Esperanto ĝuste per tiu ĉi leĝo sin gvidis kaj ĉar ĉe tiu ĉi
leĝo granda arbitro en la elekto de vortoj ekzisti ne povas,
restas la demando, kion do povus al ni doni aŭtoro de nova
lingvo, se tia estus kreita? Estas vero, ke al tiu aŭ alia vorto
oni povus doni pli oportunan formon, — sed da tiaj vortoj
ekzistas tre nemulte. Tion ĉi oni la plej bone vidas el tio,
ke kian ajn el la multaj projektoj aperintaj post Esperanto vi
prenus, vi trovos en ĉiu el ili almenaŭ 60 £ da vortoj, kiuj
havas tute tiun saman formon, kiel en Esperanto. Kaj se vi
al tio ĉi ankoraŭ aldonos, ke ankaŭ la restaj 40 £ da vortoj
diferencas de la esperanta formo pleje nur tial, ke la aŭtoroj
de tiuj projektoj aŭ ne turnis atenton sur diversajn principojn,
kiuj por lingvo internacia estas treege gravaj, aŭ simple ŝanĝis
la vortojn tute sen ia bezono, — vi facile venos al la kon-308
Esenco kaj Estonteco. 1900. — N-ro 2
kludo, ke la efektiva nombro da vortoj, al kiuj oni anstataŭ
la formo esperanta povus doni formon pli oportunan, prezentas
ne pli ol iajn 10 Sed se en la esperanta gramatiko oni
preskaŭ nenion povas ŝanĝi kaj en la vortaro oni povus ŝanĝi
nur iajn lOf da vortoj, tiam estas la demando, kion do prezentus
per si la nova lingvo, se ĝi iam estus kreita kaj se ĝi efektive
montriĝus kiel lingvo taŭga en ĉiuj rilatoj? Tio ĉi estus ne
nova lingvo, sed nur iom ŝanĝita lingvo Esperanto! Sekve la
tuta demando pri la estonteco de la lingvo internacia alkonduk-iĝas nur al tio, ĉu Esperanto estos akceptita senŝanĝe en ĝia
nuna formo, aŭ en ĝi estos faritaj iam iaj ŝanĝoj! Sed tiu ĉi
demando por la esperantistoj havas jam nenian signifon; ili
protestas nur kontraŭ tio, se apartaj personoj volas ŝanĝi
Esperanton Iaŭ sia bontrovo; sed se iam aŭtoritata kongreso
aŭ akademio decidos fari en la lingvo tiajn aŭ aliajn ŝanĝojn,
Ia esperantistoj akceptos tion ĉi kun plezuro kaj nenion perdos
de tio ĉi: ili ne bezonos tiam de la komenco ellerni ian novan
malfacilan Iingvon, sed ili bezonos nur oferi unu aŭ kelkajn
tagojn por la ellerno de tiuj ŝanĝoj en la lingvo, kiuj estos
faritaj, kaj la afero estos finita.
La esperantistoj tute ne pretendas, ke ilia lingvo prezentas
ion tiom perfektan, ke nenio pli alta jam povus ekzisti. Kontraŭe: kiam efektiviĝos aŭtoritata kongreso, pri kiu oni scios,
ke ĝia decido havos forton por la mondo, la esperantistoj
mem proponos al ĝi difini komitaton, kiu okupus sin je la
trarigardo de la lingvo kaj farus en ĝi ĉiujn utilajn plibonigojn, se eĉ por tio ĉi oni devus ŝanĝi la lingvon ĝis plena
nerekonebleco; sed ĉar ekzistas nenia eblo antaŭvidi, ĉu tiu ĉi
laboro entute sukcesos al la komitato, ĉu ĝi ne daŭros senfinan serion da jaroj, ĉu ĝi en konsenteco estos alkondukita
al feliĉa fino kaj ĉu la finita laboro en la praktiko montriĝos
tute taŭga, sekve kompreneble estus tre malsaĝe kaj nepardoneble de la flanko de la komitato, se ĝi pro la problema estont-aĵo rifuzus la faktan kaj en ĉiuj rilatoj finitan kaj elprovitan
nunaĵon; sekve se eĉ la kongreso venus al la konkludo, ke
Esperanto ne estas bona, ĝi povus decidi nur la jenon: akcepti dume la lingvon Esperanto en ĝia nuna formo kaj paralele kun tio ĉi difini komitaton, kiu okupus sin je la perfektigo
de tiu ĉi lingvo aŭ je la kreo de ia nova lingvo pli ideala;
kaj nur tiam, kiam kun la tempo montriĝus, ke la laborado de
la komitato estas feliĉe alkondukita al fino kaj post multaj
provoj montriĝis tute taŭga, nur tiam oni povus anonci, ke
la nuna formo de la lingvo internacia estas eksiĝata kaj anstataŭ ĝi eniras en la vivon la formo nova. Ĉiu prudenta
309
III. Traktaĵoj
homo konsentos, ke la kongreso povas agi nur tiel kaj ne alie.
