naskiĝantajn novajn aperojn, plivolante limigi sin per sano-subtenanta ridado, aŭ alpaŝadis al la prijuĝado kun antaŭe jam
preta konvinko, ke la afero proponata al ili estas neplenumebla, kaj ĉiujn siajn argumentojn ili penadis konformigadi al
tiu antaŭe farita decido, ne rimarkante la tutan senfundament-econ de tiuj ĉi argumentoj, kaj kontraŭ la argumentoj de la
defendantoj de la nova ideo ili fermadis sian cerbon per la
plej fortikaj seruroj, kaj tial tiuj ĉi lastaj argumentoj, kiuj
penadis pruvi la eblecon de tio, „pri kio ĉiuj ja scias, ke ĝi
estas neebla“, devis ŝajni al tiuj inerciaj homoj tiel same
infanaj, kiel al ni nun ŝajnas iliaj tiamaj kontraŭparoloj.
A1 tiaj ideoj, kiuj al la samtempuloj ŝajnas senenhava
fantazio kaj al la posteuloj ŝajnas tia natura afero, ke ili ne
komprenas, kiamaniere la homoj miljarojn vivis sen ĝi, — al
tiaj ideoj apartenas ankaŭ la ideo de enkonduko de komuna
lingvo por la komunikiĝoj inter diversaj popoloj. Kiam niaj
posteuloj legos en la historio, ke la homoj, tiuj ĉi reĝoj de
la tero, tiuj ĉi plej altaj reprezentantoj de la monda inteligenteco, tiuj ĉi duon-dioj, en la daŭro de tutaj miljaroj vivis unuj
apud la aliaj, ne komprenante unuj la aliajn, ili simple ne
volos kredi. „Por tio ĉi oni ja bezonis nenian supernaturan
forton“, ili diros; „ĉiu el tiuj ĉi homoj posedis ja kolekton da
278
Esenco kaj Estonteco. 1900. — N-ro 2
kondiĉaj sonoj, per kiuj li tute precize koinpreniĝadis kun siaj
plej proksimaj najbaroj, — kiel do ne venis al ili en la kapon
konsentiĝi inter si, ke unu el tiaj kolektoj da kondiĉaj sonoj
estu enkondukita por la reciproka kompreniĝado inter ĉiuj,
simile al tio, kiel por la plimulto de la kulturaj popoloj estis
enkondukita jam longe unu kondiĉa kolekto da mezuroj, unu
kondiĉa alfabeto, unuj kondiĉaj muzikaj signoj k.t.p.I” Niaj
posteuloj indignos, kiam ili ekscios, ke la homojn, kiuj penadis
pri la enkonduko de komuna lingvo, la samtempuloj montradis
per la fingroj, kiel maniulojn, bubojn, ne meritantajn la nomon
de seriozaj homoj; ke pri tiuj ĉi homoj ĉiu malplenkapulo
povis spritadi en la gazetoj, kiom li volis, kaj troviĝis neniu,
kiu dirus al tiuj malplenkapuloj: „vi povas trovi tiujn ĉi ideojn
plenumeblaj aŭ ne plenumeblaj, — sed moki ilin, eĉ ne ko-natiĝinte kun ili, estas honte, sinjoroj!“ Kore ridegos niaj posteuloj, kiam ili aŭdos tiujn naivajn kontraŭparolojn, kiujn multaj
el niaj samtempuloj faradis kontraŭ la ideo de lingvo internacia
entute kaj de lingvo arta speciale. Simile al tio, kiel ni kun
rideto de kompato rilatas al tiu el niaj prapraavoj, kiu antaŭ
kelke da miljaroj eble protestis kontraŭ la enkonduko de arta
alfabeto, kriante kun la aplombo de instruitulo, sed tute ‘sen-pruve, ke rimedo por la esprimado de niaj pensoj estas objekto organa, natura, kreita de la historio (skribado per hiero-glifaj desegnaĵoj) kaj ne povanta „esti kreita en kabineto*, —
tiel niaj posteuloj mokados tiujn niajn samtempulojn, kiuj nur
pro tiu nenion diranta cirkonstanco, ke la nunaj lingvoj kreiĝis
blinde per si mem, aŭtoritate certigas, ke lingvo ne povas
esti kreita arte. „Gis nun ne estis, sekve ne povas esti!“ —
„Kiel mi povas kredi”, diros en la venonta centjaro ia dekjara
lernanto al sia instruanto, „ke ekzistis homoj, kiuj neadis la
eblecon de ekzistado de arta lingvo, kiam antaŭ ilia nazo tia
lingvo jam ekzistis, havis jam riĉan literaturon kaj bonege
plenumadis jam en la praktiko ĉiujn funkciojn, kiujn oni
povas postuli de lingvo internacia, kaj tiuj ĉi sinjoroj, anstataŭ
babiladi ĉiam teorian sensencaĵon, bezonis nur malfermi la
okulojn kaj ekrigardi! Ĉu estas eble, ke homoj maturaĝaj
parolus ĉiam frazistan sensencaĵon pri ia diferenco de la voĉaj
organoj ĉe la popoloj, kiam ĉiu infano vidis sur ĉiu paŝo
membrojn de unu popolo, bonege parolantajn en la lingvo de
alia popolo!” Kaj la instruanto respondos: „ĝi estas efektive
nekredebla, kaj tamen ĝi tiel estis!“
Cetere en la nuna tempo en la afero de lingvo internacia
la rutino kaj spirita inercio komencas iom post iom cedadi al
la sana prudento. Jam longe tie aŭ aliloke en diversaj gazetoj
279 ;
III. Traktaĵoj
kaj revuoj aperas artikoloj plenaj de aprobo por la ideo mem
kaj por ĝiaj batalantoj. Sed tiuj ĉi artikoloj estas ankoraŭ
senkuraĝaj, kvazaŭ la aŭtoroj timas, ke oni ne elmetu ilin al
publika malhonoro. Tiuj ĉi senkuraĝaj voĉoj perdiĝas en la
laŭtega ĥoro de la kriistoj kaj mokistoj, tiel ke la grandega
plimulto de la publiko, kutiminta iradi nur tien, kie oni krias
la plej laŭte, kaj opiniadi ĉiun mokanton saĝulo, ĉiun atakanton
bravulo kaj ĉiun atakaton kulpulo, ĉiam ankoraŭ rigardas la
ideon de lingvo internacia kiel sensencan infanan fantazion.
