de la fenestro. Ho! estis terure.” Ŝi metis la vizaĝon inter la manojn.
“Kian naciecon ŝi havis, sinjorino?”
“Ŝi estis francino.”
“Kio estis ŝia familia nomo?”
“Sonas absurde, sed mi ne povas memori ĝin – ni ĉiuj nomis ŝin Susanne. Ŝi estis beleta, ridetema fraŭlino, kaj ŝi amegis Daisy.”
“Ŝi estis la infanistino, ĉu ne?”
“Jes.”
“Kiu estis la vartistino?”
“Ŝi estis edukita kiel flegistino. Laŭnome Stengelberg. Ŝi ankaŭ amegis Daisy – kaj mian fratinon.”
“Nu, sinjorino, mi deziras, ke vi zorge pensu antaŭ ol respondi al la nuna demando. Ĉu vi vidis en la trajno iun, kiun vi rekonis?”
Ŝi rigardis lin. “Mi? Ne, neniu.”
“Kio pri Princino Dragomiroff?”
“Ŝi? Kompreneble mi konas ŝin. Mi pensis, ke vi volis indiki iun – el tiu tempo.”
“Tion mi intencis, sinjorino. Zorge pensu. Memoru, ke kelkaj jaroj forpasis. La persono povus aliigi sian aspekton.”
Helena pensis. Tiam ŝi diris: “Ne – mi estas certa – estas neniu.”
“Vi estis juna knabino tiutempe. Ĉu vi ne havis iun, kiu instruis vin aŭ prizorgis vin?”
“Jes, mi havis iun – ŝi estis mia guvernistino kaj samtempe sekretariino por Sofia. Ŝi estis anglino – pli bone skotino – granda virino kun ruĝaj haroj.”
“Kio estis ŝia nomo?”
“F-ino Freebody.”
“Juna aŭ maljuna?”
“Ŝi ŝajnis al mi tre maljuna. Supozeble, tamen, ŝi ne havis pli ol kvardek jarojn. Susanne prizorgis miajn vestaĵojn.”
“Kaj ne estis aliaj loĝantoj en la domo?”
“Nur servistoj.”
“Vi estas certa – tute certa, sinjorino – ke vi ne rekonis iun en la trajno?”
Ŝi respondis tre serioze: “Neniun, sinjoro. Eĉ ne unu personon.”
Kiam la grafo kaj grafino estis foririntaj, Poirot rigardis la du aliajn. “Vi vidas,” li diris, “ke ni progresas.”
“Bonega laboro,” diris S-ro Bouc. “Mi neniam eĉ pensus suspekti Grafon kaj Grafinon Andrenyi. Mi konsentas, ke mi opiniis ilin tute ekster la afero. Mi supozas, ke estas nenia dubo, ke ŝi faris la krimon? Tio estas iom malĝojiga. Tamen, oni ne gilotinos ŝin. Estas malpligravigaj cirkonstancoj. Kelkajn jarojn en malliberejo – nur tio.”
“Efektive, vi estas tute certa pri ŝia kulpeco.”
“Mia amiko, ĉu povas esti ia dubo pri gxi? Mi opiniis, ke via afabla maniero estis nur por trankviligi ilin ĝis oni liberigos nin el la neĝo, kaj la polico prizorgos la aferon.”
“Vi ne kredas al la aserto la grafo – je lia honoro – ke lia edzino estas senkulpa?”
“Mon cher – nature – kion alian li povis diri? Li amegas sian edzinon. Li deziras savi ŝin. Li diris la mensogon tre bone – laŭ ĝentlemana maniero, sed kio alia ol mensogo gxi povus esti?”
“Nu, vi scias, mi havis la absurdan ideon, ke ĝi povus esti la vero.”
“Ne, ne. Memoru la poŝtukon. La poŝtuko decidigas la aferon.”
“Mi ne estas tiel certa pri la poŝtuko. Vi memoros, ke mi ĉiam diris al vi, ke estis du eblecoj pri la posedeco de la poŝtuko.”
“Tamen…”
S-ro Bouc ĉesis paroli. La pordo ĉe la fino malfermiĝis, kaj Princino Dragomiroff eniris la manĝ- vagonon. Ŝi venis rekte al ili, kaj la tri viroj ekstaris.
