Пра вучобу Ляшчэвіч напомніў сыну недарма: той рана, у пяць год, навучыўся чытаць і цяпер чытаў, лічы, як дарослы, адно трохі расцягваў, напяваючы, гукі, але зусім кепска пісаў літары, да таго ж нахіляючы іх у левы бок, і дрэнна складаў і адымаў. Увогуле, канечне, расчараваў бацькоў, якія раннюю, часам проста-такі дарослую кемлівасць сына гатовы былі прымаць за вундэркіндства.
Ляшчэвіч нецярпліва чакаў, пакуль сын адзенецца, падспешваў яго. Цяпер, калі прабыў дзень у садзе і, здавалася б, павінен ірвацца дамоў, яму раптам станавілася цікавым усё навокал. Ён, як нежывы, нацягваў штаны, світарок, круціўся па баках, разглядаў малюнкі на дзверцах шафак, вылепленыя імі ж, дзецьмі, фігуркі з пластыліну, маляўніча аформленыя стэнды; і ўжо зусім як на дзіва глядзеў на бацькоў, што прыходзілі забіраць дзяцей. Назіраючы за сынам, ён добра ўяўляў сябе такім жа малым: усё-ткі, як бы не было, дзеці найбліжэй паўтараюць бацькоў, яшчэ не сапсаваных.
— Тата, пойдзем на каньках? — спытаў сын, калі яны выйшлі на вуліцу. У мінулую нядзелю Ляшчэвіч схадзіў з сынам у спартыўны магазін і купіў канькі з чаравікамі — чорныя, з чырвонымі мысамі снягуркі.
— Сёння не.
— Тата, ну я хачу...— прасіў сын умольным голасам.
— Стаміўся я, Славік...— Ляшчэвіч разумеў, што трэба вучыць сына катацца на каньках — дзякуй богу, за два разы, што яны выходзілі на лёд, яму яшчэ не надакучылі канькі,— але не мог перасіліць у сабе поўную абыякавасць да якой-небудзь дзіцячай валтузні. Не той быў настрой, віселі іншыя, больш важныя клопаты.
Сын захныкаў.
— Ты заўсёды са мною не хочаш...
— Ну, Славік, што ты гаворыш? — пачаў усур’ёз ушчуваць ён сына.— Чый тата з тваіх сяброў... Малешына, Грабцэвіча, ходзіць з імі на каток, у магазіны, на рынак, на птушыную выстаўку?
Для дзяцей тое, што было, прайшло, засталося ў мінулым,— нічога не значыць, яно не ў залік. Давай новенькае, цяперашняе — іначай: «ты дрэнны», «не хочаш са мною», «усе ходзяць...». Ляшчэвіч лічыў, у яго ёсць права адмовіць сыну: усё-ткі шмат аддаваў яму ўвагі, асабліва калі той падрос, пачаў чапляцца з уедлівым «чаму», цікавіцца звярамі, птушкамі, машынамі, мячом... Былі ў звярынцы, на выстаўцы пеўчых птушак, у цырку, у тэатры юнага гледача, нават на стадыёне «Дынама» на сапраўдным матчы каманд вышэйшай лігі. І цяпер ён не прымаў сынавай просьбы, як кажуць, з чыстым сумленнем.
— Я вазьму клюшку і пайду на стадыён,— зразумеўшы, што бацьку не ўпросіш, як у дакор, маўляў, не будзе дома сядзець, сказаў сын.
— Ідзі,— дазволіў Ляшчэвіч, абрадаваўшыся магчымасці пабыць аднаму, расслабіцца.— Толькі новае футра здымі, апрані старое...
— Добра,— сказаў сын з такою згодаю, што было відаць: ён моцна сумняваўся і ў тым, што бацька адпусціць яго на стадыён.
Сын ахвотна апрануў старое футра, падпяразаўшыся салдацкім рэменем, узяў клюшку, шайбу (сапраўдныя, дарослыя, толькі ў клюшцы Ляшчэвіч падкараціў, абрэзаў дзяржанне) і з радасцю зачыніў дзверы.
Ляшчэвіч паставіў на пліту белую алюмініевую кававарку — ваду на чай. Ён любіў пасля работы піць чай, умеў яго заварваць і меў у запасе звычайна некалькі гатункаў: ад індыйскага (яго тады-сяды давалі ў стале заказаў ці нехта прывозіў з камандзіроўкі з Масквы) і да самага звычайнага — чорнага, байхавага, № 36, за якім, чуў, ганяюцца чыфіршчыкі. Спаласнуў гарачай вадою з-пад крана заварніцу, усыпаў туды чайную лыжку чаю і накрыў папяроваю сурвэткаю.