Sekve se ni eĉ supozos, ke fina lingvo de la estontaj generacioj estos ne Esperanto, sed ia alia ankoraŭ ellaborota lingvo,
en ĉia okazo la vojo al tiu lingvo nepre devas konduki tra
Esperanto.
Sekve resumante ĉion, kion ni diris de la komenco ĝis la
nuna minuto, ni turnas vian atenton sur tion, ke ni venis al
la sekvantaj konkludoj:
1. La enkonduko de lingvo internacia alportus al la homaro
grandegan utilon.
2. La enkonduko de lingvo internacia estas tute ebla.
3. La enkonduko de lingvo internacia pli aŭ malpli frue
nepre kaj sendube efektiviĝos, kiom ajn la rutinistoj batalus
kontraŭ tio ĉi.
4. Kiel internacia neniam estos elektita ia alia lingvo krom
arta.
5. Kiel internacia neniam estos elektita ia alia lingvo krom
Esperanto; ĝi aŭ estos lasita por ĉiam en ĝia nuna formo, aŭ
en ĝi estos poste faritaj iaj ŝanĝoj.
VIII
Kaj nun ni rigardu, kio sekvas el ĉio, kion ni supre diris.
Unue sekvas tio, ke la esperantistoj tute ne estas tiaj fantaziistoj, kiaj ili ŝajnas al multaj tiel nomataj „saĝaj“ kaj „praktikaj* homoj, kiuj juĝas pri ĉio supraĵe kaj sen ia logika pripenso kaj mezuras ĉion per mezurilo de la modo. Ili batalas
por afero, kiu ne sole havas grandegan gravecon por la homaro, sed kiu al tio havas en si nenion fantazian kaj kiu pli
aŭ malpli frue devas efektiviĝi kaj nepre efektiviĝos, kiom
ajn la inerciuloj batalus kontraŭ ĝi, kiom ajn la saĝuloj ŝercadus
pri ĝi. Kiel estas sendube, ke post la nokto venas mateno,
tiel sendube estas, ke post mallonga aŭ longa batalado Esperanto pli aŭ malpli frue estos enkondukita en komunan uzon por
la komunikiĝoj internaciaj. Ni konfirmas tion ĉi kuraĝe ne tial,
ke ni tiel volas, ke ni tion esperas, sed tial, ke la konkludoj
de simpla logiko diras, ke tiel esti devas kaj ke alie esti
ne povas. Longan tempon eble ankoraŭ la esperantistoj devos
bataladi, longan tempon eble ankoraŭ ĉia bubo jetados sur ilin
ŝtonojn, koton kaj malsaĝajn spritaĵojn, sed tio, kio devas veni,
pli aŭ malpli frue venos. La iniciatoroj de la esperanta afero eble
ne ĝisvivos ĝis tiu tempo, kiam fariĝos videblaj la fruktoj de ilia
agado, ili iros eble en la tombon kun la malestima nomo de
homoj, kiuj okupadis sin je infanaĵoj, sed pli aŭ malpli frue por la
310
Esenco kaj Estonteco. 1900. — N-ro 2
maldolĉa kaliko, kiun ili trinkas el la manoj de la samtempuloj,
la posteuloj konstruos al ili monumentojn kaj elparolados ilian
nomon kun la plej granda danko. Longe ankoraŭ eble ili
ŝajnos al la mondo senfortaj, multajn fojojn eble ankoraŭ ilia
afero ŝajnos al la mondo eĉ mortinta kaj je ĉiam enterigita
— sed tiu ĉi afero jam neniam mortos, ĉar ĝi morti jam
neniam povas. La afero vivos kaj konstante rememorigados
pri si; post ĉiu nova silenta tempo, se ĝi eĉ daŭrus dekon
da jaroj, aperos nova revigliĝo; kiam laciĝos unuj batalantoj,
aperos pli aŭ malpli frue novaj energiaj batalantoj, kaj tiel la
afero iros tiel longe, ĝis fine ĝi plene atingos sian celon. Ne
malĝoju tial, esperantistoj, se nesaĝaj homoj ironie rimarkas
al vi, ke vi estas ankoraŭ tre malmultaj, ne perdu la kuraĝon, se via afero iras malrapide. La afero konsistas ne en
rapideco, sed en certeco. Multe da sencelaj aferoj ekbrilis
antaŭ la mondo rapide, sed ankaŭ rapide falis; afero bona kaj
certa progresas ordinare malrapide kaj kun grandaj malhelpoj *.
Sur la supre montritajn 5 konkludojn ni turnas apartan
atenton de tiuj esperantistoj, kiuj batalas por sia ideo senkonscie kaj tial ĉe la plej malgranda rimarko de la kontraŭuloj ekstaras senhelpe kaj ne scias, kion respondi, aŭ perdas
la kuraĝon. Ĉiuj tiuj konkludoj prezentas produkton de la