— Дар ҳақиқат тирози ҷаҳон аст Хуҷанд! Зиҳӣ ҳавои муаттар ва фазои муанбар! Мехоҳам, як замон аз ҳарбу зарб дилам дур афтад. Чӣ мешавад, агар муддате дар ин шаҳри ҳумоюн бошем?
— Хости шумо ҳамеша бар дили мо муфид афтад, эй падари меҳрубон! Дар ҳақиқат ин макони биҳиштӣ мақоми роҳат ва ҷойи истироҳат аст! Ойчечак шод мешаваду сари Дамир малик ба осмон мерасад.
— Боварам нест, ки ба ин наздикиҳо имкони бафурсат омадану дам гирифтан боз фаро расад. Ҳама шоирони аҷамию арабӣ Хуҷандро мавзеи хамру чағона ва маҳалли самоъу тарона навиштаанду мо аз подшоҳони пешин чӣ камӣ дорем?
— Шумо аз ҳама шоҳони мозӣ бартару беҳтаред, эй падари меҳрубон! Мирмалик аллакай ба ман ишора намуд, ки дар ҷойи басо роҳатфизо базмгоҳ сохта, зиёфати шигарф фармудааст, то нахустин ғалабаи Шоҳаншоҳи олам бар лашкари Чингиз ба таври шоиста таҷлил гардад!
— Офарин бар туву додархонди ту! Ӯро бигӯ, наздиктар биёяд.
Мирмалик чор қадам дуртар аз падару писар бо тавозӯъ интизор истод. Хоразмшоҳ бо ишоратангушт ба паҳлӯяш хонду табассумкунон даст бар китфаш гузошт.
— Он чӣ диловарию далерӣ, ки ту бар Кучлуки бадзот кардӣ, ҳаргиз ҳеҷ кас накардааст! Кеҳу меҳи Хоразм офаринхони туянд ва мо ба халқи Самарқанд ваъда додаем, ки ба шарафи ин ғалабаи бузург базми ҷамшедӣ созмон медиҳем.
Мирмалик дигарбора арзи хидмат карду гуфт:
– Ҳидоятгари ҳама фатҳу нусратҳо шумоед, эй Шоҳаншоҳи муаззам ва музаффар! Мо алмудом ба хидмати шумо камарбастаем ва ҳар чӣ фармоед, фарзандвор иҷро мекунем.
— Агар базми ҷамшедӣ аз Хуҷанд оғоз ёфта, ба Самарқанд гузарад, чӣ хел мешавад?
— Фикри шумо аз ҳама афкор пеш асту ҳар ҷо, ки пешбинӣ бояд, шумо муваффақед, эй Шоҳаншоҳи муаззам. Дар шаҳри мо барои шумо асбоби базму роҳат, айшу ишрат, комронӣ ва комгорӣ ҳамеша дар сатҳи воло муҳайё ва мусаффо мешавад!
Пири солори Хуҷанд, сорбон ва саробони мо аз пешниҳоди олишони Шумо шоду мамнун хоҳанд шуд.
— Дарвоқеъ, Шайх Нурӣ куҷост?
— Ташрифи шуморо шунида, ин пагоҳӣ аз Фарғона ба роҳ баромадаанд. Иншоаллоҳ, пагоҳ ба хидмати шумо мерасанд…
— Дидори ин авлиё орзуи деринаи мост.
То пагоҳ ман дам мегирам. Ҳар дуи шумо ҳама аркони давлату бузургони мулк ва ҳар кӣ дар Мовароуннаҳр амир ё сипаҳсолор ҳаст, даъват кунед, то ҳар чӣ зудтар худро ба Хуҷанд расонад! Қабл аз базми ҷамшедӣ бо соҳибмансабон гуфтушунуфти нуҳуфт хоҳам кард.
— Шайхро ҳам даъват мекунем?
— Албатта, писарам. Ин замон моро маслиҳатгаре мисли ӯ чун боду ҳаво зарур аст, — гуфт Хоразмшоҳ ва аз Мирмалик пурсид: — Мегӯянд, ки вай дар кӯдакӣ подшоҳи қарахитойро мот кардааст. Рост-мӣ?
– Ҳақ асту рост, эй Шоҳаншоҳи олам, — гуфт Мирмалик ва раҳораҳ ин ривоятро ба падару фарзанд гӯшрас кард.
…Ба Мовароуннаҳр ҳуҷум кардани қарахитоиҳоро хуҷандиён «балои нек» ҳисобиданд. Чунки ҳамлаварон дар маҳаллаи наздики шаҳр лашкари қарахониҳоро торумору реза-реза карда, номи мавзеъро ба Хитойреза табдил дода, аммо ба Хуҷанд зада надаромаданд. Балки қосиди махсус фиристоданду вай ба мардум чунин фаҳмонд:
— Ба подшои мо шаҳри шумо писанд омад. Вай бебок асту бераҳм не. Беҳуда хун намерезад ва беваҷҳ шаҳр намесӯзад. Гӯрмоли одил ва соҳибқавли мо ба хуҷандиҳо се рӯз мӯҳлат медиҳад, то шаҳри худро аз харобӣ ва халқи худро аз нобудӣ эмин доранд. Ба шарте ки намояндаи шумо ба саволҳои подшои мо дуруст ҷавоб гардонад.
Касе, ки ба тақдири Хуҷанду хуҷандиҳо зомин мешавад, пагоҳ — вақти офтоббаро ба Ғалламайдон биёяд!
Аъёну ашроф, аҳли уламо ва удабо баъди машварати тӯлонӣ ба хулосае омаданд, ки намоянда аз авлоди сайидҳо ба имтиҳони Гӯрмол — ҳоқони қарахитой равад.
— Моро ба Хуҷанд кӣ овард? — ҷунин буд саволи подшоҳӣ.
— Шуморо ба Хуҷанд Худо овард! — бе ҳеҷ дудилагӣ ҷавоб гардонд Сайидаҳмади Воқиф.
— Нодуруст! — бо итоб хитоб кард Гӯрмол. — Худои мусулмонҳо бахшояндаю меҳрубон аст. Ҳеҷ гоҳ бандаҳояшро намекушад ва намегузорад, ки ба шиканҷа гирифтор шаванд.
Рӯзи дуюм пирамарде берун омад аз авлоди мирзоҳо нисбатан хирадманду фозилтару ҷаҳондида. Ба ӯ низ саволи дирӯза айнан пешниҳод гардид. Мирзоқосими соҳибдевон ҷавоби пешакӣ тайёршударо ба забон овард.
— Шайтон шуморо ба Хуҷанд овард.
— Нодуруст! — боз бо итоб хитоб кард Гӯрмол. — Шайтон роҳнамо ва ҳидоятгари мо нест!
Намояндаи дуюм низ ҷо ба ҷо қатл гардид ва дуди хуҷандиҳо ба фалак печид. Аз тарси ҷони ширин ҳеҷ кас намехост, намояндаи сеюм шавад. Баҳсу мунозира ва талош то як поси шаб кашол ёфт, аммо ҳеҷ кас масъулиятро ба гардан нагирифт. Дар чунин лаҳзаи ҳассос Бадеуддини ҳаштсола бо тавозӯъ наздики бузургони Хуҷанд омад ва оҳиста садо баровард: