— Вы што сабе дазваляеце?! — уз’юшыўся Вадзім. — Я буду скардзіцца. Вось дабяруся да Ракаўшчыны, адтуль пазваню ў міліцыю. Вы хоць ведаеце, хто я?
— Ведаем, ведаем, — ухмыльнуўся вадзіла. — На рыле ўсё напісана. За цябе, гад, шпік амерыканскі, будзь здароў якую прэмію адбахаюць. Зараз праверым, што ты там за плячыма носіш. Ага, вось яна, апаратура нейкая. Панятненька. Прохар, давай яго ў склеп. І на замок, каб сядзеў як мыш пад венікам.
Звязаўшы Вадзіму рукі моцнай вяроўкай, піхнулі яго ў халоднае і сырое скляпенне, скрозь прапахлае гніллю, мышыным памётам, дзесьці разлітым дзёгцем. Знадворку, чутно было, замкнулі. Седзячы ў смуродзе, у поўным змроку, Вадзім усё яшчэ ніяк не верыў таму, што адбылося. Думалася, што гэта жарты, зараз выпусцяць, пасмяюцца разам і паедуць далей. Аднак час ішоў, а руху знадворку ні было ніякага. Яго пачалі прабіраць дрыжыкі, а звязаныя ззаду рукі аддавалі ныючым болем. Злаўчыўшыся, на ледзяных цэментных прыступках і павярнуўшыся задам, ён спрабаваў нагой выбіць дзверы, але, колькі ні грукаў, яны ані не паддаваліся. Тады ён пачаў крычаць, каб кінулі гэтую гульню ў шпіёнаманію і хутчэй клікалі каго з начальства.
Яго пачулі з вуліцы, і хутка ля склепа стоўпіліся цікаўныя. Хлапечы голас казаў некаму:
— Гля, Барыс наш хоць і п’янчужка, а шпіёна сцапаў голымі рукамі. Ну, цяперака пра яго напішуць. Можа, нават і грошай адваляць нямала. Гэта ж трэба. А дзе ён сам? Машына стаіць з расчыненымі насцеж дзвярыма. І ключы тырчаць.
— Дзе, дзе, — гэта ўжо другі голас, падобны на дзявочы, — жлукцяць у хаце. Абое рабое.
Вадзім, чуючы гэта, хацеў папрасіць каго з дзяцей збегаць, паклікаць дарослых, каб тыя ўмяшаліся і спынілі гвалт над чужым чалавекам. Аднак на ганак выйшаў, відаць, гаспадар хаты, накрычаў на малых, і тыя пырснулі хто куды.
— Адчыніце, чуеце, — карыстаючыся момантам, штомоцы закрычаў Вадзім. — Я карэспандэнт, прыехаў пісаць пра калгас, а вы мяне за некага прынялі.
Аднак адчайны яго голас разбіўся аб сцяну глухога маўчання. Цягнуліся доўгія гадзіны, а ніхто ў двары не з’яўляўся. Вадзім зноў пачаў грукаць нагамі ў дзверы, ды так, што знекуль зверху пасыпалася за каршэнь атынкоўка.
Нарэшце заскрыпеў у замку ключ, і той лахматы вадзіла стаў перад Вадзімам ва ўвесь рост. Ад яго, як з віннай бочкі, несла перагарам.
— Ты, падла, чо? Хочаш, каб па кумпале вось гэтым прэнтам заехаў? Сядзі да раніцы і не вякай. Яшчэ пагрукай мне, то ногі звяжу, а ў рот кляп засуну. Будзеш ведаць, варожына, як гадзіць савецкай уласці. — Ён зноў пайшоў, відаць, квасіць, а ў Вадзіма ўжо абарвалася сэрца. Як выйсці з гэтай тупіковай сітуацыі, ён не ведаў. Вядома ж, каб прыехалі хто з міліцыі ці сельсавета, то разабраліся б. Ён паказаў бы сваё пасведчанне карэспандэнта радыё, камандзіровачны бланк з пячаткай, і яго неадкладна выпусцілі б на волю. Але ж ніхто не едзе. Можа, тыя два п’янчугі заснулі ці захлынуліся ў віне? Што тады? Ён жа ноч тут не працягне. Хацелася піць, есці, ды і ад холаду здранцвела ўсё цела. Божа, якое ж беспрасвецце, якая дзікая глухамань! А вінаваты хто? Тая ж улада. Дзесяцігоддзі ўбівалі людзям у голаў, што кругом нас ворагі, шкоднікі, а з пачаткам халоднай вайны — і шпіёны, якіх плоймамі засылаюць на нашу тэрыторыю, каб выведваць сакрэты, ганьбіць наш лад. А цёмны люд лёгка паддаецца прапагандзе. Дзе ж шукаць выйсце? Трэба, відаць, зноў крычаць, зноў грукаць. Добра ж, калі тыя, што ў хаце, паснулі. А то раптам гэты бамбіза здзейсніць сваю пагрозу. Разаб’е галаву. І так па-дурному разаб’ецца яго жытка. Ну, ваяваў бы, пагнаўся б за якімі бандытамі і загінуў ад варожай кулі, то, можа, была б якая і павага. А гэта ж нейкая дурнота, пра якую нікому і не раскажаш. Двое з адпітымі мазгамі п’яніц затрымліваюць карэспандэнта і кідаюць яго ў халоднае цёмнае сутарэнне. А Люся ж заўтра к вечару будзе чакаць яго дома. А тут прапаў чалавек, як і не было яго. Калі пачуў на вуліцы рып калёс, не выцерпеў, на ўсе лёгкія закрычаў:
— Па-а-а-мажыце!
Нехта тпрыкнуў каню, прыслухаўся. Вадзім паўтарыў свой крык. Чалавечыя крокі наблізіліся да склепа, сцішыліся.
— Хто там? — пачуўся мужчынскі голас.
Вадзім, прыльнуўшы тварам да дзвярэй, расказаў, што ён работнік беларускага радыё, прыехаў на малакавозе ў мясцовы калгас, а яго шафёр з дружком, гаспадаром гэтага дома, упіхнуў сюды нібыта як злоўленага імі шпіёна.
— Пачакайце, — азваўся голас. — Мне акурат трэба ў кантору калгаса, то там скажу каму. А з гэтымі ваяваць дарэмная справа. Яны апошнія п’янтосы і бандзюкі.