eblo, ĉar — kiel vi sendube diros — „da lingvoj artaj ekzistas
ja tre multe kaj ilia nombro povas esti ankoraŭ mil fojojn pli
granda, ĉar ĉiu aparta homo povas krei apartan lingvon artan
laŭ sia arbitro a . Ĉu ekzistas tial ia eblo antaŭvidi, kiu el ili
estos elektita? Tiel efektive ŝajnas de la unua rigardo al la
homoj ne konantaj la aferon, kaj tamen antaŭvidi kaj antaŭdiri, kia lingvo arta estos elektita, estas tre facila. Tio ĉi venas
de tio, ke la supre dirita en la publiko tre populara opinio
pri la nombro de la ekzistantaj kaj povantaj ankoraŭ aperi
lingvoj artaj estas tute erara kaj estas fondita sur plena nesciado de la historio kaj esenco de la artaj lingvoj.
Antaŭ ĉio ni konstatas la fakton, ke, malgraŭ la grandega
nombro da personoj, kiuj laboris aŭ laboras super lingvoj artaj
jam en la daŭro de 200 jaroj, ĝis nun aperis sole nur du
efektive pretaj lingvoj, nome Volapŭk kaj Esperanto. Turnu
atenton sur tion ĉi: sole nur du artaj lingvoj. Estas vero, ke
vi preskaŭ ĉiutage legas en la gazetoj, ke jen tie jen aliloke
aperis ankoraŭ unu aŭ ankoraŭ kelkaj artaj lingvoj, oni citas
al vi ilian nomon, oni donas al vi ofte eĉ notojn pri la konstruo de tiuj ĉi lingvoj, oni alportas al vi kelkajn frazojn en
tiuj ĉi tiel nomataj novaj lingvoj, kaj al Ia publiko ŝajnas, ke
novaj artaj lingvoj elkreskadas kiel fungoj post pluvo. Sed
tiu ĉi opinio estas tute erara kaj venas de tio, ke la gazetoj
300
Esenco kaj Estonteco. 1900. — N-ro 2
ne trovas necesa eniĝi en tio, pri kio ili skribas, kaj kontentiĝas
nur per tio, ke ili havas la eblon regali la legantojn per ridinda novaĵo aŭ fari spritaĵon. Sciu do, ke ĉio tio, kio ĉiutage estas alportata al vi de la gazetoj sub la laŭta nomo de
„novaj lingvoj internaciaj“, estas nur projektoj, en rapideco
kaj sen sufiĉa pripenso elbakitaj projektoj, kiuj de realiĝo staras
ankoraŭ tre kaj tre malproksime. Tiuj ĉi projektoj aperas jen
en formo de mallongaj folietoj, jen eĉ en la formo de dikaj
libroj kun la plej laŭtaj kaj multepromesaj frazoj, — aperas
kaj tuj malaperas de la horizonto, kaj vi jam plu neniam aŭdas
ion pri ili; kiam la aŭtoroj de tiuj ĉi projektoj alpaŝas al ilia
realigado, ili tuj konvinkiĝas, ke tio ĉi estas tute ne laŭ
iliaj fortoj kaj ke tio, kio en teorio ŝajnis afero tiel facila, en
la praktiko montriĝas tre malfacila kaj neplenumebla. Kial la
efektivigo de tiuj ĉi projektoj estas tiel malfacila kaj tial ĝis
hodiaŭ aperis sole nur du efektive pretaj kaj vivipovaj lingvoj — pri tio ni parolos malsupre, kaj dume ni nur turnas
vian atenton sur tion, ke da lingvoj artaj ĝis nun ekzistas sole
nur du kaj sekve, se la kongreso hodiaŭ efektiviĝus, ĝi jam el
la ekzistantaj artaj lingvoj havus por elekto nur du. La problemo de la kongreso estus sekve jam tute ne tiel malfacila,
kiel povus ŝajni de la unua rigardo. Kian el tiuj ĉi du lingvoj elekti — la kongreso ankaŭ ne ŝanceliĝus eĉ unu minuton,
ĉar la vivo mem jam longe solvis tiun ĉi demandon en la plej
senduba maniero kaj Volapŭk ĉie estas jam elpuŝita de la
lingvo Esperanto. La pliboneco de Esperanto antaŭ Volapŭk
estas tiel frapante granda, ke ĝi falas al ĉiu en la okulojn
tuj de la unua rigardo kaj ne estas malkonfesata eĉ de la plej
fervoraj volapŭkistoj. Estos sufiĉe, se ni diros al vi la jenon:
Volapŭk aperis tiam, kiam la entuziasmo de la publiko por la
nova ideo estis ankoraŭ tute freŝa, kaj Esperanto, dank’ al
financaj malfacilaĵoj de la aŭtoro, aperis antaŭ la publiko kelkajn jarojn pli malfrue kaj renkontis jam ĉie pretajn malamikojn; la volapŭkistoj havis por sia agitado grandajn rimedojn
kaj agadis per la plej vasta, pure amerika reklamo, kaj la
esperantistoj agadis la tutan tempon preskaŭ tute sen iaj materialaj rimedoj kaj montradis en sia agado grandegan nelert-econ kaj senhelpecon; kaj malgraŭ ĉio de la unua momento de
la apero de Esperanto ni vidas grandegan multon da volapŭkistoj, kiuj transiris malkaŝe al Esperanto, kaj ankoraŭ pli grandan multon da tiaj, kiuj, konsciante, ke Volapŭk staras multe
pli malalte ol Esperanto, sed ne dezirante montri sin venkitaj,
tute defalis de la ideo de lingvo internacia entute, — dume
en la tuta tempo de ekzistado de Esperanto (13 jaroj) nenie
301
III. Traktaĵoj
sur la tuta tera globo troviĝis eĉ unu persono, — ni ripetas,
eĉ unu — kiu transirus de Esperanto al Volapiik! Dum Esperanto, malgraŭ la grandegaj malfacilaĵoj, kun kiuj ĝi devas
batali, daŭre vivas kaj floras kaj konstante plifortiĝas, Volapŭk
jam longe estas forlasita preskaŭ de ĉiuj kaj povas esti nomata
jam de longe mortinta.
