— Вольга Віктараўна! Адпраўляйце вы сваю фурманку дамоў, а самі начуйце тут. Дзе ж там у школе прыпыніцеся? Ужо ноч, а покі заедзеце, яшчэ пройдзе гадзіна. А там, напэўна, холадна і, можа, нікога няма. Кажу вам, адкіньце ўсякія цырымоніі і заставайцеся начаваць. Заўтра пойдзеце ў воласць — а ў воласці вам быць усё роўна трэба,— возьмеце фурманку і паедзеце.
Настаўніца пазірае на Лабановіча.
— А ведаеце,— гаворыць яна,— вы падаяце мне геніяльную мысль.
Лабановіч выходзіць на двор.
— Едзьце вы сабе дамоў, настаўніца тут застанецца.
— Тут дык тут. Але чаго ж я бітую гадзіну стаяў?
Фурман заварочвае каня, бубніць штось сам сабе і ад’язджае.
Лабановіч ідзе ў кватэру, а Вольга Віктараўна па нейкай аналогіі ўспамінае адно здарэнне са свайго жыцця і расказвае аб ім:
— Раз у Смаленску запыняе мяне абарваны чалавек інтэлігенцкага аблічча: «Дайце мне, барышня, на выпіўку».— «А колькі ж вам даць?» — пытаюся. Абарваны чалавек прыстаўляе палец да лба і застывае ў глыбакадумнасці: «Уявіце сабе, барышня, першы раз у сваім жыцці натыкаюся на такое пытанне!.. Ну, дайце, каб можна было чарвяка заліць».— «Разуменне «заліць чарвяка» — рэч неазначаная і расцяжная: аднаму і кручка даволі, а для другога кручок — капля ў моры»,— заўважаю яму. «Зусім справядліва. Я іменна з катэгорыі тых, для каго кручок — капля ў моры...»
Вольга Віктараўна як бы ахамянаецца і кажа:
— Можа, я вам, калега, замінаць тут буду? Бесталковая я!
— Ніколечкі! — заспакойвае яе Лабановіч.— Кватэра мая прасторная. I канапа мяккая нават ёсць.
— Ды вы, калега,— буржуй! — смяецца Вольга Віктараўна.
— Я толькі карыстаюся, можна сказаць, ад вашага брата.
— Як так?
— Тут была калісь настаўніца, якой сімпатызаваў інспектар. Гэта ён для яе набыў такую буржуйскую роскаш. Так што вы на яе маеце большае права, чым я.
— Ну, ладна! — згаджаецца Вольга Віктараўна.— Будзем лічыць гэтае пытанне вычарпаным да дна. А цяпер хацела б я прасіць, калега, каб вы ўвялі мяне ў курс школьнае справы, бо я ў ёй ні чорта не разумею. Не ведаю нават, як і прыступіць да яе.
— Ну, што ж? Раскажу вам, як і што, толькі вы мне за гэта павінны будзеце зафундзіць, бо дарма, кажуць, і каза не скача,— пачынае жартам Лабановіч.
— За гэтым справа не стане. Прыязджайце да мяне, пачастую,— смяецца настаўніца.
— Ну, калі так, дык слухайце. Перш за ўсё вам трэба сабраць вучняў. Звычайна гэта робіцца так: вы назначаеце дзень збору, а стараста (можна і праз папа) апавяшчае бацькоў, каб пасылалі ў школу дзяцей. Збяруцца дзеці, вы іх запішаце ў асобны журнал... Вось гэта ўсё я пакажу вам...
Лабановіч прыносіць журналы і раскладвае іх перад настаўніцаю, паказвае, у якім журнале і што трэба запісаць.
— Як бачыце, журнал сам падказвае, як і што запісваць. Але гэта глупства. Самае паганае ў нашай настаўніцкай практыцы тое, што аднаму чалавеку прыходзіцца весці работу з чатырма групамі. А ў вас яшчэ і школа мнагалюдная — каля ста дзяцей набярэцца.
— Што вы кажаце! Каля ста чалавек?! I чатыры групы! Ды гэта ж свінства! Што ж я буду рабіць?.. Ох-ці, галованька мая!
Страх і недаўменне адбіваюцца на твары Вольгі Віктараўны. Лабановіч глядзіць на яе, а потым рагоча.
— Ды гэта ж звычайная з’ява ў нашых школах,— зазначае ён.
— Але ж я не магу сабе ўявіць, як можна весці работу пры такіх умовах. I ўсе чатыры групы ў адным класе?
— А як жа іначай? Страшнага тут нічога няма. Трэба наўперад напісаць расклад свае работы, напісаць такім парадкам, каб у вас на кожную гадзіну была група, дзе вы будзеце весці асноўную работу, а другія групы ў гэты час хай займаюцца самі пад вашым кантролем. Групы вы мяняеце, чаргуеце, але ні аднае не спускаеце з вока, іначай у вас будзе гармідар.
— Невясёлыя рэчы расказваеце вы мне, Андрэй Пятровіч. Ведала б, і не заязджала б да вас... Міленькі Андрэй Пятровіч, навучыце ж мяне, як жа размеркаваць работу так, каб можна было добра весці яе?
— Вы так хораша папрасілі мяне, што я павінен навучыць.
Лабановіч прыносіць свой расклад работы ў школе. Садзяцца поруч. Настаўнік паказвае ёй расклад і тлумачыць. Вольга Віктараўна прыглядаецца, пачынае разбірацца і зусім весялее.
— Ну, я спішу ваш расклад, здзяру яго да літары... Дайце мне, калі ласка, паперы... Ах, як слаўна, што я да вас заехала, і як разумна зрабілі вы, што не пусцілі мяне!
Яна зноў ажыўляецца, парывіста хапаецца за работу. Праз чвэрць гадзіны яны скончылі перапісванне.
— Ну, цяпер мяне не возьмеш за руб дваццаць,— гаворыць настаўніца, хаваючы расклад.
Гутарка яе развязная, бойкая. З Лабановічам трымаецца па-таварыску. Лабановіч прыглядаецца да яе, мяркуе, да якой катэгорыі жанчын аднесці. Яна нагадвае яму тургенеўскую нігілістку.