Узімку ў гэтым пакойчыку збіраліся калгаснікі на ранішнюю нараду. Кожны раз сюды прыходзіў і Кулагін. I не толькі таму, што так рана ён не заўсёды мог паехаць у другія брыгады, а таму, што вельмі клапаціўся, каб брыгада, у якой ён жыве, была не апошняя ў калгасе. Цяпер Кулагін сеў на лаўку, зняў шапку, паклаў на стол, пашукаў вачыма брыгадзіра. Сказалі, што Паўлік яшчэ не прыходзіў.
— Гм…— Кулагін глянуў на гадзіннік.— Ну, добра, чакаць не будзем. Вось што… Сёння ўсім на балота касіць асаку. Мужчынам з косамі, жанчынам з граблямі. Сена адразу складаць у капіцы.
— Андрэй Назаравіч, дык лёд жа яшчэ…— пачаў нехта пярзчыць.
— Вытрымае. Мяне вытрымлівае. Правяраў. Трэба скасіць, а то сёння-заўтра ляжа снег…
Жанчыны адразу ж разышліся, а мужчыны яшчэ колькі пабавіліся, пагаварылі пра познюю зіму, пра тое, што нібы ў нейкай газеце Майсей Вухаед вычытаў, што хутка зімы на зямлі зусім не будзе, нібы Зямля ад нечага пачала перагравацца.
Самым апошнім пайшоў дамоў Кулагін: усё чакаў брыгадзіра, ды і не дачакаўся.
Па дарозе сустрэлася Вера Вухаедава. Яна была ў лёгкай целагрэйцы, у капронавай касынцы, у кароткай і вузкай спаднічцы, у тонкіх панчохах. Бегла, згорбіўшыся ад холаду.
— Чаго гэта ты фарсіш? — спыніў яе Кулагін.— Захварэць захацела?
— Ды яно цёпла.
— Цёпла… Ну, як працуецца? Не крыўдзяць цябе там? Мо што трэба?
— Ды не, усё добра, Андрэй Назаравіч. Дзякуй.
— Толькі цяплей апранайся,— ён правёў дзяўчыну вачыма.
Вясной яна скончыла школу, нікуды не паехала паступаць вучыцца, засталася ў калгасе. Гаварылі, што чакала Кастуся Вярэйчыка з арміі. А той узяў ды і прывёз сабе маладуху. Што там за жонка ў яго? Гавораць, гарадская…
Маня, Паўлава жонка, як толькі Кулагін пераступіў парог хаты, кінула абіраць бульбу, выцерла рукі, замітусілася, пачала запрашаць старшыню прысесці.
— Мой зараз устане…— саромеючыся, гаварыла яна.— Павел! Назаравіч прыйшоў…
— А ён што, яшчэ спіць?
— Учора позна вярнуўся.
Кулагін зайшоў у пярэднюю хату, уключыў святло. Павел сядзеў на ложку босы, кашуля і штаны на ім былі пакамечаныя, відаць, ён спаў не распрануўшыся. На табурэтцы перад ім стаяў карэц з капустай.
— Расольчыкам лечышся? Усё ясна.— Кулагін з непрыязню глянуў на брыгадзіра. Той сядзеў, абхапіўшы галаву рукамі, нібы баяўся, што яна ў яго разваліцца.— Ачухаешся, пагаворым…
— Няўжо ж вы, Назаравіч, і пойдзеце, не паснедаўшы ў нас? — Маня не ведала, за што і ўхапіцца, а потым, калі ўбачыла, што Кулагін і не збіраецца садзіцца, захліпала.— Ой, Назаравіч, памажыце як! Ну што мне з ім рабіць? Дойдзе ад гэтай гарэлкі… Гаворыш, гаворыш яму, дык як гарох ад сцяны.
— А вось праганю, дык перастане піць.
— Ой, што вы, Назаравіч! Дык за што ж? Колькі ён там п’е? Здароўе такое… А другія хіба не п’юць? Ды ён жа тады зусім сап’ецца. Я ведаю… Так хаця людзей трохі саромеецца, а тады ж… Дык вы, Назаравіч, так як-небудзь,— пачала бараніць свайго мужа Манька.— Ён жа вас баіцца, Назаравіч. Вы яму толькі строга скажыце, дык ён…
Кулагін у сенцах, а потым яшчэ і ў двары чуў, як Маня напала на Паўла, як той глуха бурчэў нешта.
Дома Кулагін распрануўся і паліто кінуў на канапу, не павесіў у парозе на вешалку, як гэта рабіў звычайна. Жонка яго, Кацярына Філатаўна, адразу ж здагадалася — муж не ў гуморы. Яна ведала, што цяпер у яго не трэба нічога распытваць, а цярпліва чакаць, пакуль сам разгаворыцца.
— I чорт ведае, дзе ён учора паспеў напіцца? — падумаў уголас Кулагін.— Разам жа з праўлення прыехалі, давёз да двара. Быў цвярозы…
— Павел знойдзе,— адразу ж здагадалася Кацярына Філатаўна, пра каго ідзе гаворка.— А ты ўжо так не бяры да сэрца, ліха з ім, з Паўлам. Цяпер, як паглядзіш, дык і няма такіх, каб не пілі.
— Каб жа ён не быў твой пляменнічак, дык… я яго даўно б… Дык ён жа, дурань, ведае гэта. Хоць стараўся б рабіць, а то ж… Па яго брыгадзе заўсёды самы большы перарасход зарплаты: ці не лічыць ці каму прыпісвае. А вазьмі бульбу: няўжо ў яго няма за што выпіць, што калгасную прадаваў?.. Мне, думаеш, гэта прыемна?
Ля двара прасігналіла «Волга».
Кулагін цяпер рэдка ездзіў па брыгадах. Не паехаў ён і сёння, пасядзеў у праўленні, падпісаў паперы, якія трэба было падпісаць, пазваніў у Гомель на завод, дзе абяцалі даць такарны станок, схадзіў у калгасную майстэрню, пацікавіўся, як там рамантуюць трактары, і заспяшаў назад у Вішнёва. «Волга» перавальвалася з боку на бок па няроўнай дарозе.