Вақте ки дар маҳфили имрӯза Шоҳзода Ҷалолиддин дидани раққосаи накӯтар аз тозагули навбаҳорро дархост кард, дили орзупарвари Нигина беқарор гашт. Овози дурпарвози Очануриро баръало шунид: «Эй кабки хушхиром, хушу хуррам ҷилва намо, шоҳзодаро бисмил гардон!»
…Нигина бо тамоми ҳастӣ мерақсиду Ҷалолиддин бо тамоми вуҷуд мафтун мешуд. Чун ҳамеша ҳушёру бедор буд, аммо мисли масте, масти беҳад бодахӯрдае чашми парешон дошт. Орази гулгун, наргиси фаттону лабони ақиқ, абрувони пайвасту холи мушкин, чеҳраи нурафзою соиди симин ва баногӯши булӯрини ин лӯъбати хиромонро дар тарозуи харидорӣ бармекашид.
Вай моҳталъатони хуршедваши бисёре дида, ҳатто ба шаҳри Халлух — макони гулрухони ҳурнажод сафар карда буд. Нозанини нозанинҳои олам Салмои арабдухтро ҳам медонист. Аммо ба чунин ҳусну латофат нозанини бунафшазулфу наргисчашм ва симтану насринбарро, ки ранги рухи аз лола басо нозуктаре дошт, то ҳол надида буд. Зери лаб «дар ҳеҷ давру замон ҳеҷ модар ба чунин ҳусну ҷамолу ҳунар ҳеҷ духтар назодааст!» гуфту бисмил шуд. Ва чун рақс анҷом ёфт, мисли хуршеди тобони сари кӯҳ баланд қад афрохта, се карат бо хушҳолӣ нидо кард:
— Зеҳ! Зеҳ!! Зеҳ!!!
Аз сари Нигина зару зевару тилло мисли борон борид…
Шоҳзода Ҷалолиддин ангушти ҳукумат боз боло бардошт:
– Ҳабазо, эй мардуми пок, барои эдун тӯҳфаи шоҳона!
Ин дурдонаи ягона зеби хазинаи шоҳаншоҳист! Ӯро бо эҳтиёти том ҳамроҳи худ ба Ғӯрганҷ мебарам ва мисли гавҳараки чашм нигоҳ медорам.
Агар Маҳастии Хуҷандӣ кабӯтари ҳарами Султон Санҷари Салчуқӣ будӣ, Нигинаи Ворухӣ кабутари ҳарами Султон Муҳаммади Хоразмшоҳ — Санҷари сонӣ шудӣ!
Ат-тараб, эй мардуми пок, ат-тараб!!
Поёни китоби аввал
КАБКИ ЗАРРИНҚАФАС
Пешгуфтори китоби дуюм. Дебочаи салтанати Хоразмшоҳиёни кабир аз дидгоҳи шоири суханперо ва раҳнамо
Шоҳзода Ҷалолиддин «кабутари ҳарам» гуфтан замон дили Нигина сахт такон хӯрд. Ёдаш омад, ки сиришташ бо риштаи ноаёне банд-банд ба ин паррандаи зебо пайванд аст: модари фарзандгадояш кабутар дар хоб диду Пири равшанзамири Хуҷанд аз кабутархонаи хеш якеро ба Мастура бахшид, лекин кампири дилсиёҳ коре кард, ки модари сарторик паррандаи биҳиштиро бо дасти худ кушту пора карду тӯъмаи ҷиғилдон кард; кабутаре, ки аз боло ба шикам даромад, аз поён саломат баромаду бо нидои шоири ҷавон Аҳмади Исфарангӣ ва хитоби ҷаҳонпаҳлавони ҷавон Мирмалик аввал кабутари навпарвози Ворух шуд, баъд кабутари ниқобдори Моҳпарӣ, сипас кабутари навзахмаи Хуҷанд; Пири Бузургвори замон ӯро кабутари обӣ хонду бо маслиҳату дуои нек раҳнамоӣ кард, рӯҳи шоди шоира Маҳастӣ ӯро кабутари муҳоҷир номид, навозид ва инак, бо амри шоҳзода кабутари ҳарами подшоҳ унвон гирифт!
Амри султонзодаро ҳадяи тақдир ҳисобида, болу пари нав бароварда, шодон ва ғазалхон омодаи парвоз шуд. Вале амакдухтараш Назокат ба косаи пуршаҳд қаламфуре хаст:
– Ҳайронам, ки чува аз шодӣ беист қанотак мезанӣ?! Оъ… кабутари ҳарам чизи ганда, парандаи ҳаром, амакдухтар. Чунки аз падару модар, ёру диёр, аз зиндагии инсонӣ умрбод ҷудо мешавӣ. Маънои дигари кафтари ҳарам кабки қафас, амакдухтар! Подшоҳ «шин» гӯяд — мешинӣ, «хез» гӯяд — мехезӣ, «мур» гӯяд — мемурӣ! Яъне ки дар Ғӯрганҷ бо ҳеҷ кас гап задан наметонӣ, аз зиқӣ дилат анор барин парс мекафад…
Нигина, ки дар лаҳзаҳои душвор чашми умед ба Бибинурӣ медӯхт, илтиҷо кард, то маънии «кабутари ҳарам» саҳеҳ фаҳмонад ва агар гапи Назокат дуруст бошад, аз сафар даст кашад.
— Дар зиндагӣ ҳамаи мо — занҳою духтарҳо кабки қафасем, бе иҷозати соҳибони сари худ майли хотир нафас намекашем. Аммо кабутари ҳарам ҳарчанд ба кабки зарринқафас монандӣ дорад, чизи тамоман дигар асту ғайри подшоҳ ба каси дигар тобеъ нест. Яъне ягон кас ба кабутари ҳарам бо чашми бад нигоҳ карда наметавонад ва ҳатто бе изну иҷозати подшоҳ бо вай гап зада наметавонад. Лекин кабутари ҳарам беғаму осуда мегардад, либоси дилхоҳашро мепӯшад, таоми дилхоҳашро мехӯрад, ба ҷойи дилхоҳаш саёҳату тамошо меравад, ғулому канизак, фаррошу хидматгузорҳо дорад… Агар хулосатан гӯем, ба кабутари ҳарам ҳама чиз дастрас асту лекин вай парандаест дастнорас!
— Барои Мирмалику Сайфуддин ҳам дастнорас аст?