— Дабраніч! — сказаў адзін з іх. — Я Мыкола. А тэй — Андрон. — Я — Кніжнік, — павітаўся я. — Чы можа ё ў вас з собею шчосць пад’ісці? — Мыкола карыстаў цікавую сумесь некалькіх гаворак. У менскіх полісах так не размаўлялі. — На жаль! Мяне Тамада пачаставаў трыма лыжкамі тушонкі. — Жадібній ён, падлюка! — падаў голас Андрон. — Але суджаныя ў яго гарні! — Мы — біженцы. З повдню, — патлумачыў Мыкола. — Бежанцы? — перапытаў я з сумневам. Занадта ж гладка выглядалі абодва. — А ты на цыцкі ў Андрона не дывіся! — засмяяўся Мыкола. — Бягуць завждзі першымі тыя, кому ё, шчо втрачаці. — Каб не было ў нас цынку, досі бы не досталіся, — пракаментаваў Андрон сур’ёзна. — Біжанцы не означае бідолахі, — звузіў думку Андрона Мыкола. — Часто навпакі. Біжанцы найзаможнійшы і е. — Козлакапытыя, — каротка патлумачыў Андрон прычыну ўцёкаў. — Зараз яны за півдзень пільна узяліся. — Тры села в нас було побач. Спочатку пірше. Ёму шчэ спробувалі дапамагчы. Спілкуваліся. Пацанов высілалі з калашамі. Але ўсіх парызалы. Наступным разам — друге. Тут вже ўсе схавалыся. — Бо шчо ты з імі зробіш? Іх куля не берэ! — дадаў Андрон. — Як не бярэ? — не паверыў я. — А от так! Яны не від цяго світу! Не звідсі! Півні ріжок высандальваеш в спінак — і анычога! — Вы гэта самі спрабавалі? Ці сказаў хто вам? Бо я, ведаеце, нядаўна з адным сабачкам змагаўся. Таксама было адчуванне, што ён заварожаны. З дзвюх руляў карцеччу частую, тры метры, а нічога яму. Але гэта проста паніка. У цемры пацэліць складаней. І рукі дрыжаць. І святло ўбок ідзе. То проста цэліцца трэба трапней! — Цылітыся! Влучней! — перадражніў Мыкола. — Пабачыш свінячу морду з нажом — пагляджу во як ты влучно цылітыся меш! — Як “свінячу”? Вы ж казалі “казлакапытыя”! — Дый це іх клікаюць так. “Козлакапытыя”. Памілково. З газет пійшло. Свінячы след дужа підобны на казліны. Вось і зблыталі. Насамрэч — свінні. У людзей перакідваюцца. — Вы самі бачылі? — зноўку спытаў я. — І, головне, на конях пересуваюцца. Ты ўяві собі свіняку, які на коні з мачэте на тобі прэ. І подумай, чі будеш з ій в бійку ўступаці.
Было бачна, што іх сумленне дагэтуль падкідае ім цяжкіх сумневаў, ці варта было збягаць з ахопленых гвалтам родных мясцінаў. Але я дакладна не меў аніякага права іх асуджаць ці сумнявацца ў іх смеласці. Адно што перапытаўся ў Мыколы ды Андрона яшчэ раз:
— Дык вы самі бачылі? Свінарылых двухногіх? З нажамі?
Яны прымоўклі, збіраючыся з сіламі для новай порцыі страшных баек. І я зразумеў, што зараз ужо пойдуць зубрагаловыя з паласатымі, бы ў зебраў, дупамі. І што яны, канечне, пра свінагаловых казлакапытых толькі чулі, але трэба быць псіхааналітыкам з дваццацігадовым стажам, каб выціснуць з іх такое прызнанне.
— Пайду, папаруся! — перапыніў я нашу размову, узняўшы руку. — О, ну добрэ дзіло! — з энтузіязмам саскочыў Мыкола з праблемнай тэмы. — Там на адваротнай сценцы дзвярцяты ё з сакрэцікам. Як прыпарысся — заглянь, не расчаруесся!
Яны з бачным шкадаваннем да сябе разлілі чыстую вадзічку па пластыкавых чарачках, а я пакрочыў у апраметную. У парылцы было цёмна, адна са сценак падпіралася добра разагрэтым катлом, у якім крахталі камяні. Прагнілая масніца пад нагой крэкнула, і я ледзь не прыскварыўся да распаленага чыгуна. Спераду, пры яшчэ адных дзверцах, млела адзінокая свечачка, яе кволая плямка патанала ў выпарэннях. Лазня была натопленая люта, я гэта адчуў, калі праз хвіліну сядзення скура на маіх вушах пачала скукожвацца ды пакрэкваць. У галаве цюкалі малаткі. Цела пайшло леапёрдавымі плямамі, у дыханні з’явіўся похрып. Зрабілася млосна, вочы часаліся ды як быццам выкіпалі, з іх ліліся гарачыя слёзы, апальваючы шчокі, а вейкі прыліпалі адна да адной. Ніколі ў жыцці я не адчуваў сабе настолькі нездаровым чалавекам, як у той парылцы — сэрца тахкала, лёгкія не насычалі кроў кіслародам, скура свярбела. І разам з тым, упершыню вось не ведаю за які час, мне было абсалютна, безумоўна і шчасліва горача. Цела нават не адразу прыгадала, як пацець, бо ўсе потавыя залозы былі заканапачаныя пастаянным усёахопным холадам. Усе поры на жываце і плячах былі забітыя супрацьстаяннем адвечнай зіме. Я ацякаў, як стэарынавы недагарак. Мне падавалася, што холад не вернецца ніколі, я болей не адчую яго ўнутры, у сваіх вантробах.