la lingvo internacia. En la daŭro de multaj centjaroj la homoj,
ankoraŭ ne tre bezonante lingvon internacian, ne enpensiĝadis
pri tiu ĉi demando; sed nun, kiam la fortiĝintaj komunikiĝoj
inter la homoj turnis ilian atenton al tiu ĉi demando, nun,
kiam la homoj komencis konvinkiĝadi, ke lingvo internacia
alportos al ili grandegan utilon kaj ke ĝi estas atingebla, ili
sen ia dubo jam celados al ĝi ĉiam pli kaj pli, ĝia neceseco
fariĝados por ili kun ĉiu tago ĉiam pli sentebla, kaj ili jam
ne trankviliĝos tiel longe, ĝis la demando estos solvita. Cu
286
Esenco kaj Estonteco. 1900. — N-ro 2
vi povas tion ĉi dubi? Certe ne! Kiam tio ĉi venos — ni
ne intencas nun antaŭdiri: povas esti, ke ĝi venos post unu
jaro, post dek jaroj, post cent jaroj aŭ eĉ post kelkaj centoj
da jaroj, — sed unu afero estas jam senduba, ke kiom ajn
devos suferi la unuaj pioniroj de tiu ĉi ideo, kaj se eĉ tiu
ĉi ideo multajn fojojn endormiĝadus je tutaj dekjaroj, ĝi jam
neniam mortos: ĉiam pli ofte kaj pli obstine eksonados voĉoj,
postulantaj enkondukon de lingvo internacia, kaj fine, pli aŭ
malpli frue — se la demando ne estos solvita de la societo
rnem — la registaroj de ĉiuj landoj devos cedi, aranĝi internacian kongreson kaj elekti ian unu lingvon kiel internacian.
Tie ĉi povas esti nur demando pri la tempo: unuj el vi diros,
ke tio ĉi venos tre baldaŭ, aliaj diros, ke ĝi venos nur en
plej malproksima estonteco; sed ke tiu ĉi fakto entute iam
venos kaj ke la homaro, vidante la grandegan utilecon kaj
samtempe la atingeblecon de lingvo internacia, ne restos eterne
indiferenta por tiu ĉi afero kaj senhelpa anaro da ekzistaĵoj,
ne komprenantaj unu alian — pri tio ĉi certe neniu el vi
dubas eĉ minuton. Ni petas vin tial noti al vi en la memoro
la trian konkludon, al kiu ni venis, nome:
Pli aŭ malpli frue lingvo internacia nepre estos
enkondukita.
Tie ĉi ni faros malgrandan paŭzon kaj diros kelke da vortoj
pri ni, batalantoj pro la ideo de lingvo internacia. E1 ĉio pruvita de ni vi vidas, ke ni tute ne estas tiaj fantaziistoj kaj
utopiistoj, kiajn multaj el vi eble vidis en ni kaj kiajn nin
pentras multaj gazetoj, ne dezirantaj eniĝadi en la esencon
de tio, pro kio ni batalas. Vi vidas, ke ni batalas pro afero,
kiu alportos al la homaro grandegan utilon kaj kiu pli aŭ
malpli frue nepre estos atingita. Ĉiu prudenta homo povas
sekve kuraĝe aliĝi al ni, ne timante la mokojn de la malsaĝa
kaj nepensanta amaso. Ni batalas pro afero tute pripensita
kaj certa, kaj tial neniaj mokoj nek atakoj nin debatos de la
vojo. La estonteco apartenas al ni. Ni supozu eĉ, ke tiu
formo de lingvo internacia, pro kiu ni batalas, montriĝos en
la estonteco kiel erara kaj ke venonta lingvo internacia estos
ne tiu, kiun ni elektis, — sed tio ĉi ja tute nin ne devas
konfuzi, ĉar ni batalas ne pro la formo, sed pro la ideo,
kaj formon konkretan al nia batalado ni donis nur tial, ke ĉia
batalado abstrakta kaj teoria ordinare al nenio kondukas.
