ke al la registaroj restus nur doni sian sankcion al fakto jam
plenumiĝinta. Ĉu ni povas antaŭvidi, kia lingvo estos internacia? Feliĉe ni povas respondi tiun ĉi demandon tute pozitive:
jes, ni povas antaŭvidi, kia lingvo estos internacia,
ni povas tion ĉi antaŭvidi kun plena precizeco kaj
certeco, sen ia ombro da dubo.
Por konvinki pri tio ĉi niajn aŭskultantojn, ni petas ilin
prezenti al si, ke kongreso da reprezentantoj de diversaj regnoj
jam efektiviĝis, kaj ni trarigardos, kian lingvon ili povus elekti.
Ne malfacile estos por ni pruvi, ke ekzistas nur unu sola
lingvo, kiun ili povus elekti, kaj ke ĉia elekto de ia alia lingvo
estus por ili rekte ne ebla, se ili eĉ volus ĝin elekti, kaj
ke, se ili kontraŭ ĉiu atendo kaj spite ĉiuj argumentoj de la
sana prudento tamen elektus ian alian lingvon, tiam kontraŭ
tio ĉi protestus la vivo mem kaj ilia elekto restus nur malviva litero.
Tiel ni prezentu al ni, ke la reprezentantoj de diversaj
regnoj kunveturiĝis kaj ke ili alpaŝas al la elekto de lingvo
internacia. A1 ili antaŭstarus la sekvanta: 1) aŭ elekti ian
el la ekzistantaj lingvoj vivantaj, 2) aŭ elekti ian el la ling-19 Dietterle, Zamenhof.
289
III. Traktaĵoj
voj mortintaj (ekzemple latinan, grekan, hebrean), 3) aŭ elekti
ian el la ekzistantaj lingvoj artaj, 4) aŭ difini komitaton, kiu
okupus sin je la kreado de lingvo tute nova, ankoraŭ ne
ekzistanta. Por ke niaj aŭskultantoj povu pense partopreni
en la laboroj kaj konsideroj de la elektantoj, ni devas antaŭe
konatigi ilin iom kun la karaktero de la nomitaj lingvaj kategorioj. La karaktero de la lingvoj vivantaj kaj mortintaj estas
al la aŭskultantoj pli aŭ malpli konata, ni diros tial kelke da
vortoj nur pri la lingvoj artaj, kiuj por la plimulto de niaj
aŭskultantoj prezentas kredeble absolutan „terra incognita” 1 .
Kiamaniere ĉe la homoj naskiĝis la ideo de lingvo arta,
kiel tiu ĉi ideo disvolviĝadis, trairadis diversajn stadiojn, komencante de la plej malperfektaj pazigrafioj ĝis la plej perfekta
tipo de plena kaj riĉa lingvo, kia grandega multo da provoj
estis farita en tiu ĉi direkto, kia grandega multo da laboroj
iris ofere por tiu ĉi ideo en la daŭro de la lastaj du centjaroj, —
pri ĉio tio ĉi ni ne parolos, ĉar por elaŭskulti ĉion tion ĉi
vi ne havus sufiĉe da tempo nek pacienco. Ni diros nur ion
pri la specialaj ecoj de la artaj lingvoj, ĉe kio ni kompreneble
havos antaŭ la okuloj ne la diversajn malprosperajn provojn
antaŭajn, kiuj la plimulton da analizataj de ni ecoj ne posedas,
sed la plej perfektan formon de lingvo internacia, ekzistantan
en la nuna tempo.
Krom plena neŭtraleco en rilato nacia, arta lingvo distingiĝas per la sekvantaj ecoj:
1.) Ĝi estas mireginde kaj nekredeble facila por ellernado: sen trograndigo oni povas diri, ke ĝi estas almenaŭ
kvindek fojojn pli facila, ol ĉia lingvo natura. Kiu ne konatiĝis kun lingvo arta, ne povas eĉ kredi, ĝis kia grado atingas
ĝia facileco. La granda verkisto kaj filozofo Leono Tolstoj,
kiun certe neniu en la tuta mondo kuraĝos suspekti en tio,
ke li volas fari reklamon al la lingvo internacia, diris pri la
lingvo Esperanto jenon: „La facileco de ĝia ellernado estas
tia, ke, ricevinte esperantan gramatikon, vortaron kaj artikolojn
skribitajn en tiu ĉi lingvo, mi post ne pli ol du horoj da
sinokupado havis la eblon se ne skribi, tamen libere legi en
tiu ĉi lingvo. En ĉia okazo, la oferoj, kiujn alportos ĉiu homo
de nia eŭropa mondo, dediĉinte kelkan tempon al la ellernado
de tiu ĉi lingvo, estas tiel sensignifaj, kaj la sekvoj, kiuj
povas veni, se ĉiuj, almenaŭ la eŭropanoj kaj amerikanoj,
aligos al si tiun ĉi lingvon, estas tiel grandegaj, ke oni ne
povas ne fari tiun ĉi provon.“ Komprenu, sinjoroj, kion tio
1 = lando nekonata.
