— А гэта сапраўды белая субмарына? — спытаў Максім. — Ты бачыў іх раней?
— Па-мойму, яна, — адказаў Гай. — На ўзьбярэжжы я ніколі не служыў, але нам паказвалі фатаграфіі, мэнтаграмы... апісвалі... Нават навучальны фільм быў — «Танкі ў берагавой абароне»... Гэта яна. Трэба разумець, яе вынесла штормам у бухту, села яна на мель, а тут прысьпеў патруль... Бачыш, як яе раскалупалі? Проста не абшыўка, а рэшата...
— Так, падобна... — прамармытаў Максім, углядаючыся. — Хадзем, паглядзім?
Гай замяўся.
— Наогул, вядома, можна, — прамовіў ён няпэўнена.
— А што такое?
— Ды як табе сказаць...
Сапраўды, як яму сказаць? Вось капрал Сэрэмбэш, адважны танкіст, распавядаў неяк у цёмнай пасьля адбою казарме, быццам на белых субмарынах ходзяць не звычайныя маракі — мёртвыя маракі на іх ходзяць, служаць свой другі тэрмін, а некаторыя — з баязьліўцаў, хто загінуў у страху, тыя першы даслужваюць... марскія дэманы шнараць па дне мора, ловяць тапельцаў і камплектуюць зь іх экіпажы... Такое ж Маку не распавядзеш — засьмяецца, а сьмяяцца тут, бадай, няма чаго... Аб, напрыклад, сапраўдны радавы Лепту, разжалаваны з афіцэраў, напіўшыся ў карчме, казаў проста: «Усё гэта, хлопцы, лухта — вырадкі вашыя, мутанты ўсякія, радыяцыя — гэта ўсё перажыць можна і адолець можна, а галоўнае, хлопцы, маліце бога, каб не занёс ён вас на белую субмарыну, — лепш, хлопцы, адразу патануць, чым хоць рукой яе крануць, я ж бо ведаю...» Абсалютна невядома было, чаму Лепту разжалавалі, але служыў ён раней на ўзьбярэжжы і камандаваў вартавым катэрам...
— Разумееш, — сказаў Гай пранікнёна, — ёсьць усякія забабоны, легенды ўсякія... я табе пра іх распавядаць ня буду, але вось ротмістр Чачу казаў, што ўсе гэтыя субмарыны заразныя і што забараняецца падымацца на борт... загад нават такі ёсьць, кажуць. Маўляў, падбітыя субмарыны...
— Добра, — сказаў Максім. — Ты тут пастой, а я пойду. Паглядзім, якая там зараза.
Гай не пасьпеў і слова сказаць, толькі рот раскрыў, а Максім ужо скокнуў у ваду, нырнуў і доўга не паказваўся, у Гая нават дух захапіла яго чакаць, калі чорнавалосая галава зьявілася ля аблупленага борта дакладна пад прабоінай. Спрытна і без намаганьняў, як муха па сьцяне, карычневая фігура ўскарабкалася на нахіленую палубу, узьляцела на насавую надбудову і зьнікла. Гай сутаргава ўздыхнуў, патаптаўся на месцы і прайшоўся ўздоўж вады ўзад-уперад, ня зводзячы вачэй зь мёртвае ржавае пачвары.
Было ціха, нават хвалі не шамацелі ў гэтай мёртвай бухце. Пустое белае неба, безжыцьцёвыя белыя выдмы, усё сухое, гарачае, застылае. Гай зь нянавісьцю паглядзеў на ржавы каркас. Трэба ж, нешанцаваньне якое: іншыя гадамі служаць і ніякіх субмарынаў ня бачаць, а тут — на табе, зваліліся зь неба, гадзінку пракрочылі, і вось яна, запрашаем... І як гэта я на такую справу наважыўся?... Гэта ўсё Максім... У яго на словах усё так добра атрымліваецца, што быццам бы і думаць няма пра што, і баяцца няма чаго... А можа быць, я не баяўся таму, што ўяўляў сабе белую субмарыну жывой, белай, прыбранай, на палубе — маракі, усе ў белым... А тут — труп жалезны... і месца нейкае мёртвае, нават ветру няма... Бо ж быў вецер, дакладна памятаю: пакуль ішлі — дзьмуў вецер у твар, асьвяжальны такі ветрык... Гай з сумам агледзеўся па баках, потым сеў на пясок, паклаў побач аўтамат і стаў нерашуча сьцягваць правы бот. Трэба ж, цішыня якая!... А калі ён зусім ня вернецца? Праглынула яго гэтая сволач жалезная, і духу ад яго не засталося... Цьфу-цьфу-цьфу...
Ён уздрыгнуў і выпусьціў бот: доўгі жудасны гук узьнікнуў над бухтай, ці то выцьцё, ці то віск, нібы чэрці праскрэблі па грэшнай душы ржавым нажом. О божа, ды гэта ж проста люк адчыніўся жалезны, прыржавеў люк... цьфу ты, насамрэч, нават у пот кінула! Адкрыў люк, значыць, вылезе зараз... Не, не вылазіць... Некалькі хвілін Гай, выцягнуўшы шыю, глядзеў на субмарыну, прыслухоўваўся. Цішыня. Ранейшая страшная цішыня, і нават яшчэ страшней пасьля гэтага ржавага выцьця... А можа быць ён, гэта... не адчыніўся люк, а зачыніўся? Сам зачыніўся... Перад памярцьвелымі вачыма Гая паўстала ўяўленьне: цяжкія стальныя дзьверы самі сабой зачыняюцца за Максімам, і сама сабой павольна засоўваецца цяжкая завала... Гай аблізаў перасохлыя вусны, глынуў безь сьліны, потым крыкнуў: «Гэй, Мак!» Не атрымалася крыку... так, шыпеньне толькі... Божа, хоць бы гук які-небудзь! «Эге-гэй!» — закрычаў ён у роспачы. «Э-гэй...» — змрочна адгукнуліся выдмы, і зноў стала ціха.