Котибулиншо Низомуддин пас аз ҳамду сано иқдоми Султон Муҳаммадро хирадмандӣ ҳисобид:
— Машварати имрӯзаро кори хом не, иқдоми басо пухта меҳисобам. Шоҳаншоҳи пурхиради мо чӣ гуна аз роҳ бардоштани уқдаро аз ҳамаи мо беҳтар донанд ҳам, шунидани ақидаи некхоҳонро зарур донистанд. Шукр ва сипос Худовандро, ки айёми меҳнату кулфат ва шиддати рӯзгори халқи мо ба поён расида, обрӯю эътибори давлати Хоразмшоҳиёни Кабир тадриҷан боло меравад ва пешравӣ дар ҳама ҷабҳа мароми муназзам дорад. Доноён ва зиракон фармудаанд, ки агар мурод аз маслиҳату машварат рафоҳияти халқу давлат ва савобандӯзӣ бошад, даҳчанд бештар ба дӯстон мурувват, бо душманон мадоро бояд намуд, то риштаҳои бародарӣ мустаҳкамтар шавад. Он гоҳ мо метавонем, бо ширинзабонӣ ва лутфи хуш пили сафеди халифаи Бағдод ба ҷониби дилхоҳ кашем…
Аз ваҷоҳати Хоразмшоҳ аён буд, ки ин пешниҳод пазируфта нашуд. Бо вуҷуди ин Шайхулислом Маҷдуддин дурри якто ва гавҳари гаронбаҳои ислом будани бародарро махсус таъкид намуда, бе ягон сабаби ҷиддӣ ба сари бародари ҳамдин ханҷар кашиданро хилофи шариат ҳисобид ва гуфт:
— Дар олами ислом касе кушта шудани халифаро хостор нест. Ба лонаи мори хуфта ва сабуксар ҳамла овардани шери жаён оқилӣ набошад. Чаро оқил кунад коре, ки бор орад пушаймонӣ…
Хоразмшоҳ, ки фикру андешаҳои дигар вакилдоронро ботамкин мешунид, дарҳол лаб ба эътироз кушоду машварат ранги дигар гирифт.
— Агар халифа мори сабуксар бошад, ман бо вай чунон бозӣ кунам, ки кӯдакон бо гӯй бозӣ кунанд! Аз чунин саркӯбӣ ҳеҷ пушаймон нашавам.
— Фармон шуморост, эй шоҳаншоҳи олам! Лекин ба андешаи мо, сабру таҳаммул беҳ аст аз сабуксангӣ. Яқин медонам, ки андак илтифоти Шумо мушкилкушои ин уқда хоҳад шуд…
— Шонздаҳ соли тамом сабру илтифот кардем, ҳамин кофист! Ба хубию хушӣ борҳо бо Носир фаҳмондем, ки аз хулафои собиқ ибрат гираду чуноне онҳо шоҳони собиқ Алпарслону Маликшоҳу Санҷарро мӯҳтарам медоштанд, мартабаи моро низ ба ҳамон дараҷа расонад. Мо аз вай дигар ҳеҷ чиз нахоҳем ва эҳтиромашро нигоҳ дорем. Вале Носир шаъбадабозӣ мекунад, шоҳаншоҳи оламро намебинад, сухани вайро намешунавад. Найрангу фиреб бас! Маро корд аз гӯшт гузашта, теғ ба ҷон расидааст. Пачақу маҷақ карда, мисашро мебарорам!!
– Ҷаҳонофарин ситам дар ҳаққи ноиби Пайғамбари оламро дӯст надорад…
— Хулафои рошидин ҳаққан ҳаққо ноибони Пайғамбар буданду барои поку мусаффо нигоҳ доштани дини мубини мо мекӯшиданд. Дигар халифаҳо давлатманду дунёдор буданду Носир бархилофи фармудаҳои Китоби Аллоҳ кор мебарад. Вай ҷаббор асту халоиқ маҷбур, вале мо фармонбардор наем, мухторем мо! Фақат аз Худованди карим метарсем мо, эй шайхи гиромӣ, аммо аз халифаи золим як тори мӯ тарс надорем, дуд аз димоғаш мебарорем!
Сипаҳсолор Шамсуддини Калободӣ чолок аз ҷой ҷаста, паҳлӯи Хоразмшоҳ истод ва бо қатъияту садоқати самимӣ гуфт:
— Мо ба хурӯҷ кардану шикастани сари душман ҳамеша тайёрем! Ҳар киро душман дар пеш аст, агар накушад, душмани хеш аст! Дувист ҳазор сарбози турк — қалби сипоҳи содиқи шоҳаншоҳи олам саф андар саф ба пой андар истода, ишораи подшоҳи муаззамро интизоранд. Дувист ҳазор сарбози диловари Аҷам дар майсараву маймана қодир ва ҳозир истодаанд, то кини шоҳони Аҷам аз халифаи Араб ситонанд!
Шайх Маҷдуддин дид, ки шоҳаншоҳ бар сухани рақиби бадшиор гӯши ризо кушодааст, дарҳол аз ҷой хест, то шарораи гулханро хомӯш гардонад:
— Кини шоҳони Аҷам хостан оташи азоби абад афрӯхтан аст, ки дину хирад бисӯзад. Шумо, ки забонро тир сохтаву дилро камон намуда, гиреҳ аз кори фурӯбаста кушодан мехоҳед, аз зарбаи сарпанҷаи тақдир ғофил набошед! Ҳадиси муборак ба ёд оред: ҳар кӣ ба халифа дарафтад, кораш ба Худо афтад!
Шайхулислом боз чанд ҳадиси табаррук ва панди ниёгон ба самъи подшоҳ расонду оташи ғазаби ӯро андаке паст гардонд. Дигар вакилдорон, ки аз зоҳир шудани хилофи назар миёни Хоразмшоҳ ва шайхулислом мутаҳайиру саргаранг буданд, осуда нафас кашида, бо умеди хайр сарвари олимақомро нигаристанд, ки бо оҳанги ҳалим лаб ба гуфтор кушод:
— Ман хуб медонам, ки гуфтору пиндори мо хоҳ нек бошаду хоҳ бад, амиралмӯъмининро хуш наёяд. Зеро дар симои ҳар кадоми мо хасми ҷонсӯзи худро мебинад. Ҳоло, ки кори мо боло гирифтааст, вай аз тарсу ваҳм сар ба куҷо заданро намедонад. Аммо нотарсона изҳори андеша карданҳои шайхи бузургвори Хоразм маро хуш омад. Фақат… донистан мехоҳам, ки эшонро ба далерона сухан гуфтан чӣ ё кӣ водор сохта бошад?