ĉiu el tiuj projektoj penas plibonigi unu ian flankon de la lingvo,
20 Dietterle, Zamenhof.
305
III. Traktaĵoj
oferante por tio ĉi kontraŭvole ĉiujn aliajn flankojn. Tiel
ekzemple multaj el la plej novaj projektistoj uzas la sekvantan
ruzaĵon: sciante, ke la publiko taksos ĉiun projekton konforme
al tio, kiel al ĝi rilatos la instruitaj lingvistoj, ili zorgas
ne pri tio, ke ilia projekto estu efektive taŭga por io en la
praktiko, sed nur pri tio, ke ĝi en la unua minuto faru bonan
impreson sur la lingvistojn; por tio ili prenas siajn vortojn
preskaŭ tute sen ia ŝanĝo el la plej gravaj jam ekzistantaj
lingvoj naturaj. Ricevinte frazon skribitan en tia projektita
lingvo, la lingvistoj rimarkas, ke ili per la unua fojo komprenis
tiun ĉi frazon multe pli facile ol en Esperanto, — kaj ia projektistoj jam triumfas kaj anoncas, ke ilia „lingvo“ (se ili iam
finos ĝin) estos pli bona ol Esperanto. Sed ĉiu prudenta
homo tuj konvinkiĝas, ke tio ĉi estas nur iluzio, ke al la
malgrava principo, elmetita pro montro kaj allogo, tie ĉi
estas oferitaj la principoj plej gravaj (kiel ekzemple la facileco de la lingvo por la nekleruloj, fleksebleco, riĉeco, precizeco
k.t.p.), kaj ke, se simila lingvo eĉ povus esti iam finita, ĝi en
la fino nenion donus! Ĉar se la plej grava merito de lingvo
internacia konsistus en tio, ke ĝi kiel eble plej facile estu tuj
komprenata de la instruitaj lingvistoj, ni ja por tio ĉi povus
simple preni ian lingvon, ekzemple la latinan, tute sen iaj
ŝanĝoj, — kaj la instruitaj lingvistoj ĝin ankoraŭ pli facile
komprenos per la unua fojo! La principo de kiel eble plej
malgranda ŝanĝado de la naturaj vortoj ne sole estis bone konata
al la aŭtoro de la lingvo Esperanto, sed ĝuste de li la novaj
projektistoj ja prenis tiun ĉi principon: sed dum Esperanto
prudente kontentigas tiun ĉi principon laŭ mezuro de ebleco,
penante plej zorge, ke ĝi ne kontraŭagadu al aliaj pli gravaj
principoj de lingvo internacia, la projektistoj turnas la tutan
atenton nur sur tiun ĉi principon, kaj ĉion alian, nekompareble
pli gravan, ili fordonas kiel oferon, ĉar kunigi kaj konsentigi
inter si diversajn principojn ili ne povas kaj eĉ ne havas deziron, ĉar ili eĉ mem ne esperas doni ion pretan kaj taŭgan,
sed ili volas nur fari efekton.
E1 ĉio supredirita vi vidas, ke ne ekzistas eĉ la plej malgranda kaŭzo por timi, ke aperus ia nova lingvo, kiu elpuŝus
Esperanton, — tiun lingvon, en kiu estas enmetita tiom da
talento, tiom da oferoj kaj tiom da jaroj da pacienca kaj varmege aldonita laboro, la lingvon, kiu en la daŭro de multaj
jaroj estas jam elprovita en ĉiuj rilatoj kaj en la praktiko tiel
bone plenumas ĉion tion, kion ni povas atendi de lingvo internacia. Sed por vi, estirnataj aŭskultantoj, tio ĉi estas ne sufiĉa:
vi deziras, ke ni donu al vi plenan kaj senduban logikan cert-306
Esenco kaj Estonteco. 1900. — N-ro 2
econ pri tio, ke la lingvo Esperanto ne havos konkurantojn.
Feliĉe ni trovas nin en tia situacio, ke ni povas doni al vi
tiun ĉi plenan certecon.
