naciajn kaj la naciojn.“ Ni konfesas, ke kiom ajn ni rompis
al ni la kapon, ni neniel povis kompreni, en kio nome konsistus la malfeliĉo por la homaro, se en unu bela tago montriĝus, ke ne ekzistas jam plu nacioj kaj lingvoj naciaj, sed
ekzistas nur unu ĉiuhoma familio kun unu ĉiuhoma lingvo.
Sed ni supozu, ke tio ĉi efektive estus io terura, kaj ni rapidos
trankviligi tiujn ĉi sinjorojn. Lingvo internacia deziras nur
doni al la homoj de malsamaj popoloj, kiuj staras unu antaŭ
alia kiel mutuloj, la eblon komprenadi unu alian, sed ĝi neniel
intencas enmiksiĝi en la internan vivon de la popoloj. Timi,
ke lingvo internacia detruos la lingvojn naciajn, estas tiel same
ridinde, kiel ekzemple timi, ke la poŝto, kiu donas al homoj
malproksimaj unu de alia la eblon komunikiĝadi, minacas neniigi
la buŝajn interparoladojn inter la homoj! „Lingvo internacia“
kaj „lingvo tutmonda“ estas du tute malsamaj objektoj, kiujn
miksi inter si oni neniel devas. Se ni supozus, ke fariĝos
iam kunfluiĝo de la homoj en unu ĉiuhoman popolon, en tiu
ĉi „malfeliĉo“ (kiel nomas ĝin la naciaj ŝovinistoj) estos kulpa
ne la lingvo internacia, sed la aliiĝintaj konvinkoj kaj opinioj
de la homoj. Tiam efektive la lingvo internacia faciligos al
la homoj la atingon de tio, kio antaŭe estos principe decidita
de ili kiel dezirinda; sed se la celado al kunfluiĝo ne naskiĝos
ĉe la homoj memstare, la lingvo internacia per si mem certe
ne volos altrudi al la homoj tian unuiĝon. Lasante tute flanke
la demandon pri la dezirindeco aŭ nedezirindeco de nacia
ŝovinismo, ni notos nur tion, ke celadon al lingvo internacia
ne devas escepti eĉ la plej varmega blinda ŝovinismo; ĉar la
rilato inter celado al lingvo internacia kaj inter nacia ŝovinismo
estas tia sama, kiel inter nacia patriotismo kaj amo al sia
familio: ĉu iu povas diri, ke la pligrandigo de reciprokaj komunikiĝoj kaj interkonsentoj inter homoj de tiu sama lando (celado
patriota) minacas per io al la amo familia? Per si mem
la lingvo internacia ne sole ne povas malfortigi la lingvojn
naciajn, sed kontraŭe, ĝi sendube devas konduki al ilia granda
281
III. Traktaĵoj
fortiĝado kaj plena ekflorado: dank’ al la neceseco ellernadi
diversajn fremdajn lingvojn, oni nun malofte povas renkonti
homon, kiu posedus perfekte sian patran lingvon, kaj la lingvoj
mem, konstante kunpuŝiĝante unuj kun la aliaj, ĉiam pli kaj pli
konfuziĝas, kripliĝas kaj perdas sian naturan riĉecon kaj ĉarmon;
sed kiam ĉiu el ni devos ellernadi nur unu fremdan lingvon
(kaj ankoraŭ tre facilan), ĉiu el ni havos la eblon ellerni sian
lingvon fonde, kaj ĉiu lingvo, liberiĝinte de la premado de
multaj najbaroj kaj konservinte plene por si sola ĉiujn fortojn
de sia popolo, disvolviĝos baldaŭ plej potence kaj brile.
La dua motivo, kiun elmetas la malamikoj de lingvo internacia, estas la timo, ke kiel lingvo internacia estos eble elektita
ia el la lingvoj naciaj kaj ke tiam la homoj ne alproksimiĝos
al si reciproke, sed simple ia unu popolo dispremos kaj englutos ĉiujn aliajn popolojn, dank’ al la grandega superforto,
kiun 1 ĝi ricevos super ĉiuj aliaj popoloj. Tiu ĉi motivo estas
ne tute senfundamenta; sed ĝi povas esti elmetita nur kontraŭ
tia aŭ alia nepripensita kaj malĝusta formo de lingvo internacia. Tiu ĉi motivo kompreneble perdas ĉian signifon, se
ni turnos atenton, ke lingvo internacia povas esti kaj estos
nur ia neŭtrala lingvo, kiel ni malsupre montros.
