— Як жа вы лечыцеся крапівою?
— А вот ірву крапіву і б’ю ёю па руках. Насячэш іх, і адразу лягчэй робіцца. А дактары не ведаюць лякарства ад раматусу. Крапіва — найлепшае лякарства.
— А зімою як вы лечыцеся крапівою?
— Зімою горш: не расце крапіва. Гэта добра — свежанькаю.
I расказвае дзяк аб вялікай вартасці крапівы. А каб здаровым быць, то часамі не шкодзіць наогул пасеч сябе крапівою. Ад крапівы пераходзіць ён у мінулае. Тады людзі ніякіх дактароў не ведалі і былі здаровыя. Наогул даўней жылося лепей. Прадукты былі танныя. За тры капейкі чорт ведае чаго можна было купіць. I людзі былі лепшыя.
Вядзе гутарку Амос Адамавіч нецікавую, усім вядомую, многа разоў чутую. Прыплятае сюды нейкага спраўніка, як ён са смятаны маслёнку рабіў.
Бедны настаўнік глядзіць на гадзіннік, а дзяк не зважае. Здаецца, ніколі не выйдзе ён адгэтуль.
Так праходзіць увесь вечар.
— Вы, мусібыць, позна спаць кладзецеся? — пытае настаўнік.
— Як калі,— адказвае дзяк ды зноў сядзіць, пазірае на свае вывернутыя пальцы.
«Ах, што б ты лёг ды не прачнуўся больш»,— думае Лабановіч і не можа дачакацца, калі госць яго пойдзе дамоў.
XIX
Пачатак лістапада. Вечар.
Лабановіч сядзіць у сваім аблюбаваным пакойчыку. На стале гарыць лямпа пад светлым абажурам. У вокны глядзіць густы змрок. Сівыя хмары звісаюць нізка, сеючы дробны дождж. Ціха і глуха. Толькі з кухні даносіцца Юсцін галасок — спявае песеньку, ды зрэдку кіне слова Ганна да свае дачкі.
Настаўнік разглядае паперы, прысланыя сёння з пошты праз воласць. З поштаю прыйшла і газета «Гражданин». Рэдактар гэтай газеты — князь Мяшчэрскі. Агідная чарнасоценная газетка, звышпатрыятычнага зместу. Высылаецца ў школы дарма, выдаецца на казённую субсідыю для пашырэння манархічных ідэй. У газеце даюцца і адпаведныя рысункі. У гэтым нумары таксама ёсць рысунак: цар Мікалай Другі сядзіць за сталом сярод кніг і папер з пяром у руках. Міна яго поўна задумлёнасці і заклапочанасці. А дзесь, на заднім плане, мітусіцца народ, заняты сваімі справамі. Пад рысункам подпіс: «Народ весяліцца, а цар працуе».
Лабановіч пазірае на рысунак, і па губах прабягае іранічная ўсмешка. Потым ён хапае газетку і шпурляе кудысь у куток.
— Паскудства! — гаворыць сам сабе.
На школьным ганку з боку выгану чуюцца нейчыя крокі, а потым — асцярожны стук у дзверы.
«Хто ж гэта яшчэ прэцца?» — думае настаўнік ды ідзе адчыняць, падняўшы на ўсякі выпадак «Гражданина» князя Мяшчэрскага.
— Хто? — пытае Лабановіч.
— Вучыцельніца,— чуецца з-за дзвярэй малады дзявочы голас.
Візіт незнаёмай настаўніцы ды яшчэ ў позні час яго моцна дзівіць. Ён адчыняе наўперад дзверы ў сваю кватэру, каб відней было, бо ў перадпакойчыку цёмна, і ўпускае настаўніцу.
— Заходзьце, будзьце ласкавы.
Настаўніца заходзіць у цемнаваты пакойчык і спыняецца.
— Праходзьце далей — там святлей і цяплей.
— Раней жа трэба хоць пазнаёміцца: Вольга Андросава... Не напалохала я вас? — пытае настаўніца і смяецца.
— Калі палохацца настаўніцы, то лепш пайсці ды ўтапіцца ў Піне.
— Вы мяне выбачайце. Еду ў сваю школу, у Купяцічы, і па дарозе да вас заехала.
— I вельмі добра зрабілі. Раздзеньцеся ды трохі пасядзіце. У мяне якраз і самавар зараз будзе гатоў.
Вольга Андросава — яшчэ зусім маладая дзяўчына. Год, як скончыла гімназію. Смуглая, круглатварая, жывая і быстрая. Фігурка яе мерная і складная. Цёмныя валасы падстрыжаны. Вочы бойкія і смелыя.
— Вы яшчэ не былі ў сваёй школе?
— Не, не была. I не ведаю, якая яна там. А вы ўжо даўно тут?
— А ўжо зараз два месяцы будзе.
— I работу распачалі ў школе?
— Пачаў. Другі месяц, як заняткі ідуць.
— Ох-ці мне! Як жа я адстала ад вас!
— А чаму так позна вас назначылі?
— Назначылі мяне з першага кастрычніка. Ну, покі прыйшло назначэнне — а жыву я ў Смаленшчыне — ды покі заехала сюды, ды ў Пінску трохі ў знаёмых пабыла, вось і апазнілася.
— Ну, што ж? Лепей позна, чым ніколі.
Андросава — бойкая, гаваркая дзяўчына. Не прайшло і пяці хвілін, як яны разгаварыліся, нібы даўно ўжо былі знаёмыя. А калі Ганна прынесла самавар, настаўніца ўзяла ад яе рушнік, стала выціраць шклянкі, папрасіўшы дазволу на гэта, і сама наліла чаю гаспадару і сабе. Яна піла чай і гаварыла. Загаварыўшыся, курыла і, відаць, адчувала сябе тут вельмі добра.
Але ў самы разгар чаявання і гутаркі ў акно пастукаў фурман. Аб ім тут і забыліся. Фурман гэты — селянін з Купяціч. Яму абрыдла стаяць каля школы, і ён забарабаніў у акно.
— Скора будзем ехаць?
Вольга Віктараўна паглядзела на Лабановіча.
— А я і забылася, што мне ехаць трэба. Што ж, буду збірацца.