— Вершы Мандэльштама далі пачытаць. Толькі паэт гэты ў няміласці і цяпер пад забаронай, — ён вярнуўся назад, выняў са сподняй кішэні пінжака ладнаваты жмут аддрукаваных на машынцы лістоў, папрасіў схаваць.
Не было яго недзе з гадзіну. У Вадзіма чамусьці ўсё валілася з рук. Упусціў з рук шклянку з вадой, і яна, бразнуўшыся аб падлогу, разляцелася на аскабалкі. А тут яшчэ надумаў пагаліцца і парэзаў шчаку. Пакуль шукаў кавалак газеты, каб заклеіць, у пакой зайшоў Сініца, а за ім услед двое невядомых. Глянуўшы на іх, Вадзім як не абамлеў: на стале ж ляжалі некранутыя лісты з вершамі Мандэльштама. Як гэта ён, разява, не схаваў.
Пад выглядам, што наводзіць парадак, Вадзім памкнуўся прэч з вачэй сунуць куды крамолу. Але пільнае вока аднаго дзецюка з кароткай стрыжкай заўважыла гэты рух. Ён паклаў лапу на лісты. Сказаў коратка:
— Не трожь!
Бегла пагартаў напісанае, папытаў:
— А чьи это вещи? Подпольная литература?
Вадзім, не зважаючы ні на што, кінуўся ў атаку:
— А што, нельга па-руску пісаць? У нас жа роўныя мовы.
— А ты как? Сам сочиняешь и при этом на русском языке?
— И на русском, и на белорусском.
— Сочиняй нам сказки. А это — ён паказаў на лісты, — возьмем с собой и изучим, узнаем, кто автор и кто распространитель всякой заразы.
— У чым вы мяне абвінавачваеце? І мяне, і сябра майго? Што мы кепскае зрабілі? Вучымся, стараемся, — пайшоў, набраўшыся смеласці, у наступ Вадзім, успомніўшы ваяўнічы настрой сястры, калі яна дамаглася вызвалення з-за крат Юзіка. — Мы ўзорныя студэнты. Не п’ём, не курым, не буянім.
— Два агнеца, как же. Понос тебя пронял, что ли, вот врежем по башке, так впредь будешь осмотрительнее, — кароткастрыжаны насунуўся на Вадзіма, гатовы занесці руку для ўдару. Яго напарнік штось буркнуў, і абодва адступіліся ад стала, усю ўвагу пераключылі на Рыгора. А той стаяў бліжэй да парога і, здаецца, ніяк не рэагаваў на прысутнасць гэтых двух. Пагляд яго быў халодна-пранізлівы і іранічны. Здавалася, ён зараз скажа ці прачытае нешта дужа смешнае, пасля скажа: «Ну, хлопчыкі, павыдурняліся трохі і годзе. Мне некалі. Трэба і паабедаць, і ў бібліятэку заглянуць, і верш новы напісаць». Але Рыгор нічога не сказаў. Старшы, той, што больш маўчаў, скамандаваў:
— Возьми, что тебе там понадобилось, и пройдем с нами. Объяснительную напишешь у нас. — І ўжо амаль іранічна: — Не в стихах, конечно.
— А ў чым яго абвінавачваеце? Мы, яго таварышы, павінны ведаць, — з адвагай выгукнуў Вадзім.
— Будете, будете, и совсем скоро.
Рыгор похапкам узяў з сабой у пінжак запасную ручку, некалькі аркушаў паперы, пашпарт і, падміргнуўшы Вадзіму, выйшаў услед. Што гэта людзі з органаў, Вадзім ані не сумняваўся. Толькі што ж яны шыюць Сініцу? І якая размова адбылася ў рэктара?
Вярнуліся ў пакой Сенька і Кастусь. Вадзім, які паспеў прыбраць са стала і схаваць пад свой матрац вершы Мандэльштама (добра, што прыхадні не змікіцілі капянуць глыбей і не разабраліся, што за паэзія перад імі), скрушліва падзяліўся сумнай навіной.
— Так, непрыемны факт. Што ж яны там яму інкрымінуюць? — наморшчыў лоб Карпік. — Да Рыгоравай паэзіі прыдрацца не могуць, бо яна прайшла цэнзуру. Можа, хіба што новае напісаў ды з нядобрым чалавекам падзяліўся? Эх, Рыгор, Рыгор!..
— Чаго гадаць на кафейнай гушчы? — падрахаваў меркаванні Кастусь. — Не сёння, то заўтра ўсё высветліцца.
Нехта пастукаўся ў дзверы позна вечарам, калі ўсе ўжо, павячэраўшы, ляжалі ў пасцелі і чыталі кожны сваё.
— Мо па каго з нас? — шапнуў Кастусь. — Не адчыняйма. Патопчуцца і пойдуць.
Аднак стук паўтарыўся з большай сілай.
— Адмыкайце, соні, чэрці лазатыя. Думаеце не чую, што вы там?
Вадзім, пачуўшы голас сябра, маланкава ўсхапіўся і, забыўшыся, што зусім голы (трусы і майку ён нанач памыў і павесіў сушыць на батарэю), першы кінуўся адчыняць дзверы. Рыгор зайшоў у пакой пад дружны хлапечы рогат. Толькі цяпер Вадзім апамятаўся і хуценька шуснуў пад коўдру.
— Аднак жа ў цябе ўсё — о-го-го! — падняў уверх палец Сенька. — Як кажуць, весьма і весьма. Дзеўкі, каб убачылі, страцілі б прытомнасць.
— Ну, чаго ржаце, бы жарабцы. Тут чалавек з драпежных кіпцюроў вылузаўся. А ты, Рыгорка, не зважай, расказвай усё па парадку. Што гэта за ўстанова і што там даюць, якія прысмакі?
— Даюць, а як жа. І ў хвост, і ў грыву даюць, — Рыгор распрануўся, пачаў шнарыць у тумбачцы, каб чаго ўзяць на зуб. У яго, як і ў Вадзіма, гуляў вецер у кішэнях.
— Кішкі ж марш іграюць, — сказаў задуменна. — Усе на сённяшні дзень планы рухнулі.
— Планы нідзе не дзенуцца, а вось падмацавацца... — Кастусь падняўся з ложка і выняў са сваёй торбачкі ладнаваты брус сала, а да яго і добрую лусту хлеба.