– Ну, чаго ты маўчыш, Васіль?
– Бо няма чаго казаць, – я зноў адпіў і загаварыў больш смела: – Я павінен падпарадкоўвацца закону.
– А я – д’яблу? – хмыкнула Тамара. – Ёсць рэчы, якія вышэй за закон. Дзіцячыя жыцці, напрыклад. Бяры паперы, афармляй. Сам ведаеш…
Яна пачакала, пакуль я забяру аркушы, і наліла яшчэ:
– Як там: трэці за каханне? Дык во, слухай, я табе скажу пра каханне, Васіль… – неяк нязвыкла працяжна, зусім па-бабску стала гаварыць Тамара, і мне стала няёмка ад яе адкрытасці перада мной.
– Слухаю вас, Тамара Сяргееўна, – як мог пачціва адгукнуўся.
– Вось, пра каханне… – Тамара трымала чарку перад сваімі вачыма, пагойдвала яе, сачыла пільна за калыханнем налітага каньяку. – Я табе так скажу. Ты, магчыма… Не, ты, дакладна, зразумееш. Але не цяпер. Пасля. Як ажэнішся і прычакаеце дзіця. І ты тады зразумееш жанчыну настолькі, каб уцяміць: зараз я ўсё зрабіла правільна. Ідзі… Ага, стой яшчэ. Мне на пенсію хутка. Не пакрыўджуся, калі паскардзішся на мяне. Але… па-жаночы прашу: падумай і не рабі. Пасля дзякаваць будзеш.
Да канца рабочага дня я корпаўся з паперамі. Сказаць каму з боку, дык і не павераць, што ў справе следчага больш за тры чвэрці ад усёй работы – паперы. І як ні стараўся адагнаць ад сябе прыкрасць, яна не праходзіла. Раз-пораз абурэнне ўспыхвала ўнутры, замінала пісанню, не давала як след сканцэнтравацца. Даводзілася па некалькі разоў перачытваць напісанае, каб вымучыць з сябе наступную фразу. Але ўрэшце рабочы настрой перасіліў крыўду. Хіба адно не адпускала, вярэдзіла: было нешта значнае ў словах Тамары пра будучыя мае веды, ці то – звычайнае п’яное бурчанне начальніцы, якая лічыць мяне нявопытным дзіцем? Што там такога больш складанага ў жанчыне, чым у мужчыне? Усе мы людзі…
Доўгая папяровая работа ўсё ж вярнула мне супакаенне і разважлівасць. Я быццам зноў апынуўся ў сваёй роднай і звыклай плыні спакойнай вады, і тут было бяспечна, не было віроў, я ведаў пра чыстае недалёкае дно і блізкі надзейны бераг. Просіць Тамара па-жаночы не звяртацца вышэй? Ну а я па-мужчынску і паслухаўся б. Але я следчы. Мая адзіная задача – адшукаць сапраўдныя прычыны ўчынкаў і іх вынікі. Мараль – у бок. Няхай, хто хоча, той і бярэ на сябе адказнасць вырашаць лёс хоць таго ж дзіцяці. Суддзя, урэшце, на тое ёсць. Вось яму, суддзю, я і выкладу факты – дзе чыё дзіця. І аднаўлю карціну смерці Насці Грыцук без вясковай казкі пра вядзьмарскія ператварэнні і ліпавых паказаннях пра любошчы пад месячыкам.
Была чвэрць на шостую, я заварыў сабе кавы, маючы намер пасядзець яшчэ з гадзіну і закончыць. Нечакана загуў вібрасігналам і варухнуўся на патрэсканай паліроўцы стала мабільнік. Зірнуў і са здзіўленнем націснуў кнопку адказу: тэлефанавала Ганна Латышонак.
– Вельмі прашу прабачыць мне, – павінілася дзяўчына. – Але вы казалі, як нехта нешта ўспомніць… Вось, я хачу з вамі падзяліцца, хоць, магчыма, і дробязь, але яна непакоіць мяне.
– Дзякуй за званок, Ганна, – падбадзёрыў я дзяўчыну. – У дробязях хаваецца д’ябал, таму нічога лішняга не будзе, калі яно звязана са смерцю Насці Грыцук. Што вы хочаце расказаць?
– Расказаць… І перадаць.
– Перадаць? – не змог я стрымаць усхваляванасці.
– Мой сябра настойвае, каб я… не размаўляла з вамі на гэту тэму па тэлефоне.
– Во як? Вы канспіратары, – пажартаваў я, хоць разумеў бязглуздасць сваіх слоў і рацыю невядомага сябра: мой тэлефон (што не было сакрэтам) у любы момант мог праслухоўвацца. – Добра, дзе мы сустрэнемся? – прадоўжыў я.
– Мы на вакзале, тут кавярня ёсць.
– Тады пятнаццаць хвілін пачакайце, калі ласка.
– Пачакаем.
Яны сядзелі ў напаўпустой кавярні (яшчэ не быў час для мясцовых) удваіх за столікам – Ганна і незнаёмы мне хлопец гадоў дваццаці пяці. Я павітаўся, прысеў.
– Давайце, я вазьму вам каву, а вы пакуль пагутарыце, – тут жа ўстаў хлопец.
– Дзякуй, але не каву, толькі папіў… Што-небудзь халоднае.
Ганна выцягнула з сумачкі руку, паклала яе на стол і раскрыла сціснуты кулак. На яе далоні ляжаў пластмасавы дракон. Зразумела, бірулька на ключы. На канцы хваста была дзірачка – для колца.
– Вось… Я знайшла.
– Ну, расказвайце.
Я пакруціў у пальцах бірульку. Адмысловая рэч: вельмі дэталёва зроблена, пластмаса дзіўная, не надта цвёрдая, снежна-белая, тлуставатая навобмацак. Фігурка не адліўка, выразалася ўручную, відаць адразу. Паклаў белага дракона на зялёную паверхню стала. Бірулька быццам павялічылася ў памерах – белая на зялёным.
– Я… З самага пачатку, – хвалюючыся, пачала Ганна. – Мінулагодняй вясной я сустрэлася з адным хлопцам. Яго імя Валянцін. Тады мы з сяброўкай былі ў парку ў Мінску, гулялі, і вось… Ён падышоў са сваім сябрам. Разгаварыліся. Аказалася, ён таксама захапляецца этнаграфіяй. Усё жартаваў: «Я паляўнічы на цмокаў!» Бірулька была на ягоных ключах, ён паказваў мне яе. Казаў, вось гэты белы цмок – беларускі. Мы сустракаліся. Ён быў вельмі ўважлівы, далікатны. Цікавіўся маім жыццём. Я расказвала пра нашу з мамай дачу тут, пра суседзяў, пра тое, як мы ладзім старадаўнія святы. Ён усё выбіраў час, каб прыехаць сюды, але ў яго не атрымлівалася…