— То паканаз гарм аст, тановул бибояд кардан. Ҳамон тавре, ки оҳанро дар гармогармияш бибояд кӯфтан. То ба ин дараҷаи олӣ таъсир кардани афсунро бори аввал мебинам! Ин фоли нек аст духтар. Агар анҷомро аз оғоз бинем, иншооллоҳ, чархи гардун бар муроди Узлуғшоҳи ман мечархад, кавкаби иқболаш ба дараҷаи баландтарин мерасад. Шод бош, Нигина, ки ниҳоли бахтат сабз шуд! Узлоғшоҳи ман туро ба авҷи осмон мерасонад, сардафтари ҷумла духтарони дарбор мегардонад!
Нигина, ки лаҳза ба лаҳза хуштабъу болидахотир мешуд, ба гӯш пунба дарниҳода, бошавқ зағора мехойид ва ҳамоно аз таҳти дил «Мирмалик, дари бахти ман кушо!» мегуфт. Бовар дошт, ки афсуни Савсан барги зардгаштаро сабз намудаасту маҳз Мирмалик вайро сардафтари ҷумла духтарони хушбахт мегардонад!!
Овози ширадор ва ҷаррори Турконхотун духтари аз афсунгарӣ саргарангшударо саҳле ҳушёр намуд:
— Бархез, эй духтар! Ба хона рав ва омадани бахтовари худро интизор шав!
— Бахтовар кай меояд?
— Навакак хабар расид, ки пойи мубораки шоҳаншоҳи олам ба Ҷавора расидааст, аз Ғӯрганҷ ҳамагӣ ҳашт манзил дуртар… Иншоаллоҳ, имрӯз ё пагоҳ дида ба дидор мерасад…
Равзанаи сеюм. Тавсиф ва тасвири парвози ҳунар ва афту дарафти шоирону соҳирон дар базми ҷамшедӣ
Вақти намози бомдод фаро расида бошад ҳам, шаҳри бузург ҳанӯз ҷомаи сиёҳфом дар бар дошт. Тифлону кӯдакон масти хоби ноз буданду занон ҳанӯз ба сари оташдон нарасида. Оромӣ ва сукути якнавохтро фақат ҷеғи хурӯсон халалдор месохт. Ва ин ҳангом дар майдони назди арки подшоҳӣ — воқеъ дар баландии шаҳри андарунӣ — гулхане фурӯзон гашт. Ҳамзамон аз ҳар канора садои сурнай ва наъраи карнай баланд шуд. Худи ҳамин лаҳза дар саҳни бозорҳои қадиму ҷадид, пешмайдони масҷиди ҷомеъ гулханҳо забона заданд ва овози дуҳулу карнай ба фалак печид. Дар қисмати берунии Ғӯрганҷ, назди қалъаи Шамоха, боғи Ҳазорбед, дар Курдносхоз, Базминия, Хев, Ҷавора, Курдар, Кож, Хушмиш, Нужобон ва дигар шаҳру рустою қасабаҳои Хоразм низ гулханҳо фурӯзон гашта, садои карнай ва таблу сурнай аз оғози тантанаи бузург навид расонданд.
Муаззинҳо аз манораҳо қабл аз бонги аввал бар Муҳаммад Мустафо (с) дуруд фиристода, сипас мунодӣ заданд, ки имрӯз шоҳаншоҳи олам ба шаҳри Ғӯрганҷ ташрифи қудум мефармояд ва хурду бузургро мебояд, ки пеши пояш аз чашму дил дурру гавҳар нисор намоянд. Иловатан, бар раъият мужда расонданд, ки шурӯъ аз имрӯз дар Ғӯрганҷ ва дигар шаҳру деҳоти Хоразм як ҳафта дег бар оташдони хона нагузоранд ва ба қизилтӯй — зиёфати шоҳаншоҳӣ биёянду шодӣ бар шодӣ физоянд.
Гулханҳо фурӯзон буданд то даме, ки шафақи субҳгоҳӣ доман паҳн кард ва нури нахусти хуршеди оламоро ба тоҷи подшоҳӣ расида, онро мунаввару дурахшон гардонд. Дар ин рӯзи ҳуҷаста даргоҳи подшоҳ — боргоҳ, сарои аморат, кушки тиллокорӣ, қасри мӯҳташам ва арки бузург бо фаршҳои фохир ва созу олоти вофир чун бӯстон ороста буд ва канизони гулгунқабо дар ҳама толору ҳуҷраҳо анбару заъфарону испанд сӯхта, ҳаворо муаттар ва рӯҳнавоз мекарданд.
Вақте ки офтоб як қади найза боло шуд, овози табли подшоҳӣ баланд гардид ва аламбардорон ливоҳоро барафрохтанд.
Мардуми шаҳр ва рустои атроф чун аз ташрифи шоҳаншоҳи бузурги олам воқиф шуданд, аз ҳар канор бо шодмонӣ ба майдони пеши кӯшки шоҳаншоҳӣ омаданду ин ҷо бо лашкариён омезиш ёфта, ба умеди дидани подшоҳи музаффари Хоразм қарор истоданд.
Дар саҳни мармарини кӯшк сарони лашкар, дабирону қозиён, сӯфиён ва ғозиён ба расми хидмат саф кашидаву истодаву биншаста буданд.
Дар дохили кӯшк, ки ба расми хоразмӣ тоҷу тахти подшоҳӣ ороста шуда буд, мардони маҷлиснишин — бузургони давлат, сипоҳсолору вазирон, зимомдорон, аъёну ашроф, аҳли қалам ва ҳашам, меҳмонон ва кулли фарзонагон шодком нишастанд. Гурӯҳе аз адаб бар замин чашм дӯхта ва гурӯҳе бо ҳам паст-паст муколама мекарданд, аммо ҳамагон ишораи мири боргоҳро нигаронӣ доштанд.
— Байрақи шоҳи Хоразмро биёред! — нидо кард мири маҷлис бо лафзи буррои тоҷикӣ ва ҳама бузургони чашминтизор баробар аз ҷой хеста, ба эҳтироми парчами давлати Хоразм бо тавозӯъ сар фуровардаю дасти рост ба сандуқи сина бинҳода, рост истоданд. Ағлаби онҳо ва умуман қисмати умдаи аҳолии Хоразм тоҷикон буданд ва қатъи назар аз бартарӣ доштани унсури туркизабон дар салтанати хоразмшоҳиён забони коргузорӣ, ҳуҷҷатнигорӣ ва давлатдорӣ тоҷикӣ буд.
Қутбиддин Муҳаммад худ яке аз ҳаводорон ва ҳомиёни асили забони дарӣ ба шумор мерафт ва мехост, ки ин қоидаи маъмул қатъиян риоя гардад. Айни замон вай фармоиш дод, ки дигаре аз қоидаҳои маъмули дарборӣ ба ойини давлатдории шоҳони Аҷам мутобиқ карда шавад: дар гузашта агар шоҳи Хоразм вафот кунад, таблу нақораи ӯро чаппа гузошта, болояшро бо гилем пӯшонда, ҳамроҳи тобут мебурданд ва зери хок мегӯронданд, лекин вақте Алоуддин Текеш худораҳматӣ шуду надимон хостанд, таблу нақораи ӯ ҳамроҳи ҷасад бардоранд, валиаҳди ҷавон қатъиян муқобил баромад ва гуфт: «Мо давоми умри падарем ва бо нақораи падар подшоҳӣ мекунем. Ончунон бошад падар, ҳамчунон ояд писар!»