— Дил бебок дор, эй маъсума хоҳар. Гумон аст, ки бо хармагас бори дигар дучор оем.
— Чаро ин хел мегӯед?
— Бадгавҳар будааст Хоразмшоҳ! Ҳафтод бузургвори замон миёнҷӣ шуданду бо ҳафтод забон узр хостанд, напазируфту аз аспи такаббур нафуромад, ғайри худ касеро надид. Лаънати Худо бар подшоҳе бод, ки пайи озори садри ислом бошад! Садқаи эҳтиром шавад шоҳи модарбахато! Дигар тоқати дидори наҳсаш надорам, аз дарбор меравам.
Сӯхтам з-оташи ҷавонии хеш
Мӯҳр кардам дари амонии хеш.
Навбати навбаҳори умр чу рафт,
Рафтам аз кӯйи нотавонии хеш…
— Шумо нотавон нестед, ако!
— Не, хоҳар. Назди ин кабири замону сағири замин, ки боди рикоби кибраш беҳтарин шахсият аз ҳарами дин бибурд, оҷизу нотавонам. Ба ҷуволи пурхун нигариста, ба Шайхи бузург гуфтам, ки дар сина ҳама тухми ғамат коштаам ва маро аз дарди ту бедор бод чашм, то баъд аз ин ба хоб набинам хаёлу ваҳм… Минбаъд аз шоҳи ҳарзакори хуфтамаст чашми вафо надорам, аз боргоҳаш манзалати иззу ноз, мартабае дигар нахоҳам. Шоҳе, ки ба халифаи олами ислом хилоф меварзад, ҳеҷ гоҳ ғолиби масоф намешавад! Шоҳе, ки шайхи олии исломро бегуноҳ мекушад, дар оташи дӯзах месӯзад!! Шоҳе, ки модари худ шармсор мекунад, шармандаи ду олам мешавад!!!
Шоҳи хармагас, харкалла ва харҳанга оянда надорад. Дигар ҳаргиз маликулкаломи дарбори харподшоҳ нахоҳам шуд!
— Офарин ба шоире, ки гапи дар дил доштаи халқро бехато мехонад! — пурҳаяҷон нидо кард устод Комгор.
– Ҳазор лаънат ба подшоҳе, ки қадри аллома намедонад! — гиряолуда садо баровард Сайфуддин ва ба ёди аллома Маҷдуддин ба силки назм дурдона чид:
Дар бари хок хуфтаӣ, Садри замон, дареғи ту,
Хоки сиёҳ бар сари шоҳи замон, дареғи ту!
Ҷон дареғ бошад, ар бе ту бувад ҷаҳон, вале
Назди ман, эй ҳама ҷаҳон, чист ҷаҳон? Дареғи ту!
Қолаби ту дар ҷувол хуфтаву ман ба хок бар
Монда чунин-дареғи ман, хуфта чунон-дареғи ту…
Комгор ашки чашмашро пок карда гуфт:
— Акнун ман шеър мехонам, ҳама бодиққат шунавед:
Агар ҷавр дар подшоӣ кунӣ,
Пас аз подшоҳӣ гадоӣ кунӣ.
Маёзор омӣ ба як хардала,
Ки султон шубон асту омӣ гала.
Чу пархош бинанду бедод аз ӯ
Шубон нест, гург аст, фарёд аз ӯ!
Нахоҳӣ, ки нафрин кунанд аз пасат,
Накӯ бош, то бад нагӯяд касат…
— Ин шеъри хубро, интухин, худатон навиштед? — бо овози ҳазин пурсид Шакархонум.
— Не. Дина дар бозор бо як шоири мусофир вохӯрдам. Аз Шероз будааст, номаш Саъдӣ. Шеърдӯсту шоирпарвар будани Хоразмшоҳро шунида, азми дидори ӯ кардаасту аз ман маслиҳат пурсид. Вақте рӯйдоди дирӯзаро нақл кардам, дарҳол сухани худ пас гирифт ва дар коғазпорае ин шеърро навишта, ба дастам доду хоҳиш кард, то ба подшоҳ расонам…
Авзои Сайфуддин зуд тағйир ёфт:
— Саъдиро медонам, булбули хушнавои Шероз аст ӯ!
— Чаро ҳамроҳ наовардед? — беқарор шуд Нигина.
— Ба меҳмонӣ даъват кардам. Лекин узр хосту гуфт: «Дар шаҳре, ки шоҳаш аблаҳест, як соат истодан нишони аблаҳист!»
— Сухани Саъдӣ сухани мост! — аз ҷой хест Сайфуддин. — Хайр, ман рафтам.
— Ба куҷо? — аз се даҳон як пурсиш баромад.
— Ба ҷустуҷӯи Саъдӣ. Агар ёбам, ҳамроҳаш ба Хуҷанд меравам, то шоҳзода Ҷалолиддинро воқиф гардонам…
— Маро бо худ мебаред? — пурсид Нигина бо овози ларзон.
— Не. Роҳи пешгирифтаи ман таваккал ба Худост:
Нақши иқбол хаёлест, назар барбандам,
Ба қабули назари қудс камар барбандам.
Аз тару хушки ҷаҳон сурати девормисол
Дидаи мардумаки хиранигар барбандам.
Корвон рафту дар эшон нарасидам, боре
Чараси нолаи беҳуда ба хар барбандам…
Ҳаргиз нахоҳам, ки хоҳари маъсумаи ман бо хатар мувоҷеҳ шавад. Вақте шоҳзода Ҷалолиддин аз шармандагӣ воқиф шавад, ҳатман илоҷи беҳбуд меёбад. Дилпур бош, хоҳаракам, то замоне Ҷалолиддин ҳаст, ин ҷо туро аз ягон паша озоре ё офате намерасад. Вай муҳофизати туро дақиқ созмон додааст. Ғайр аз устод Комрону Шакархонум даҳ язаки сарсупурда муаззафанд, туро чун гавҳараки чашм нигоҳ доранд. Хайр, паноҳатон ба Худо. Ман рафтам: