Гарат ақлу рой асту тадбиру ҳуш,
Ба иззат кунӣ панди Саъдӣ ба гӯш!
– Ҳар ду гӯши ман ҳамеша муштоқи шунидани каломи шакаррези латифтабъи Аҷам аст!
— Офарин бар туву модари чашминтизору бобокалони раҳнамоят! Агар аз даъвии ишқ аксар шоиронро рӯйзардӣ ҳосил ояд, ман сурхливои Ворух умед дорам ва бароят шеъри нав ҳадя меорам:
Эй рӯйи ту офтоби олам,
Ангуштнамои Оли Одам.
Эҳёи равони мурдагонро
Бӯят нафаси Масеҳи Марям.
Бар ҷони азизат офарин бод!
Бар ҷисми шарифат исми Аъзам!
Дастон, ки ту дорӣ, эй паризод
Бас дил бибарӣ ба каффу меъсам.
Танҳо на манам асири ишқат,
Халқе ба ту ошиқанду ман ҳам!
Нигина аз шодӣ рӯй барафрӯхта, шеърро писандид. Вале Соҷида, ки аз сукути ҳамсӯҳбаташ аламзада буд, хост «қасди Исо аз Мӯсо» ситонад. Нафасе аз сари дард бароварду ба Нигина бехгӯшӣ гуфт:
— Шеъре, ки сохта бошад, табъи дил набошад! Аз хушомад парҳез, эй фаришта! Ба Худо савганд, ки гарду чанги кафши пои ту аз шеъри кӯчагӣ баландтар аст! Ба ҳарфҳои рӯйандуди шоирҳо илтифот нафармо ва ҳадяи ғаразнок аз онҳо нагир!
Занҳои ҳушёр гирди ишқ намегарданд, чунки агар нармӣ кунем, онҳо дар кӯҳи беодам моро ба тарзи дилхоҳи худ истифода мебаранд…
Гӯшагириву гӯшакӣ сухан гуфтани Соҷида ғаши Шарофиддинро овард ва хашмнок гуфт:
Гапи бехгӯш гусаст беху бунам,
Макри ёрон шикаст болу парам!
Шеъри лакнатдори суханвари истравшанӣ духтаронро безобита карду чашми имдод ба Саъдӣ дӯхтанд. Вай дарҳол ба кӯмак шитобид:
— Эй бародар, ғаме маёвар! Шоир он аст, ки чун хашмаш ояд, талх нагӯяд. Хирадмандон гуфтаанд: ҳар кӣ сухан насанҷад, аз ҷавоб биранҷад! Ҷавоби талх нахоҳӣ, ба ҳалқ ва даҳони ёр фурӯ рез шарбате ширин:
Гарат аз даст барояд, даҳане ширин кун,
Мардӣ он нест, ки муште бизанӣ бар даҳане!
— Маъзарат, устод! Ба Худо қасам, ки ман дили духтарҳо асло намеранҷонам. Ин маҳвашон олиҳаи хубанд! Ба ду чашми ман чунин менамояд, ки офтобу маҳтоб аз рӯйи ин гулчеҳраҳо ба амонат нур гирифта, рӯзу шаб оламро равшан мекунанд…
Аз ҷаҳду шитоб ва ташбеҳи соддалавҳона духтарон пих-пих хандиданду шоири ҷавон осемасар шуд:
— Эй духтарҳо, ба Худо қасам, ки рост мегӯям. Шумо ба ҳусн офтобу маҳтобед, агар бовар накунед, ойинае ёфта, рӯйи худ бубинед. Ба Худо қасам, ки аз ҷамоли худ ангушт дар даҳан мемонед!
Барои тасдиқи сухани худ бо иҷозати устод аз эҷодашон байте ба орият меорам:
Оинае талаб кун, то рӯйи худ бубинӣ
В-аз ҳусни худ бимонӣ ангушт дар даҳонат!
— Дӯст ойина бошад, агар нек нигарӣ! — луқма партофт Соҷида ва ба Шарофиддин қуввати гуфтор дод.
— Чӣ хуш гуфтӣ, эй духтар! Садқаи суханат шавам, ки маро дӯст хондӣ! Ба худо қасам, ки дӯсти бериё ва ихлосманди асили ту мешам!! Агар дигарон ниҳуфта изҳори дӯстдорӣ кунанд, баръало мегӯям, ки бе ту ятиму мурдадилу пой дар гилам ман! Лаҳзае пеш гуфтан мехостам, ки «Эй чароғи ҷаҳон, биё, чароғи хонадони ман шав!», аммо аз устод ибо карда будам. Акнун баръало мегӯям, ки ту бо як нигоҳ дили девонаи маро ба оташкада табдил додию агар нигоҳи хеш дигар ҷониб гурезонӣ, аз дили сӯзони хеш ончунон оҳ мекашам, ки офтоб месӯзад!
— Илтимос, эй шоири шӯрида, оҳи пурдард накаш, ки агар офтоб сӯзад, мо роҳгум мезанем ва то Хуҷанд намерасем.
— Сухан ба киноя гуфтан туро мезебад, эй духтар! Ҳар чӣ мехоҳӣ, бигӯ! Фақат магузор, ки хонаи умеди манро барқи чашмонат пурра бисӯзонад. Агар хоҳӣ, пеши поят сар мемонам…
Соҷида мисли мокиёни ғолиб бо тафохур сар бардоштаву ба Нигина чашмак зада, бо ноз гуфт:
— Сухан оҳиста гӯй, эй шоир, ки занат нашунавад, то дар шиканҷаи чор дасту пой намонӣ!
– Ҳанӯз марди муҷаррад ман, зану кӯдак надорам. Бовар накунӣ, аз устод пурс…
— Ман аз пурсидан шарм медорам. Устод худашон мегӯянд, ки чанд зан доранд…
Шарми сохта, ишорат ва кинояти канизак Саъдиро писанд омад ва ишваи латиф чун шакар бихӯрду шаммае аз саргузашти худ нақл кард:
— Замоне асири Фаранг шудам. Дар хандақи Туробулус бо ҷуҳудонам ба кори гил бидоштанд. Яке аз сарварон Ҳалаб, ки собиқан маърифате миёни мо буд, гузар кард ва бишинохту гуфт:
— Эй фулон, чӣ ҳолат аст?
Гуфтам:
Ҳаме гурехтам аз мардумон ба кӯҳу ба дашт,