Ŝi parolis al Poirot sen rigardo al la aliaj. “Mi kredas, sinjoro,” ŝi diris, “ke vi havas poŝtukon, kiu apartenas al mi.”
Poirot faris triumfan ekrigardon je la aliaj du.
“Ĉu ĉi tiu, sinjorino?” Li montris la etan kvadrataĵon el batisto.
“Tio estas ĝi. Ĝi havas mian ĉefliteron en la angulo.”
“Sed, sinjorino princino, tio estas la litero H,” diris S-ro Bouc. “Via antaŭnomo – pardonu al mi – estas Natalia.”
Ŝi malvarme rigardis lin. “Tio estas vera, sinjoro. Miaj poŝtukoj ĉiam portas la ĉef-literojn laŭ la rusa alfabeto. H estas N en tiu lingvo.”
S-ro Bouc estis iom repuŝita. Estis io pri tiu nevenkebla maljunulino, kio konsternis kaj malkomfortigis lin.
“Vi ne diris al ni hodiaŭ matene, ke tiu poŝtuko estas via.”
“Vi ne demandis al mi,” diris la princino seke.
“Mi petas, ke vi sidiĝu, sinjorino,” diris Poirot.
Ŝi ĝemspiris. “Supozeble, estus pli bone.”
Ŝi sidiĝis. “Ne necesas, ke tiu afero daŭru longe, sinjoroj. Via nuna demando estos – kiel mia poŝtuko kuŝiĝis apud la kadavro de murdito? Mia respondo estas, ke mi havas nenian ideon.”
“Vi vere havas nenian ideon?”
“Absolute nenian.”
“Vi pardonos al mi, sinjorino, sed kiom ni povas fidi al la vereco de viaj respondoj?”
Poirot diris la vortojn tre mallaŭte. Princino Dragomiroff respondis malestime.
“Supozeble vi tion diris, ĉar mi ne diris al vi, ke Helena Andrenyi estis la fratino de S-ino Armstrong?”
“Efektive, vi intence mensogis al ni pri la afero.”
“Certe. Mi tion farus denove. Ŝia patrino estis mia amikino. Mi kredas, sinjoroj, je lojaleco – al amikoj, familianoj, kaj kasto.”
“Vi ne kredas, ke oni devus fari la plej eblon por certigi la justecon?”
“En la nuna okazo mi opinias, ke justeco – vera justeco – estas farita.”
Poirot antaŭenklinis sin. “Vi povas vidi mian malfacilaĵon, sinjorino. Eĉ pri tiu afero de la poŝtuko, ĉu mi povas kredi vin? Aŭ ĉu vi protektas la filinon de via amikino?”
“Ho! Mi vidas, kion vi volas diri.” Severa rideto aperis sur ŝian vizaĝon. “Nu, sinjoroj, tiu aserto mia estas facile pruvebla. Mi donos al vi la adreson en Parizo de la firmo, kiu fabrikas miajn poŝtukojn, kaj ili sciigos al vi, ke ili fabrikis ĝin laŭ mia mendo ankaŭ pli ol jaro. La poŝtuko estas mia, sinjoroj.”
Ŝi leviĝis. “Ĉu estas io alia pri kio vi deziras fari al mi demandojn?”
“Via servistino, sinjorino, ĉu ŝi rekonis ĉi tiun poŝtukon, kiam ni montris gxin al ŝi hodiaŭ matene?”
“Ŝi certe tion faris. Ŝi vidis gxin kaj diris nenion? Nu, tio montras, ke ankaŭ ŝi povas esti lojala.” Kun eta kliniĝo de la kapo ŝi eliris el la manĝ-vagono.
“Do, tiel estis,” mallaŭte murmuris Poirot. “Mi rimarkis etan heziton, kiam mi demandis al la servistino, ĉu ŝi scias al kiu la poŝtuko apartenas. Ŝi ne sciis, ĉu ŝi devas allasi, ke gxi apartenas al ŝia mastrino. Sed kiel tio akordiĝas kun mia ĉefa ideo? Jes, povas esti.”
“Do!” diris S-ro Bouc kun katakteriza gesto – ”ŝi estas terura maljunulino!”
“Ĉu povus esti, ke ŝi murdis Ratchett?” Poirot demandis al la kuracisto.
Li kapneis. “Tiuj fortaj batoj, kiuj penetris la muskolojn – ne, neniam iu tiel malforta povus fari ilin.”
