На ганку перад зборняю спаткаў Лабановіча валасаты стораж дзед Піліп. Гэта быў каржакаваты, крэпкі і ўвішны яшчэ старычына з доўгім чырвоным носам і вострымі, пранізлівымі вачамі.
— Дзень добры, дзеду!
— Дзень добры, панычу!
— Можна пабачыць пісара?
— У канцылярыі паныч сядзіць. А вы ж хто будзеце? — запытаў дзед.
— Настаўнік вашай школы.
— А, дык гэта паныч — настаўнік!?
Дзед Піліп, здавалася, зарадаваўся, што прыехаў настаўнік. Ён прыветна засмяяўся і, як нейкаму даўно чаканаму госцю, шырока расчыніў дзверы.
— А наш паныч такі казаў, што павінен скора прыехаць новы настаўнік. Вось вы і прыехалі.
«Цікавы дзед»,— думаў Лабановіч, разглядаючы самабытную постаць дзеда Піліпа.
— Дайце ваш чамадан, я занясу яго ў пакой для прыезджых.
Дзед узяў чамадан з рук настаўніка, паказаўшы рукою на канцылярыю.
XIV
Прайшоўшы прасторную зборню, чыста падмеценую, але ўсё ж брудную, бо на падлозе было не менш як на корх засохшай гразі, нанесенай сюды з усіх канцоў воласці, Лабановіч адчыніў дзверы ў канцылярыю. Гэта быў светлы і таксама прасторны пакой, разгароджаны балясамі, за якімі стаяў доўгі стол, абіты цыратаю. Над ім са сцяны пышліва схіляліся строгія, размалёваныя цары і царыцы ў пазалочаных рамах. За сталом сядзелі дзве асобы. Памочнік пісара быў яшчэ зусім малады бязвусы хлапчук з маленькімі шэрымі вочкамі, хітрымі і трохі насмешлівымі. Белая манішка і прылізаныя валасы казалі аб яго зухаватасці, а хітрыя вочкі і жулікаватая ўсмешка сведчылі аб здольнасцях вывуджваць грыўні і саракоўкі з паляшуцкіх кішэняў. Другая асоба — сам пісар, таксама малады, але больш сталы. У пісара былі чорныя вусы, праўда, кароткія, і рэзка азначанае месца барады, заросшае кароткаю густою шэрсцю, невялікі задзёрты нос і прыплюшчаныя блізарукія вочы, прыкрытыя цёмнымі акулярамі. Пісар сядзеў, нізка спусціўшы ў паперы галаву, і нешта пісаў.
Лабановіч спыніўся каля балясаў і прывітаўся.
Памочнік спыніў работу, кіўнуў настаўніку галавою і чакаў далейшага выяснення справы. Пісар не адрываўся ад папер.
— Выбачайце, што я перабіваю вам работу,— загаварыў Лабановіч і адрэкамендаваўся.
— А-о-о! — азваўся тады пісар, борзда ўстаючы і праводзячы настаўніка за балясы. Тут ён падаў крэсла і папрасіў Лабановіча сесці.
— Школа мая аказалася замкнутаю з усіх канцоў, і я ніяк не мог туды ўвайсці. Прыехаў да вас, каб навесці спраўкі. Дзе ж мне прыпыніцца?
Пісар засмяяўся.
— I школа, кажаце, ёсць, а спыніцца няма дзе. Ну, нічога, усё будзе добра.
— Раз ужо заехалі да нас, то ўсё роўна як Хрысту за пазуху папалі,— у тон пісару дадаў памочнік.
— За пазухай не надта ўжо цікава сядзець,— засмяяўся Лабановіч.— А ў школе, здаецца, рамонт быў?
— Быў, быў! Я пастараўся ўжо адштукаваць вам кватэрку на пяць з плюсам.
Пісар, як відаць, стараўся пусціць трохі пылу ў вочы і ўсе важныя мерапрыемствы ў значнай меры прыпісваў сабе. Калі ён гаварыў, дык нейк падціскаў губы і дробненька трос галавою. Пісарскае самахвальства адразу кідалася ў вочы. Каб яшчэ больш заахвоціць яго, Лабановіч тут жа падзякаваў і пахваліў яго за добрыя адносіны да школы, зазначыўшы, што такіх слаўных пісароў не надта многа на свеце.
— Ну, што вы кажаце? — Адразу відаць было, што гэта пісару спадабалася.— У нас з настаўнікам заўсёды былі самыя лепшыя адносіны, школа ад нас ні ў чым не цярпела,— важна сказаў пісар і патрактаваў Лабановіча папяросаю.
— Дайце ўжо і мне пусціць дым з прычыны такога важнага здарэння,— працягнуў руку да пісаравых папярос памочнік, бо звычайна пісар ухіляўся частаваць яго папяросамі, хоць і быў лібералам.
Лабановіч зноў пачаў гутарку:
— А пры школе ж, здаецца, жыве хтось?
Пісар і памочнік зірнулі адзін на другога і нейк хітравата-памаўзліва пасміхнуліся.
— Жыве там... старожка.
— Дык гэта, мусіць, яе дзяўчынку бачыў я там каля кухні?
Пісар выпускае дым і адначасова выдае скрозь прыцятыя губы нейкі спецыфічна свой гук «псс», трасучы галавою.
— Так, гэта яе дачка Юста, а скора і... сын будзе... напэўна, сын, мяркуючы па бацьку.
Пісар і памочнік зноў пераглядаюцца і смяюцца.
— Мітрафан Васільевіч не павінен даць маху,— дадае памочнік, і маленькія вочкі яго амаль зусім засланяюцца смехам.
Лабановіч глядзіць на іх, дагадваецца аб нейкай раманічнай гісторыі. Ён адчувае, што гэта гісторыя стане зараз вядома.
— А хто такі Мітрафан Васільевіч?
— Гэта ваш папярэднік.
— А... Ну, цяпер я ведаю, у чым тут справа.
— Нашкодзіў, а сам у Пінск уцёк.
I пісар зноў пачаў смяяцца.
Нецікава было весці далей гутарку ў гэтым тоне і калупацца ў людскім брудзе. Лабановіч рад быў бы сядзець цяпер у сваёй школе. Хацелася асталявацца там і пачаць нешта рабіць, разабраўшыся ў новай абстаноўцы.