tempon, dediĉatan nun al la neproduktiva lernado de lingvoj,
dediĉi al la lernado de efektivaj kaj pozitivaj sciencoj! Kiel
alte tiam leviĝus la homaro! …
III. Traktaĵoj
Sed ni ne parolos plu pri tiu ĉi punkto, ĉar kiel ajn
ĉiu el niaj aŭskultantoj rilatus al tiu aŭ alia formo de
lingvo internacia, ni dubas, ĉu troviĝos inter ili eĉ unu, kiu
dubus la utilecon mem de tia lingvo. Sed ĉar al multaj
homoj, kiuj ne kutimis donadi al si precizan kalkulon, pri
siaj simpatioj kaj antipatioj, ordinare ŝajnas, ke se ili ne aprobas
tiun aŭ alian formon de ia ideo, ili nepre devas ataki la ideon
mem entute, — tial ni, pro sistemeco de nia analizo, petas
ĉiun el la estimataj aŭskultantoj antaŭ ĉio noti al si bone en
la memoro, ke pri la utileco de lingvo internacia entute — se
tia estus enkondukita — li ne dubas. Ekmemoru do, sinjoroj,
bone la unuan konkludon, al kiu ni venis, notu al vi kaj ekmemoru, ke kun tiu ĉi konkludo vi konsentas, nome:
La ekzistado de lingvo internacia, per kiu povus
kompreniĝadi inter si la homoj de ĉiuj landoj kaj
popoloj, alportus al la homaro grandegan utilon.
III
Nun ni transiros al la dua demando: „ĉu lingvo internacia
estas ebla?“ Ankaŭ pri tio ĉi nenia senantaŭjuĝa homo eĉ
unu minuton povas dubi, ĉar ne sole ne ekzistas eĉ la plej
malgrandaj faktoj, kiuj parolus kontraŭ tia ebleco, sed ne
ekzistas eĉ la plej malgrandaj kaŭzoj, kiuj devigus eĉ unu
minuton dubi pri tia ebleco. Ekzistas en efektiveco homoj,
kiuj kun scienca aplombo kredigas, kvazaŭ lingvo estas objekto
natura, organa, kiu dependas de apartaj fiziologiaj ecoj de la
organoj de parolo de ĉiu popolo, de la klimato, heredeco,
kruciĝado de rasoj, historiaj kondiĉoj k.t.p. Kaj al la amaso
tiaj instruitaj paroloj tre imponas, precipe se ili en sufiĉa
mezuro estas traplektitaj per diversaj citatoj kaj per misteraj
por la amaso terminoj tehnikaj. Sed homo klera, kiu kuraĝas
havi propran juĝon, scias ja tre bone, ke ĉio tio ĉi estas nur
senenhava pseŭdoscienca babilado, kiu havas nenian sencon
kaj kiun rebati povus tre facile la unua renkontita infano.
E1 la ĉiutaga sperto ni ĉiuj ja scias tre bone, ke se ni prenos
infanon el kiu ajn lando aŭ nacio kaj de la tago de ĝia naskiĝo
edukados ĝin inter personoj de nacio tute fremda kaj eĉ antipoda
P or ĝb ĝi parolados en la lingvo de tiu ĉi nacio tiel same
bonege kaj pure, kiel ĉiu natura filo de tiu ĉi nacio. Se por
homo maturaĝa estas ordinare malfacile ellerni fremdan lingvon, tio ĉi ja tute ne venas de la konstruo de liaj organoj
de parolo, sed simple de tio, ke li ne havas paciencon, ne
havas tempon, ne havas instruantojn, ne havas rimedojn k.t.p.
284
Esenco kaj Estonteco. 1900. — N-ro 2
Tiu ĉi sama maturaĝulo renkontus ja tiujn ĉi samajn malfacilaĵojn
ĉe la ellernado de sia hejma lingvo, se li en la infaneco ne
estus edukita en tiu ĉi lingvo, sed devus ellernadi ĝin per
helpo de lecionoj. Fine ĉiu klera homo ja ankaŭ nun devas
ellernadi kelkajn fremdajn lingvojn, kaj li certe ne elektas
tiujn lingvojn, lduj kvazaŭ estas konformaj al liaj organoj de
parolado, sed nur tiujn, kiujn li bezonas; estas sekve nenio
neebla en tio, ke anstataŭ ke ĉiu lernas diversajn lingvojn,
ĉiuj ellernadu unu saman lingvon kaj sekve povu komprenadi
unu alian. Se eĉ ĉiu posedus la komuneakceptitan lingvon
ne en plena perfekteco, eĉ tiam la demando de lingvo internacia estus jam decidita kaj la homoj ĉesus staradi unu antaŭ
alia kiel surda-mutaj. Kaj oni devas ja memori, ke se ĉie estus
sciate, ke por komunikiĝoj kun la tuta mondo oni devas ellerni
nur unu lingvon — ĉie ekzistus multego da bonaj instruistoj
de tiu ĉi lingvo, da specialaj lernejoj, ĉiu ellernadus tiun ĉi
lingvon kun la plej granda volonteco kaj fervoreco, kaj fine
ĉiuj gepatroj alkutimigadus siajn infanojn al tiu ĉi lingvo en
la infaneco, paralele kun la patra lingvo. Sekve, lasante
dume flanke la demandon pri tio, ĉu la homoj volos elekti
ian unu lingvon por la rolo de internacia kaj ĉu prosperos
al ili veni al interkonsento pri tiu ĉi elekto, ni dume konstatas
tiun fakton, kiu kun plena sendubeco sekvas el ĉio, kion ni
diris supre, nome, ke la ekzistado mem de lingvo internacia
estas tute ebla. Notu do al vi bone en la memoro tiujn du
sendubajn konkludojn, al kiuj ni venis ĝis nun, nome:
1. Lingvo internacia alportus al la homaro grandegan utilon;
2. La ekzistado de lingvo internacia estas plene
ebla.
