Выбрать главу

Цяплушка сустрэла гэтае паведамленьне смачным патрыятычным іржаньнем. Усе сорак чалавек неадкладна згрудзіліся вакол Зэфа. Доўгі час не маглі прыладзіцца, камусьці далі па зубах, каб ня пхаўся, кагосьці парнулі шылам у мяккае месца, лаяліся і скардзіліся адзін на аднаго, пакуль Максім, нарэшце, ня гаркнуў: «Ціха, падонкі!» Тады ўсе супакоіліся. Зэф уключыў прымач і пачаў лавіць усе станцыі запар.

Адразу высьветліліся цікаўныя рэчы. Па-першае, аказалася, што вайна яшчэ не пачалася і што радыёстанцыя «Голас Айцоў», што апошні тыдзень лямантавала пра кровапралітныя бітвы на нашай тэрыторыі, хлусіць найнястрымнейшым чынам. Аніякіх кровапралітных бітваў не было. Ханційская Патрыятычная Ліга ў жаху крычала на ўвесь сьвет аб тым, што гэтыя бандыты, гэтыя ўзурпатары, гэтыя так званыя Невядомыя Айцы скарысталіся гнюснай правакацыяй сваіх наймітаў у асобе так званай і праславутай Ханційскай Вуніі Справядлівасьці і цяпер канцэнтруюць свае браняваныя орды на межах шматпакутнай Хонці. У сваю чаргу Ханційская Вунія Справядлівасьці касьціла Ханційскіх Патрыётаў, гэтых платных агентаў Невядомых Айцоў, апошнімі словамі і ґрунтоўна распавядала, як нехта праўзыходнымі сіламі выцесьніў чыесьці зьнясіленыя папярэднімі баямі падраздзяленьні празь мяжу і не дае ім магчымасьці вярнуцца назад, і гэтая акалічнасьць і паслужыла падставай для так званых Невядомых Айцоў да варварскага ўварваньня, якога варта чакаць з хвіліны на хвіліну. І Ліга, і Вунія пры гэтым амаль у аднолькавых выразах лічылі сваім абавязкам папярэдзіць нахабнага агрэсара, што зваротны ўдар будзе знішчальным і туманна намякалі на нейкія атамныя пасткі.

Пандэйскае радыё абмалёўвала сытуацыю ў вельмі спакойных танах і без усялякага сораму абвяшчала, што Пандэю задаволіць любое разьвіцьцё гэтага канфлікту. Прыватныя радыёстанцыі Хонці і Пандэі забаўлялі слухачоў вясёлай музыкай і непрыстойнымі віктарынамі, а абедзьве ўрадавыя радыёстанцыі Невядомых Айцоў бесьперапынна перадавалі рэпартажы зь мітынгаў Нянавісьці ўперамешку з маршамі. Зэф таксама злавіў нейкія перадачы на ​​мовах, вядомых толькі яму, і паведаміў, што княства Андол, аказваецца, яшчэ існуе і, больш за тое, працягвае зьдзяйсьняць разбойнічыя налёты на востраў Хазалг. (Ніводны чалавек у вагоне, акрамя Зэфа, ніколі раней ня чуў ні пра гэтае княства, ні пра такі востраў). Аднак, галоўным чынам этэр быў забіты няўяўнай лаянкай паміж камандзірамі частак і злучэньняў, якія пяліся праціснуцца да Сталёвага Плацдарму па дзьвюх расхлябаных чыгуначных нітачках.

— Зноў мы да вайны не гатовыя, масаракш, — заўважыў Зэф, выключаючы прымач і адкрываючы спрэчкі.

Зь ім не пагадзіліся. На думку большасьці сіла перла велічэзная, і ханційцам цяпер прыедзе канец. Крымінальнікі лічылі, што галоўнае — перайсьці мяжу, а там кожны чалавек будзе сам сабе гаспадар і кожны захоплены горад будуць аддаваць на тры дні. Палітычныя, то бок вырадкі, глядзелі на становішча больш змрочна, ня чакалі ад будучыні нічога добрага і прама заяўлялі, што пасылаюць іх на забой, падрываць сабою атамныя міны, ніхто зь іх жывым не застанецца, так што добра б дабрацца да фронту і там дзе-небудзь залегчы, каб не знайшлі. Пункты гледжаньня тых, хто спрачаліся, былі настолькі процілеглыя, што сапраўднай размовы не атрымалася, і патрыятычны дыспут вельмі хутка вырадзіўся ў аднастайную лаянку па адрасе сьмярдзючых тылавікоў, якія другія суткі не даюць жэрці і ўжо, відаць, пасьпелі раскрасьці ўсю паложаную гарэлку. Аб гэтым прадмэце штрафнікі гатовыя былі гаварыць ноч напралёт, таму Максім і Зэф выбраліся з натоўпу і палезьлі на нары, крыва зьбітыя з габляваных дошак.

Зэф быў галодны і злы, ён настроіўся быў паспаць, але Максім яму ня даў. «Спаць будзеш потым, — строга сказаў ён. — Заўтра, можа быць, будзем на фронце, а да гэтага часу ні пра што толкам не дамовіліся...» Зэф прабурчаў, што дамаўляцца няма пра што, пераначуем — болей пачуем, што Максім сам не сьляпы і павінен бачыць, у якім яны апынуліся лайне, што з гэтымі людцамі, з гэтымі злодзеямі і бухгальтарамі, кашы ня зварыш. Максім запярэчыў, што гаворка пакуль ідзе не пра кашу. Да гэтага часу незразумела, навошта гэтая вайна, каму яна спатрэбілася, і няхай Зэф будзе ласкавы ня спаць, калі зь ім размаўляюць, а падзеліцца сваімі меркаваньнямі. Зэф, аднак, не зьбіраўся быць ласкавым і не хаваў гэтага. Зь якое гэта ласкі, масаракш, ён будзе ласкавым, калі так хочацца жэрці і калі маеш справу з блазьнюком, які ня здольны на элемэнтарныя высновы, а яшчэ — туды ж! — лезе ў рэвалюцыю... Ён бурчэў, пазяхаў, чухаўся, перамотваў анучы, абзываўся, але Максім працягваў яго панукваць, узбадзёрваць і падсьцёбваць, таму ў рэшце рэшт ён разгаварыўся і выклаў свае ўяўленьні аб прычынах вайны.