Неўзабаве вада ў кававарцы зашумела, Ляшчэвіч сыпнуў туды колькі крупінак солі і, пачакаўшы, пакуль вада замуцілася драбнюткімі, як пыл, белымі пузыркамі, зняў з пліты і заліў у заварніцу; зноў накрыў сурвэткаю.
Успомніў, што забыўся забраць газеты, спусціўся ўніз па іх. Разам з газетамі быў канверт з незвычайнаю — адразу кінулася ў вочы — размалёўкаю: па беразе рачулкі ці возера стаяць у чорным доўгім адзенні фігуркі і трымаюць у руках разгорнутыя кніжкі, а можа, якія псалмы; гарыць цяпельца з блакітным дымком, стаяць на пяску лодкі, на вадзе — шырокі плоцік, а ўдалечыні не то высокі шпілясты будынак, не то нейкі малітоўны дом, адно акенца якога свяцілася ў цемры ярка-пунсовым вокам. Пісьмо адрасавалася жонцы — там, у Польшчы, у яе жывуць родзічы, яны тады-сяды і падавалі вестку.
Ён сеў піць чай і разгарнуў перад сабою газету — яна пісала пра ўзброенае ўмяшанне Францыі ва ўнутраныя справы Чада, сваёй былой калоніі; пра тое, што на падтрымку неакаланіялісцкага рэжыму Хабрэ Парыж перакінуў свае войскі, баявыя самалёты «Ягуар» і «Міраж».
«Грыміць, бушуе белы свет,— падумаў са скрухаю Ляшчэвіч.— Калі сам жывеш у міры, цяжка ўявіць, што недзе ідзе вайна, льюцца слёзы, кроў...» Тым болей не хацела душа прымаць ніякай згрызоты, бо набліжаўся Новы год — свята шырокае (іменна так пра яго думалася), іскрыстае, радаснае аднолькава малым і старым; у кожным жыве спадзяванне, што ўсё гораснае, злыбеднае застанецца ў мінулым, а ў будучым чакае толькі прыемнае і добрае; чалавек як бы падцягваецца, стрымлівае сябе ад абраз, крыку, у якіх пагруз свет, стараецца не рабіць другому балюча, дараваць памылкі. Прынамсі, Ляшчэвіч так разумеў і хацеў такім быць. Яму крыўдна стала, што ў кватэры няма ёлкі, што не змог яе дастаць, а заўтра ўжо апошні дзень. Без ёлкі, яе паху, без іголак на падлозе, на адзенні, за якое яны чапляюцца,— і Новы год не Новы год. Трэба заўтра абавязкова, кроў з носа, дастаць елку, цвёрда вырашыў Ляшчэвіч,— сабе, сыну радасць, жонка не будзе журыцца. Праблема, брат, і не пытайся — для дарослага чалавека, а што гаварыць пра малога? Гэта — у горадзе, а ў вёсцы, помніць, ніякіх праблем з ёлкаю не было. Надыходзіў час, і яны з братам бралі саначкі, сякеру ды ішлі ў недалёкі лясок. Сярод бяроз і алешын аплытыя снегам стаялі кучаравыя, густыя ялінкі. Выбіралі самую прыгожую — каб галіны з усіх бакоў аднолькава раслі, вершалінка пядзі на дзве была адрослая — і ўсё гэта на конус звужалася; адсякалі ялінку і са снегам везлі на саначках дахаты; лажылі пад загнетам, каб снег растаў; а паспрабуй яго, абледзянелы, страсаць — іголкі, пяшчотныя кончыкі галін паабрываеш. Была іншая бяда — цацак не хапала, асабліва шкляных. Ды ўсё роўна елка голаю не стаяла. Рабілі з ваты, з паперы, выразалі, расфарбоўвалі ўсякіх звяроў, птушак, ліхтарыкі, сняжынкі. І ёлка — адна любата, вачэй не адвесці! Цяпер і ў вёсцы толькі магазінныя цацкі, і не так ёлка «люба-дорага» дзецям, як тады, раней,— бачыў Ляшчэвіч, калі выпадала бываць на Новы год у вёсцы ў бацькоў.