IV
Cu lingvo internacia estos iam enkondukita? Se ni venis
al la konkludo, ke lingvo internacia alportus al la homaro
grandegan utilon kaj ke ĝia ekzistado estas ebla, el tiuj ĉi
du konkludoj jam per si mem elfluas la konkludo, ke tia lingvo
pli aŭ malpli frue nepre estos enkondukita, ĉar alie ni devus
nei ĉe la homaro la ekzistadon de ĉia eĉ plej elementa inteligenteco. Se lingvo, povanta plenumadi la rolon de internacia,
ĝis nun ankoraŭ ne ekzistus, sed devus ankoraŭ esti kreita,
tiam respondo je la demando metita en la komenco de tiu ĉi
ĉapitro estus duba, ĉar estus nesciate ankoraŭ, ĉu oni povos
krei tian lingvon. Sed ni ja scias, ke da lingvoj ekzistas tre
multe kaj ke ĉiu el ili en okazo de bezono povus esti difinita
285
III. Traktaĵoj
kiel internacia, nur kun tia diferenco, ke unu el ili pli taŭgus
por tiu ĉi celo kaj alia malpli. Ni havas sekve ĉion pretan
kaj ni bezonas nur ekdeziri kaj elekti, — kaj en tia okazo
la respondo je la supre metita demando jam ne povas esti
duba. La homoj vivas per vivo konscia kaj senĉese celadas
al sia bono; tial se ni scias, ke tiu aŭ alia afero promesas
al la homoj grandegan kaj senduban utilon kaj ke ĝi estas por
ili atingebla, ni ĉiam kun plena certeco povas antaŭdiri, ke
de tiu momento, kiam la homoj nur ekturnis sian atenton al
tiu ĉi afero, ili jam obstine celados al ĝi ĉiam pli kaj pli kaj
ne ĉesos en sia celado tiel longe, ĝis ili la aferon atingos. Se
du homaj grupoj estas disigitaj unu de alia per rivereto, sed
scias, ke por ili estus tre utile komunikiĝadi inter si, kaj
ili vidas, ke tabuloj por la kunigo de ambaŭ bordoj kuŝas tute
pretaj apud iliaj manoj, tiam oni ne bezonas esti profeto, por
antaŭvidi kun plena certeco, ke pli aŭ malpli frue tabulo estos
transĵetita trans la rivereto kaj komunikiĝado estos aranĝita.
Estas vero, ke pasas ordinare kelka tempo en ŝanceliĝado,
kaj tiu ĉi ŝanceliĝado estas ordinare kaŭzata de la plej sensencaj pretekstoj: saĝaj homoj diras, ke celado al aranĝo de
komunikiĝo estas infanaĵo, ĉar neniu el ili okupas sin je metado
de tabuloj trans rivereto kaj tiu ĉi afero estas tute ne en modo;
spertaj homoj diras, ke la antaŭuloj ne metadis tabulojn trans
rivereto, sekve ĝi estas utopio; instruitaj homoj pruvas, ke
komunikiĝado povas esti nur afero natura kaj ke la homa
organismo ne povas sin movadi sur tabuloj k.t.p. Tamen pli
aŭ malpli frue tabulo estas transmetata kaj la komunikiĝado
estas aranĝata. Tiel estis kun ĉiu utila ideo, tiel estis kun
ĉiu utila elpenso; apenaŭ la senantaŭjuĝaj homoj venadis al
senduba konkludo, ke la donita afero estas tre utila kaj samtempe efektivigebla, ili povis ĉiam scii antaŭe kun plena certeco,
ke pli aŭ malpli frue la afero nepre estos akceptita, malgraŭ
ĉia batalado de la flanko de la rutinuloj; ĉar tion ĉi garantias
ne sole la natura inteligenteco de la homaro, sed ankaŭ ĝia
celado al sia praktika bono kaj profito. Tiel estos ankaŭ kun