290
Esenco kaj Estonteco. 1900. — N-ro 2
ĉi signifas: „post ne pli ol du horoj da sinokupado!“
Kaj en tiu ĉi sama maniero esprimis sin pri la lingvo Esperanto ĉiuj tiuj senantaŭjuĝaj kaj honestaj homoj, kiuj, anstataŭ
filozofadi pri ĝi blinde, prenis sur sin la malgrandan laboron
efektive konatiĝi kun ĝi. Estas vero, ke homoj instruitaj povas
ellerni Esperanton pli rapide, ol homoj neinstruitaj, sed ankaŭ
la lastaj ellernas ĝin treege kaj mireginde facile, ĉar por la
ellernado de la lingvo Esperanto de la lernanto estas postulataj
neniaj antaŭaj scioj. Inter la esperantistoj vi trovos multe
da homoj tiom neinstruitaj, ke ili ĝis nun en sia propra,
patra lingvo skribas treege malbone kaj plene da eraroj, kaj
tamen en la lingvo Esperanto ili skribas tute senerare, —
kaj ili ellernis tiun ĉi lingvon en la daŭro de iaj kelke da
semajnoj, dum la ellernado de ia lingvo natura ĉe tiuj samaj
personoj devus okupi almenaŭ 4 aŭ 5 jarojn.
Kiam en la jaro 1895 Odeson venis svedaj studentoj, kiuj
sciis sole svede kaj esperante, unu ĵurnalisto, kiu deziris interparoli kun ili, matene la unuan fojon en sia vivo prenis en
la manojn lernolibron esperantan kaj vespere en tiu sama tago
li povis jam sufiĉe bone paroli kun la svedoj.
De kie venas tia nekredebla facileco de lingvo internacia?
Ciu lingvo natura konstruiĝis blinde, per la vojo de amasiĝado
de la plej diversaj kaj pure okazaj cirkonstancoj; tie agadis
nenia logiko, nenia difinita plano, simple nur la uzo: tian vorton
estas akceptite uzi tiel, kaj tial ni devas ĝin uzi tiel, — tian
vorton estas akceptite uzi alie, kaj tial ni devas ĝin uzi alie.
Jam antaŭe tial oni povas diri, ke sistemo da sonoj por la
esprimado de pensoj, kiun kreos homa inteligenteco konscie
kaj laŭ severe difinitaj kaj logikaj leĝoj, devos esti multe, tre
multe da fojoj pli facila, ol tia sistemo da sonoj, kiu konstruiĝis
okaze kaj senkonscie. Ni ne havas ( la eblon analizi tie ĉi la
tutan tiun iron de la pensoj, je kiitavidadis sin la aŭtoroj de
artaj lingvoj, nek montri detale ĉiujn fiujn grandegajn faciligojn,
kiujn arta lingvo posedas en komparo kun la naturaj, ĉar tio
ĉi postulus tutan vastan traktaton, — ni prenos tial nur simple
kelkajn ekzemplojn. Tiel ekzemple preskaŭ en ĉiuj lingvoj
ĉiu substantivo ial apartenas al tia aŭ alia sekso, ekzemple
en la lingvo germana „kapo“ havas viran sekson, en la lingvo
franca virinan kaj en la lingvo latina neŭtralan; ĉu ekzistas
en tio ĉi ia eĉ plej malgranda senco aŭ celo? Kaj tamen kian
grandegan malfacilecon prezentas por la lernanto la memorado
de la sekso de ĉiu substantivo! Kiom multe la lernanto devas
ekzerciĝadi, ekzerciĝadi kaj denove ekzerciĝadi, antaŭ ol li
venos al tiu perfekteco, ke li jam plu ne konfuziĝados kaj ne
19 *
291
III. Traktaĵoj
diros ekzemple „le fin“ anstataŭ „la fin“ aŭ „das Strick w
anstataŭ „der Strick!“ En lingvo arta tiu ĉi sekso de la
substantivoj estas tute elĵetita, ĉar montriĝis, ke ĝi ne havas
en la lingvo eĉ la plej malgrandan celon. Jen vi havas sekve
jam unu ekzemplon de tio, kiel per la plej bagatela rimedo
estas atingita plej grandega faciligo de la lingvo. En la lingvoj
naturaj ekzistas la plej komplikitaj kaj konfuzitaj deklinacioj
kaj konjugacioj kun grandega multo da diversaj formoj ne sole
por ĉiuj deklinacioj kaj konjugacioj, sed en ĉiu el ili ankoraŭ
tuta serio da formoj; ekzemple en la konjugacioj vi havas ne
sole por ĉiu tempo kaj modo tutajn seriojn da formoj, sed
en ĉiu el tiuj ĉi tempoj kaj modoj ankoraŭ apartajn formojn
por ĉiu persono kaj nombro. Oni ricevas vicon da grandegaj