Malsupre ni pruvos, ke eĉ ankaŭ tiu konkreta formo de la
lingvo estas tute pripensita kaj havas senduban estontecon;
sed se vi eĉ tion ĉi dubas, la formo ja neniom nin ligas: se
tiu ĉi formo montriĝos erara, ni morgaŭ ĝin ŝanĝos, kaj en
287
III. Traktaĵoj
okazo de bezono ni ĝin postmorgaŭ ankoraŭ unu fojon ŝanĝos,
sed ni batalados pro nia ideo tiel longe, ĝis ĝi pli aŭ malpli
frue estos plene efektivigita. Se ni, obeante la voĉon de la
indiferenta egoismo, detenadus nin de nia laborado nur tial,
ke kun la tempo la formo de la lingvo internacia eble estos
alia, ol tiu, pro kiu ni nun laboras, tio ĉi siĝnifus tion saman,
kiel ekzemple rifuzi la uzadon de vaporo tial, ke poste eble
estos trovita pli bona rimedo de komunikiĝado, aŭ rifuzi regnajn
plibonigojn tial, ke poste iam eble estos trovitaj pli bonaj formoj
por la regna konstruo. Nun ni estas ankoraŭ malfortaj kaj
ĉia bubo povas ankoraŭ mokadi nin kaj montradi nin per la
fingroj; sed plej bone ridas tiu, kiu ridas la lasta. Nia afero
iras malrapide kaj malfacile; tre povas esti, ke la plimulto de
ni ne ĝisvivos tiun momenton, kiam montriĝos la fruktoj de
nia agado kaj ĝis la morto mem ni estos objekto de mokoj;
sed ni iros en la tombon kun la konscio, ke nia afero ne
mortos, ke ĝi morti neniam povas, ke pli aŭ malpli frue
ĝi devas atingi la celon. Kaj se eĉ, lacaj de la sendanka
laborado, ni kun malespero kaj apatio lasus fali la manojn, —
tute egale, la afero ne mortos: anstataŭ la lacigitaj batalantoj
aperos batalantoj novaj; ĉar ni denove ripetas, ke se estas
ekster dubo, ke lingvo internacia alportus al la homaro grandegan utilon kaj ke ĝi estas atingebla, en tia okazo por nenia
homo ne blindigita de rutino ne povas esti ia dubo, ke ĝi pli
aŭ malpli frue nepre estos atingita, kaj nia konstanta laborado
estos por la homaro eterna memorigado tiel longe, ĝis la ideo
de lingvo internacia estos efektivigita. La posteuloj benos
nian memoron, kaj al tiuj saĝaj homoj, kiuj nun nomas nin
fantaziistoj, ili rilatos tiel, kiel ni nun rilatas al la saĝaj samtempuloj de la eltrovo de Ameriko, de la elpenso de vaporvetu-riloj k.t.p.
V
Sed ni revenu al nia interrompita analizado. Ni pruvis,
ke lingvo internacia pli aŭ malpli frue nepre estos enkondukita;
sed restas la demando: kiam kaj kiamaniero ĝi venos?
Povas esti, ke tio ĉi venos nur post centoj aŭ eble eĉ post
miloj da jaroj? Ĉu por tio ĉi estas bezona nepre reciproka
interkonsento de la registaroj de ĉiuj landoj? Por doni pli-malpli kontentigajn respondojn je tiuj ĉi demandoj, ni devas
antaŭe analizi alian demandon, nome: „ĉu oni povas antaŭvidi,
kia lingvo estos internacia?” Inter la unuaj demandoj kaj la
lasta ekzistas la sekvanta malvasta ligiteco: se oni ne povas
antaŭvidi, kia lingvo estos farita internacia, kaj se diversaj
288
Esenco kaj Estonteco. 1900. — N-ro 2
lingvoj havas por tio ĉi pli-malpli egalajn ŝancojn, tiam oni
devas atendi, ĝis la registaroj de ĉiuj (almenaŭ la plej gravaj)
regnoj decidos aranĝi por tiu ĉi celo kongreson kaj decidi la
demandon pri lingvo internacia. Kiu scias, kun kia granda
malfacileco la registaroj decidiĝas por ĉia nova afero, tiu
komprenos, ke pasos ankoraŭ tre kaj tre multe da jaroj, antaŭ
ol la registaroj trovos la demandon de lingvo internacia sufiĉe
maturiĝinta kaj inda je ilia enmiksiĝo, kaj poste pasos kredeble
ankoraŭ vico da jaroj por la laborado de diversaj komitatoj
kaj diplomatiistoj, antaŭ ol la afero estos decidita. Apartaj
personoj kaj societoj tie ĉi nenion povus fari; ili povus nur
konstante instigadi la registarojn, sed mem solvi la demandon
sen la enmiksiĝo de la registaroj ili ne povus. Gis la
solvo de la demando en tia okazo estus sekve ankoraŭ tre
kaj tre malproksime. Sed tute alia afero estus, se montriĝus, ke oni povas antaŭe antaŭvidi kun plena precizeco kaj
plena certeco, kia nome lingvo estos iam internacia: tiam oni
jam ne bezonus atendi eble senfinan multon da jaroj, tiam
ĉia societo, ĉia aparta persono povus laŭ sia propra gvido
labori por la disvastigo de tiu ĉi lingvo; la nombro da adeptoj
de tiu ĉi lingvo kreskadus kun ĉiu horo, ĝia literaturo rapide
riĉiĝadus, kongresoj internaciaj tuj povus komenci uzadi ĝin
por la reciproka kompreniĝado de siaj membroj, kaj en la plej
mallonga tempo tiu ĉi lingvo tiom fortikiĝus en la tuta mondo,