En kio konsistas la pliboneco de Esperanto antaŭ Volapŭk,
ni ne povas kompreneble analizi tie ĉi tute detale; pro ekzemplo ni montros nur kelkajn punktojn: 1) Dum Volapŭk
sonas tre sovaĝe kaj maldelikate, Esperanto estas plena je
harmonio kaj estetiko kaj memorigas per si la lingvon italan.
2) Eĉ por tute neinstruitaj Esperanto estas multe pli facila
ol Volapŭk, sed por instruitaj ĝi estas tre multe pli facila, ĉar
ĝiaj vortoj — krom kelkaj tre malmultaj — ne estas arbitre
elpensitaj, sed prenitaj el la lingvoj romana-germanaj en tia
formo, ke ĉiu ilin facile rekonas. Tial ĉiu iom civilizita homo
jam post kelkaj horoj da lernado povas libere legi ĉian verkon
en Esperanto jam preskaŭ tute sen vortaro. 3) Dum la uzanto
de Volapŭk nepre devas ĝin konstante ripetadi, ĉar alie li
ĝin baldaŭ forgesas (dank’ al la plena elpensiteco de la vortoj),
la uzanto de Esperanto, unu fojon ĝin ellerninte, jam ĝin ne
forgesas, se li eĉ longan tempon ĝin ne uzas. 4) Esperanto
jam en la komenco estas tre facila por buŝa interparolado,
dum en Volapŭk oni devas tre longe kaj pacience ekzercadi
sian orelon, ĝis oni alkutimiĝas al klara diferencigado de la
multaj reciproke tre simile sonantaj vortoj (ekzemple „bap,
pab, pap, pap, pep, pop, peb, bob, bob, pop, pup, bub, pub,
pŭb, bib, pip, pŭp tt k.t.p., kiuj fariĝas ankoraŭ pli similaj inter
si, se oni prenas ilin en la multenombro, t. e. kun s en la
fino). 5) En Volapŭk, dank’ al kelkaj fundamentaj eraroj en
la principoj de la konstruo (ekzemple: vokaloj en la komenco
aŭ fino de vorto ne povas esti uzataj, ĉar ili estas signoj gramatikaj), ĉiu nove bezonata vorto nepre devas esti kreita de
la aŭtoro (eĉ ĉiuj nomoj propraj, ekzemple Ameriko — Melop,
Anglujo — Nelij). Tio ĉi donas ne sole grandegan nombron
da tute superfluaj vortoj por lernado, sed faras ĉian disvolviĝan paŝon de la lingvo ĉiam dependa de ĝia aŭtoro aŭ de
ia ordonanta Akademio. Dume en Esperanto, dank’ al la plena
seninflueco de la gramatiko sur la vortaron kaj dank’ al la regulo, ke ĉiuj vortoj „fremdaj tt , kiuj jam de si mem estas internaciaj, estas uzataj senŝanĝe egale kiel en la aliaj lingvoj, —
ne sole grandega multo da vortoj fariĝas tute senbezona por
lernado, sed la lingvo ricevas la eblon disvolviĝadi eterne ĉiam
pli kaj pli, sen ia dependo de la aŭtoro aŭ de ia Akademio.
302
Esenco kaj Estonteco. 1900. — N-ro 2
Parolante pri la pliboneco de Esperanto antaŭ Volapŭk, ni
tute ne intencas per tio ĉi malgrandigi la meritojn de la elpensinto de Volapŭk. La meritoj de Schleyer estas grandegaj
kaj lia nomo ĉiam staros sur la plej honora loko en la historio
de la ideo de lingvo internacia. Ni volis nur montri, ke se
hodiaŭ efektiviĝus kongreso por la elekto de lingvo internacia,
tiam ĝi inter la ambaŭ nun ekzistantaj lingvoj artaj ne povus
ŝanceliĝi eĉ unu minuton.