“Sed la pli malfortaj batoj?”
“La pli malfortaj batoj – jes.”
“Mi pensas,” diris Poirot, “pri la epizodo hodiaŭ matene, kiam mi diris al ŝi, ke ŝia forto apartenas al ŝia volo pli ol al ŝia brako. Tiu rimarko estis speco de ruzo. Mi deziris vidi, ĉu ŝi rigardos la dekstran au la maldekstran brakon. Ŝi faris nek unu nek la alian. Ŝi rigardis ambaŭ, sed ŝi faris strangan respondon. Ŝi diris, ‘Mi havas nenian forton en ĉi tiuj. Mi ne scias, ĉu esti malĝoja aŭ ĝoja.’ Stranga rimarko. Ĝi konfirmas mian opinion pri la krimo.”
“Ĝi ne decidis la punkton pri maldekstremeco.”
“Ne. Parenteze, ĉu vi rimarkis, ke Grafo Andrenyi portas la poŝtukon en la dekstra brust-poŝo?”
S-ro Bouc kapneis. Lia menso reiris al la surprizigaj malkaŝoj de la lasta duon-horo. Li murmuris. “Mensogoj – kaj denove mensogoj – tio mirigas min, la kvanto da mensogoj kiujn ili diris al ni hodiaŭ matene.”
“Restas ankoraŭ pli, kiujn ni devas eltrovi,” gaje diris Poirot.
“Vi pensas tiel?”
“Mi estos tre malkontenta se ne estos tiel.”
“Tia trompado estas terura,” diris S-ro Bouc. “Sed ŝajne ĝi plaĉas al vi,” li aldonis riproĉe.
“Ĝi havas la jenan avantaĝon,” diris Poirot. “Se vi dirus la veron al tiuj, kiuj mensogis, ili kutime allasus ĝin – ofte pro surprizo. Estas necese nur diveni ĝuste por havigi la deziritan rezulton.
“Nur tiamaniere ni povas procedi en la nuna afero. Mi elektas la pasaĝerojn unu post la alia, pripensas ilian ateston, kaj diras al mi, ‘Se tiu mensogas, pri kiu punkto tiu mensogas, kaj kial tiu mensogas?’ Kaj mi respondas, ke se tiu mensogas – povas esti nur pro tia kialo kaj pri tia punkto. Ni sukcese faris tion kun Grafino Andrenyi. Ni nun provos la saman metodon ĉe kelkaj aliaj personoj.”
“Sed supozu, mia amiko, ke via divenaĵo estas malĝusta?”
“Tiuokaze, unu persono ne plu estus suspektinda.”
“Ha! Procedo de forigado.”
“Precize.”
“Kaj kiu nun?”
“Nun ni parolos al tiu pukka sahib, Kolonelo Arbuthnot.”
Klare Kolonelo Arbuthnot estis ĉagrenata ĉar oni alvokis lin al la manĝ-vagono por dua intervjuo. Lia vizaĝo surhavis tre malafablan aspekton kiam li sidiĝis, kaj diris: “Nu?”
“Akceptu mian pardonpeton, ke mi devas ĝeni vin duan fojon,” diris Poirot. “Sed mi opinias, ke vi ankoraŭ povos doni al ni iom da informo.”
“Vere? Mi pensas, ke ne.”
“Por komenci, rigardu ĉi tiun pip-purigilon.”
“Jes.”
“Ĉu ĝi estas unu el la viaj?”
“Mi ne scias. Mi ne metas sur ilin privatan markon.”
“Ĉu vi scias, Kolonelo Arbuthnot, ke vi estas la sola viro kiu fumas pipon inter la pasaĝeroj en la Istanbul-Calais vagono?”
“Tiuokaze, kredeble ĝi estas unu el miaj.”
“Ĉu vi scias, kie oni trovis ĝin?”
“Tute ne.”
“Ĝi troviĝis apud la kadavro de la murdito.”
Kolonelo Arbuthnot suprenlevis la palpebrojn.
“Ĉu vi povas diri al mi, Kolonelo Arbuthnot, kiel ĝi supozeble alvenis tie?”
“Se vi volas diri, ĉu mi faligis ĝin tie, la respondo estas, ke ne.”
“Ĉu vi iam eniris la kupeon de S-ro Ratchett?”
“Mi neniam eĉ parolis al la viro.”