— Ды я ж…— пачаў быў аднеквацца Кастусь.
— А захочаш вучыцца, трымаць не буду, едзь, вучыся.
— А можа, і ёсць сэнс пайсці? — спытала Ліна.
— Бачыш, і жонка — за… Дык як?
5
Калі Ліна выйшла замуж, то ёй было ўсё роўна, дзе жыць, абы быць разам з мужам. Спачатку яны жылі ў Ліны, у невялічкім драўляным доміку на глухой вуліцы абласнога цэнтра. Ліна працавала на фабрыцы. У інстытут не прайшла па конкурсе. Яна кожны дзень з нецярпеннем чакала, калі скончыцца рабочы дзень, а потым спяшыла на прахадную, дзе яе ўжо сустракаў Кастусь. Пажылі яны ў горадзе пасля жаніцьбы можа з месяц. Ліна, хаця не ўяўляла, што будзе рабіць у Вішнёве, згадзілася паехаць: па-першае, яна ехала сюды з любым чалавекам, па-другое, ёй нават цікава было паглядзець, дзе нарадзіўся і вырас яе муж, нарэшце, пажыць у вёсцы, у якой яна ніколі не жыла. А калі там, у вёсцы, думала яна, будзе ўжо вельмі дрэнна, як ёй гаварылі сяброўкі, то яна ж едзе не на век, а толькі на якую зіму.
Першыя дні Ліне нават падабалася. Спачатку яе ўсё дзівіла, усё было для яе новае, нязвыклае: як Ульяна гатуе страву, як яна рана падымаецца, ледзь не сярод ночы, як яна доіць карову, здаваліся дзіўнымі людзі, іх гутарка. Але праз які тыдзень Ліне пачало надакучаць аднастайнае жыццё. I зрабілася яно зусім невыносным, калі Кастусь стаў брыгадзірам і цалюткія дні прападаў у сваёй брыгадзе. Бывае, ён з раніцы да самага вечара не заходзіў дамоў. То ў яго тэрміновая работа якая, то нейкае там праўленне, то яшчэ што-небудзь. I Ліна адчувала, што яна тут не вытрымае да вясны. Каб пайсці ў брыгаду ці на ферму, яна нават і не думала, а іншае работы проста не бачыла. Ліна была памкнулася памагаць свякрусе ў гаспадарцы, ды тая сказала ёй, каб адпачывала, маўляў, напрацавацца яшчэ паспее. I Ліна толькі тое і рабіла, што засцілала ложкі, падмятала і мыла падлогу.
Ішоў час, і Ліна ўсё больш адчувала сябе пакінутай і пакрыўджанай. Яна ўжо дадумалася да таго, што і муж яе кожны раз так позна прыходзіць дамоў, каб меней пабыць з ёю, Лінай, а можа ён ужо і зусім разлюбіў яе ды толькі прыкідваецца. Можа дзе ўпотайкі сустракаецца з Верай? Пра сваё колішняе сяброўства з ёй ён неяк расказваў. А Верка ж тут, на ферме, робіць. I нічога сабе дзяўчына. Яе часта бачыць Ліна ў акно, калі тая каля іхняй хаты бяжыць да калодзежа. I Ліна шкадавала, што выйшла за Кастуся замуж, крыўдавала на сваю маці, якая пусціла яе паехаць у вёску. Ліна так расчуліла сама сябе, што калі дадому вярнуўся Кастусь, вясёлы і радасны, ласкавы да яе, то яна сустрэла яго варожа:
— Што з табой, Ліна? — здзівіўся той.
— Не чапай! — яна адкінула яго руку.
— Ды што з табой? Цябе можа хто пакрыўдзіў?
— Ніхто.
— Можа маці?
— А ты не ведаеш? Прыкідваешся…
— Не ведаю. Мо пасварыліся?
Яна, нагнуўшы галаву, маўчала.
— Ну, чаго ты маўчыш? Раскажы,— не мог супакоіцца Кастусь.— Я ж табе, здаецца, не чужы…
— Вось іменна…— але болей гаварыць яна не магла, баялася, што расплачацца.
— Што — іменна? — замест таго, каб перастаць дапытвацца, а неяк ласкава прыгалубіць жанчыну, супакоіць, а потым пагаварыць, Кастусь пачаў злавацца.— Калі я вінаваты, дык скажы. Але, здаецца, што я нічога дрэннага не зрабіў.
— Канечне ж, ты чысценькі. Канечне ж, ты нічога не ведаеш. Аслеп. Ведаеш толькі брыгаду, а што ёсць жонка, дык, пэўна, забыўся. Бачыце, ён нічога не зрабіў! Табе толькі і засталося краты на вокнах зрабіць… У яго ні дому няма, ні жонкі.
Кастусь раззлаваўся.
— А ты што гаварыла, як ехала сюды? Што са мной паедзеш хоць на край свету. А цяпер? Які месяц пажылі, а ты ўжо раскісла? А я сілай цябе не цягнуў сюды. Я гаварыў табе, што тут не горад, што… падумай… Я ўсё табе гаварыў. А ты, маўляў, драбяза… А цяпер?..
— Дык я яшчэ і вінаватая? — абурылася Ліна.— Ну, ведаеш… Я думала, ты чалавек. А ты… Ты проста пень дубовы! Вось ты хто!..
— Дык чаго ты з пнём жывеш? — Кастусь сеў і закурыў.
— Магу і не жыць… Заставайся тут, глядзі на сваю Верку і жыві, як хочаш,— Ліна дастала з-пад ложка чамадан, пачала збіраць рэчы. Кастусь моўчкі курыў.