— Даражэнкі, семінар — ды яшчэ абласны — будзе ў нас, можа, у першы і ў апошні раз за ўсю нашу настаўніцкую працу. Дык і трэба кінуць усе лепшыя сілы, каб паказаць людзям усё, на што мы здатныя. Бо потым будуць шмат гаварыць пра нас, і трэба, каб гаварылі добра. А вы яшчэ нявопытны, толькі пару месяцаў працуеце, можаце нарабіць ляпсусаў, што ценем лягуць на ўсіх нас, на нашу школу...
— Вы не жартуеце?
— Не.
— І вы такая...— уздыхнуў з расчараваннем.
— Якая? — усміхнулася яна.
— Як і ўсе... А я думаў: вы вельмі крытычная...
— Чаму вы так думалі?
— Ну, усе згаджаюцца заўсёды з Васільцом, нават часамі без дай прычыны падтакваюць яму, а вы заўсёды маеце сваю думку. Заспрачаецеся, запярэчыце, пажартуеце...
— Вы мяне тады яшчэ зусім не разумееце, даражэнькі! Каб вы болей ведалі, дык скажу: я самая, можа, вялікая Васільцова прыхільніца...
— Вось дзіва...
— Ніякага дзіва тут няма. Магу тое-сёе і патлумачыць. Я добра бачу: ты зайздросціш Васільцу. За яго розум, дзелавітасць, кампетэнтнасць. І заадно недалюбліваеш. Як і яшчэ той-сёй у нас. У свой час недалюблівала, нават ненавідзела Васільца і я: у той час, калі ён паволі выдзяляўся сярод нас, аднагодкаў, узвышаўся і станавіўся на галаву вышэй за нас. Пасля я палюбіла яго. Бо я зразумела прыроду сваёй нянавісці. Калі ты ненавідзіш зло, дык гэтая нянавісць святая. Яна — рычаг дабрыні, прагрэсу. Але ж бывае, як я ўведала, і іншая нянавісць. З-за зайздрасці. Ты, бывае, зайздросціш розуму, старанню, таленту іншага чалавека. Хочаш быць такі, як і ён, хочаш мець тое, што і ён. Але па нейкіх прычынах табе гэта не ўдаецца. І ты тады ненавідзіш... Гэта — паганая нянавісць. Яна з'ядае, як ipжa, табе душу, атручвае атмасферу, жыццё іншым. Адным словам, зайздросціць, можа, і трэба, але не варта праз меру ненавідзець...
— А чаго вы тады?..
— Жартую, пакепліваю, спрачаюся з ім? — усміхнулася.— Бо такі я ўжо чалавек. А, па-другое, скажыце: вы заўважылі, каб Васілец быў супраць гэтага? Каб ён помсціў мне? Хіба са мной ён не раіцца?
— Цяжка вас тады зразумець...— уздыхнуў.— Праўду, мусіць, кажуць: што ні чалавек — дык таямніца...
— Даражэнькі Аляксей Іванавіч,— яна ляпнула яго па плечуку.— Не перажывайце, што вы яшчэ кепскі псіхолаг. Я болей за вас пражыла, але таксама не ўсё яшчэ разумею. Не толькі ў іншых, але і ў сабе. Мы, відаць, на тое і жывем, каб усё сваё жыццё адгадваць нейкую мудрую, але і зусім простую загадку...
Акаловіч замаўчаў. Яна ж адчувала, калі ёй яшчэ застацца тут, дык трэба будзе пачаць гаварыць усё спачатку ці шмат разважаць. Але хопіць на сёння таго, што яна ўжо мае. Можа, варта тое-сёе і недагаварыць. Тады будзеш цікавейшая, больш станеш вабіць.
— Бывайце, даражэнькі. Не маркоцьцеся. Вы яшчэ зусім юны, і ўсё-ўсё ў вас яшчэ наперадзе. Больш, чым у нас... А жыццё вывучайце. Рана ці позна гэта трэба ўмець рабіць. Калі будзе надта цяжка, заходзьце да мяне. Я люблю пагаманіць пра жыццё-быццё. Толькі не бойцеся, што я ужо старая. Я магу яшчэ быць і цікавай...
Таццяна Сяргееўна падалася не дадому, а да школьнага інтэрната.
Інтэрнацкія вокны былі ўжо цёмныя; дзеці спалі; святло гарэла толькі ў пакоі для выхавацеляў.
Ціха ўзышоўшы на ганак, Таццяна Сяргееўна наблізілася да акна, каб зірнуць: хто ж у пакоі? Дрэннага, непрыстойнага намеру яна не мела. Калі тут будуць Іван Сямёнавіч, Вольга Піліпаўна — а яны калі-нікалі прыходзяць падмяніць нявестку,— дык яна не будзе іх турбаваць, завернецца і пойдзе назад. Як і тады, калі сама Мая Сцяпанаўна будзе тут не адна. Дзякуй богу, цяпер у пакоі, накінуўшы на плечы паліто, сядзела і чытала толькі Мая Сцяпанаўна.
Таццяна Сяргееўна гарэзна пабарабаніла ў шыбіну. Мая Сцяпанаўна, падхапіўшыся, падбегла сюды. Зірнула здзіўленымі вачыма, пазнала — і, здаецца, уздыхнула, прыклаўшы руку да грудзей. Паківала пальцам. З пагрозаю. Пасля пайшла з пакоя — адчыняць ёй дзверы.
— Не спіцца адной? — усміхнулася, калі адамкнула.
— Не спіцца...— пажартавала і Таццяна Сяргееўна, зайшла ў паўасветлены калідор інтэрната.— І на цябе, бачу, няма сну. Ці чакаеш каго?
— Зноў ты за сваё! — нібы пакрыўдзілася Мая Сцяпанаўна.— Скажы ты ўжо, нарэшце, ясна: з кім, па-твойму, я тут сустракаюся? З тутэйшым маладым аграномам? Са Сліжом? З Акаловічам? З Васільцом? Ну, з кім?
— Не ведаю...— паціснула плячыма.— Але, па-мойму, з некім спатыкаешся. Бо прыгожая. Вясёлая. Свежая. Жывучы з нялюбым, нельга ж быць такой...