Хлебапёка абудзілі, сунулі яму ў плямістую руку гарачы кубак, ён апёкся, сыкнуў, і прынц-герцаг працягваў:
— Наш сябар Мак прапануе выхад. Ён прыйшоў да нас з боку жаўнераў. Жаўнераў ён ненавідзіць і кажа, што літасьці чакаць ад іх нельга, усе яны там абдураныя тыранамі і гараць жаданьнем нас зьнішчыць. Мак хацеў спачатку ўзброіць нас і павесьці ў бой, але пераканаўся, што мы слабыя і ваяваць ня можам. І тады ён вырашыў дабрацца да насельнікаў пустыні — ён у іх таксама верыць — дамовіцца зь імі і павесьці іх на жаўнераў. Што патрабуецца ад нас? Блаславіць гэтую задуму і прапусьціць насельнікаў пустыні цераз нашыя землі і забясьпечыць іх харчаваньнем, пакуль будзе ісьці вайна. І яшчэ наш сябар Мак прапанаваў: дайце яму дазвол сабраць усіх нашых выведнікаў, якія захочуць, ён навучыць іх ваяваць і павядзе на поўнач, каб падняць там паўстаньне. Вось, коратка, як абстаяць справы. Нам цяпер трэба вырашыць, і я прашу выказвацца.
Гай скасавурыўся на Максіма. Сябар Мак сядзеў, падціснуўшы пад сябе нагу, велізарны, карычневы, нерухомы, як скала, нават не як скала, а як гіганцкі акумулятар, гатовы разрадзіцца ў адно імгненьне. Ён глядзеў у далёкі кут, на Чараўніка, але погляд Гая адчуў неадкладна і павярнуў да яго галаву. І раптам Гай падумаў, што сябар Мак ужо ня той, што раней. Ён згадаў, што даўно ўжо не ўсьміхаўся Мак сваёй славутай асьляпляльна-ідыёцкай усьмешкай, што даўно ён не сьпяваў сваіх горскіх песень, і што вочы ў яго сталі цяпер без ранейшай пяшчоты і добрай яхіднасьці, цьвёрдыя сталі вочы, ашклянелі неяк, нібы і не Максім гэта, а пан ротмістр Чачу. І яшчэ згадаў Гай, што даўно ўжо перастаў сябар Мак кідацца ва ўсе куткі, як вясёлы цікаўны сабака, стаў стрыманы, і зьявілася ў ім нейкая суровасьць, мэтанакіраванасьць нейкая, дарослая дзелавая засяроджанасьць, нібы цэліўся ён самім сабой у нейкую аднаму яму бачную мішэнь... вельмі, вельмі зьмяніўся сябар Мак з тых часоў, як усадзілі ў яго поўную абойму зь цяжкога армейскага пісталета. Раней ён шкадаваў усіх і кожнага, а цяпер не шкадуе нікога. Што ж, можа быць так і трэба... Але страшную ён усё ж справу задумаў, разьня будзе, вялікая разьня будзе...
— Нешта я не зразумеў, — падаў голас пляшывы вырадак, мяркуючы па вопратцы — нетутэйшы. — Што ж гэта ён хоча? Каб барбары сюды да нас прыйшлі? Дык яны ж нас усіх пераб’юць. Што я — барбараў ня ведаю? Усіх пераб’юць, ні аднаго чалавека не пакінуць.
— Яны прыйдуць сюды зь мірам, — сказаў Мак, — ці ня прыйдуць зусім.
— Хай ужо лепш зусім не прыходзяць, — сказаў пляшывы. — З барбарамі лепш ня зьвязвацца. Тады ўжо лепш шчыра да жаўнераў выйсьці пад кулямёты. Усё неяк ад сваёй рукі загінеш, у мяне бацька жаўнерам быў.
— Гэта, вядома, так, — прамовіў Бошку задуменна. — Але ж зь іншага боку барбары могуць і жаўнераў прагнаць, і нас ня будуць чапаць. Вось тады і стане добра.
— Чаму гэта яны раптам нас ня будуць чапаць? — запярэчыў бяльматы. — Усе нас адвеку чапалі, а гэтыя раптам ня будуць?
— Дык ён жа зь імі дамовіцца, — растлумачыў Бошку. — Не чапайце, маўляў, лесавікоў, і ўсё тут...
— Хто? Хто дамовіцца? — спытаў Хлебапёк, круцячы галавой.
— Ды вось Мак. Мак і дамовіцца...
— Ах, Мак... Ну, калі Мак дамовіцца, тады, можа быць, і не чапацьмуць.
— Гарбаты табе даць? — спытаў Бошку. — Засынаеш жа, Хлебапёк.
— Ды не хачу я тваёй гарбаты.
— Ну выпі гарбаткі, кубачак толькі, што гэта табе — шыю мыць?
Бяльматы раптам падняўся.
— Пойду я, — сказаў ён. — Нічога з гэтага ня выйдзе. І Мака яны заб’юць, і нас таксама не пашкадуюць. Чаго нас шкадаваць? Усё роўна гадоў празь дзесяць нам усім гамон. У мяне ў грамадзе ўжо два гады дзеці не нараджаюцца. Дажыць бы да сьмерці спакойна, і добра. А так самі вырашайце, як ведаеце. Мне ўсё адно.
Ён выйшаў, перакошаны, нязграбны, спатыкнуўшыся аб парог.
— Так, Мак, — ківаючы галавой, прамовіў П’яўка. — Прабач нас, але нікому мы ня верым. Як можна барбарам верыць? Яны ў пустыні жывуць, пясок жуюць, пяском запіваюць. Яны — страшныя людзі, з жалезнага дроту скручаныя, ні плакаць ня ўмеюць, ні сьмяяцца. Што мы для іх? Мох пад нагамі. Ну, вось прыйдуць яны, паб’юць салдат, сядуць тут, лес, вядома, выпаляць... навошта ім лес, яны пустыню любяць. І зноў жа нам канец. Не, ня веру. Ня веру, Мак. Пустая твая задума.