Tiun ĉi publikon konvinki ni ne entreprenas, ĉar ĉiuj niaj
vortoj pereus vane. ĉin konvinkos nur la tempo. Morgaŭ
ĝi al la pioniroj de la ideo konstruos monumentojn kun tia
sama anara sento, kun kiu ĝi hodiaŭ superĵetas ilin per koto.
Nia parolo estas difinita nur por tiuj, kiuj provis rilati al nia
ideo kun juĝo memstara, sed sub la influo de diversaj aŭditaj
opinioj perdis la egalpecon, ne scias, kiel ili devas sin teni,
dezirus kredi kaj samtempe turmentiĝas per konstantaj duboj.
Por ili ni tie ĉi analizos la demandon, ĉu efektive ni, la amikoj
de la ideo de lingvo internacia, laboras por ia utopio, kaj ĉu
minacas al ni la danĝero, ke ĉiuj niaj laboroj pereos vane,
kiel kredigas niaj kontraŭuloj, aŭ ĉu ni iras al celo klare difinita, senduba kaj nepre atingota.
Ni scias, estimataj aŭskultantoj, ke vi kutimis rilati kun
estimo nur al tiaj argumentoj, kiuj estas plenigitaj per multo
da citatoj, traplektitaj per multo da laŭtaj aŭtoritataj nomoj
kaj brilas per amasego da alteflugaj kvazaŭsciencaj frazoj. Ni
avertas vin, ke ĉion tion ĉi vi en nia parolo ne trovos. Se
vi trovas atentinda nur tion, kio estas ligita kun laŭtaj nomoj,
legu ian verkon pri lingvo internacia, kaj vi trovos tie longan
serion da gloraj kaj aŭtoritataj scienculoj, kiuj laboris por la
ideo de lingvo internacia. Sed ni tie ĉi forlasos ĉian superfluan balaston kaj parolos al vi nur en la nomo de la nuda
logiko. Ne turnu atenton sur tion, kion diras Petro aŭ Johano,
sed pripensumem. Se niaj argumentoj estas ĝustaj, akceptu
ilin, — se ili estas malĝustaj, forĵetu ilin, se eĉ miloj da
laŭtaj nomoj starus post ili.
Ni analizos sisteme la sekvantajn demandojn: 1) ĉu lingvo
internacia estas bezona; 2) ĉu ĝi estas ebla en principo; 3) ĉu
ekzistas espero, ke ĝi efektive estos enkondukita praktike;
4) kiam kaj kiamaniere tio ĉi estos farita kaj kia lingvo estos
enkondukita; 5) ĉu nia nuna laborado kondukas al ia difinita
celo, aŭ ni agas ankoraŭ blinde kaj riskas, ke nia laborado
pereos vane, kaj prudentaj homoj devas ankoraŭ sin teni flanke
de ni, ĝis „la afero klariĝos*,
280
Esenco kaj Estonteco. 1900. — N-ro 2
II
Ĉu lingvo internacia estas bezona? Tiu ĉi demando per
sia naiveco elvokos ridon ĉe la estontaj generacioj, tiel same
kiel niaj samtempuloj ekridus ekzemple ĉe la demando „ĉu
poŝto estas bezona?“ La plimulto de la inteligenta mondo jam
nun trovos tiun ĉi demandon tute superflua; tamen pro konsekvenco ni metas tiun ĉi demandon dank’ al tio, ke ekzistas
ankoraŭ multe da homoj, kiuj respondas je tiu ĉi demando
per „ne“. La sola motivo, kiun kelkaj el tiuj ĉi homoj elmetas, estas sekvanta: „lingvo internacia detruos la lingvojn