Se la tuta esenco de lingvo arta konsistus en ĝia gramatiko, tiam de la momento de la apero de Volapiik la demando
de lingvo internacia estus solvita por ĉiam kaj iaj konkurantoj
al la lingvo Volapŭk aperi jam ne povus; ĉar malgraŭ diversaj eraroj la gramatiko de Volapŭk estas tiel facila kaj tiel
simpla, ke doni ion multe pli facilan kaj pli simplan oni jam
ne povus. Lingvo nova povus diferenci de Volapŭk nur per
kelkaj bagateloj, kaj ĉiu komprenas, ke pro bagateloj neniu
entreprenus la kreadon de.nova lingvo, kaj la mondo pro bagateloj
ne rifuzus la jam tute pretan kaj elprovitan lingvon. En la
ekstrema okazo la estonta akademio aŭ kongreso farus en la
volapŭka gramatiko tiujn negrandajn ŝanĝojn, kiuj montriĝus
utilaj, kaj lingvo internacia sen ia dubo restus Volapŭk, kaj
ĉia konkurado estus por ĉiam esceptita. Sed lingvo konsistas
ne sole el gramatiko, sed ankaŭ el vortaro, kaj la ellernado
de la vortaro postulas en lingvo arta cent fojojn pli da tempo,
ol la ellernado de la gramatiko. Dume Volapŭk solvis nur la
demandon de la gramatiko, kaj la vortaron ĝi lasis tute sen
atento, doninte simple tutan kolekton da diversaj elpensitaj
vortoj, kiujn ĉiu nova aŭtoro havus la rajton elpensi al si laŭ
sia propra deziro. Jen kial jam en la komenco mem de la
ekzistado de Volapŭk eĉ la plej fervoraj volapŭkistoj nature
timis, ke morgaŭ aperos nova lingvo, tute ne simila je Volapŭk
kaj inter la ambaŭ lingvoj komenciĝos batalado. Tute alia afero
estas kun Esperanto: oni scias — kaj tion ĉi eĉ por unu
minuto nenia esploranto neas, — ke Esperanto solvis ne sole la
demandon de la gramatiko, sed ankaŭ la demandon de la vortaro, sekve ne unu malgrandan parton de la problemo, sed la
tutan problemon. Kio do en tia okazo restis por fari al la aŭtoro
de ia nova lingvo, se tia iam aperus? A1 li restus jam nenio
ol … eitrovi la jam eltrovitan Amerikon! Ni prezentu al ni
efektive, ke nun, malgraŭ la jam ekzistanta, bonega en ĉiuj
rilatoj, ĉiuflanke elprovita, havanta jam multegon da adeptoj
kaj vastan literaturon lingvo Esperanto, aperis tamen homo,
kiu decidis dediĉi tutan serion da jaroj al la kreado de nova
lingvo, ke li sukcesis alkonduki sian laboron ĝis la fino kaj
ke la lingvo proponita de li montriĝas efektive pli bona ol
Esperanto, — ni rigardu do, kian vidon havus tiu ĉi lingvo.
Se la gramatiko de la lingvo Esperanto, kiu donas plenan eblon
esprimi en la plej preciza maniero ĉiujn nuancojn de la homa
penso, konsistas tute el 16 malgrandaj reguletoj kaj povas esti
20 *
307
111. Traktajoj
ellernita en duono da horo, — tiam kion la nova aŭtoro povus
doni pli bonan? En ekstrema okazo li donus eble anstataŭ
16 reguloj 15 kaj anstataŭ 30 minutoj da laborado postulus
25 minutojn? Ĉu ne vere? Sed ĉu deziros iu pro tio ĉi
krei novan lingvon kaj ĉu la mondo pro tia bagatelo rifuzus
la jam ekzistantan kaj ĉiuflanke elprovitan? Sendube ne; en
ekstrema okazo la mondo diros: „se en via gramatiko ia bagatelo estas pli bona ol en Esperanto, ni tiun ĉi bagatelon enkondukos en Esperanton kaj la afero estos finita w . Kia estos
la vortaro de tiu ĉi lingvo? En la nuna tempo nenia esploranto
jam dubas, ke la vortaro de lingvo internacia ne povas konsisti
el vortoj arbitre elpensitaj, sed devas konsisti nepre el vortoj
romana-germanaj en alia plej komune uzata formo; tio ĉi estas
ne por tio, ke — kiel opinias multaj pli novaj projektistoj —
la instruitaj lingvistoj povu tuj kompreni tekston skribitan en
tiu ĉi lingvo (en tia afero, kiel lingvo internacia, la instruitaj
lingvistoj ludas la lastan rolon, ĉar por ili ja tia lingvo estas
malplej bezona), sed pro aliaj, pli gravaj kaŭzoj. Tiel ekzemple ekzistas grandega nombro da vortoj tiel nomataj „fremdaj u , kiuj en ĉiuj lingvoj estas uzataj egale kaj al ĉiuj estas
konataj sen ellernado kaj kiujn ne uzi estus rekta absurdo;
al ili unisone devas soni ankaŭ ĉiuj aliaj vortoj de la vortaro,
ĉar alie la lingvo estus sovaĝa, sur ĉiu paŝo estus kunpuŝiĝo
de elementoj, malkompreniĝoj, kaj la konstanta regula riĉiĝado
de la lingvo estus malfaciligita. Ekzistas ankoraŭ diversaj
aliaj kaŭzoj, pro kiuj la vortaro devas esti kunmetita nur el
tiaj vortoj kaj ne el aliaj, sed pri tiuj ĉi kaŭzoj, kiel tro specialaj, ni tie ĉi detale ne parolos. Estos sufiĉe, se ni nur diros,
ke ĉiuj plej novaj esplorantoj akceptas tiun ĉi leĝon por la
vortaro kiel allasantan jam nenian dubon. Kaj ĉar la lingvo