Sekve se ni lasos por kelka tempo flanke la demandon pri la
ebleco aŭ neebleco de la enkonduko de lingvo internacia (pri tiu
ĉi punkto ni parolos malsupre), se ni supozos, ke la enkonduko
de tia lingvo dependas nur de nia deziro; kaj se ni esceptos
ian kriantan erarpaŝon en la elekto de la lingvo, ĉiu devas konsenti, ke pri malutilo de lingvo internacia neniel povas esti eĉ
la plej malgranda parolo. Sed la utilo, kiun tia lingvo alportus al la mondo, estas tiel grandega kaj videbla por ĉiu, ke
pri tio ĉi ni propre ne bezonus paroli. Tamen kelke da vortoj
ni diros pri tio ĉi, se eĉ simple pro pleneco de nia analizo.
Cu vi ekpensis iam pri tio, kio propre levis la homaron
tiel neatingeble alte super ĉiuj aliaj bestoj, kiuj ja en efektiveco
estas konstruitaj laŭ tiu sama tipo, kiel la homo? La tutan
nian altan kulturon kaj civilizacion ni dankas nur al unu objekto:
al la posedado de lingvo, kiu ebligis al ni la interŝanĝadon de pensoj. Kio estus kun ni, fieraj reĝoj de la mondo,
se ni ne povus lingve komunikiĝadi unuj kun aliaj, se sian
tutan scion kaj inteligentecon ĉiu el ni devus de la komenco
mem ellaboradi al si mem, anstataŭ faradi uzon — dank’ al
interŝanĝo de pensoj — de la jam pretaj fruktoj de la sperto
kaj diversaj scioj de tutaj miljaroj, de tutaj milionoj kaj miliardoj
1 teksto: kiujn
282
Esenco kaj Estonteco. 1900. — N-ro 2
da aliaj similaj al ni kreitaĵoj? Ni tiam eĉ per unu plej malgranda ŝtupeto ne starus pli alte ol tiuj diversaj bestoj, kiuj
nin ĉirkaŭas kaj kiuj estas tiel sensaĝaj kaj senhelpaj! Forprenu de ni la manojn kaj la piedojn kaj kion vi volas, sed
lasu al ni nur la povadon interŝanĝadi la pensojn, — kaj ni
restos tiuj samaj reĝoj de la naturo kaj ni konstante kaj senfine perfektiĝados; sed donu al ĉiu el ni eĉ centon da manoj,
donu al ni eĉ centon da diversaj ĝis nun ne konataj sentoj
kaj povoj, sed forprenu de ni la povon de interŝanĝado de
pensoj — kaj ni restos sensaĝaj kaj senhelpaj bestoj. Sed se
la tre neplena kaj tre limigita ebleco de interŝanĝo de pensoj
havis por la homaro tian grandegan signifon, ekpensu pri tio,
kian grandegan kaj kun nenio kompareblan utilon donus al la
homaro tiu lingvo, kiu farus la interŝanĝadon de pensoj plena,
kaj dank’ al kiu ne sole A havus la eblon kompreniĝadi kun B,
C kun D, E kun F, sed ĉiu el ili povus kompreniĝadi kun
ĉiu el la aliaj! Tuta cento da plej grandaj elpensoj ne faros
en la vivo de la homaro tian grandan kaj bonfaran revolucion,
kian faros la enkonduko de lingvo internacia! Ni prenu kelkajn
malgrandajn ekzemplojn. Ni penas tradukadi la verkojn de
ĉiu nacio en la lingvojn de ĉiuj aliaj nacioj; sed tio ĉi englutas
ja neproduktive grandegan multon da laboroj kaj mono kaj
tamen malgraŭ ĉio ni povas traduki nur la plej sensignifan
parton de la homa literaturo, kaj la grandega plimulto de la
homa literaturo kun riĉaj provizoj da diversaj pensoj por ĉiu
el ni restas neakirebla. Sed kiam ekzistus lingvo internacia,
tiam ĉio, kio aperas en la regiono de la homa penso, estus
tradukata nur en tiun ĉi unu neŭtralan lingvon kaj multaj
verkoj estus skribataj rekte en tiu ĉi lingvo, kaj ĉiuj produktoj
de la homa spirito fariĝus akireblaj por ĉiu el ni. Por la
perfektigado de tiu aŭ alia branĉo de la homaj scioj ni aranĝas
sur ĉiu paŝo internaciajn kongresojn, — sed kian mizeran
rolon ili ludas, kiam partopreni en ili povas ne tiu, kiu efektive
kun utilo dezirus ion aŭdi, ne tiu, kiu efektive ion gravan
volus komuniki, sed nur tiu, kiu scias babiladi en kelkaj lingvoj.
Nia vivo estas mallonga kaj la scienco estas vasta; ni devas
lerni, lerni, lerni! A1 la lernado ni povas dediĉi nur parton
de nia mallonga vivo, nome niajn infanajn kaj junulajn jarojn;
sed ho ve! granda parto de tiu ĉi kara tempo foriras tute
neproduktive por la ellernado de lingvoj! Kiom multe ni gajnus,
se, dank’ al ekzistado de lingvo internacia, ni povus la tutan