neniam devas, ĉar tio ĉi ne sole kondukas al konstantaj disputoj, sed ĝi estus ankaŭ kontraŭa al la morala leĝo pri la
sengenteco de la tero. Se tiu parto de la patrujo, en kiu ini
loĝas, laŭ sia geografia karaktero aŭ laŭ siaj moroj, tro multe
diferencas de la aliaj partoj, tiam — por eviti malkompreniĝon — mi povas al la demando pri mia patrujo nomi aparte
tiun parton de Ia regno, en kiu mi loĝas, sed mi devas tiam
ĝin nomi mia patruja lando, por ke estu klare, ke mi rigardas
ĝin ne kiel mian ekskluzivan patrujon, sed nur kiel parton de
mia patrujo. Sed nek mian tutan patrujon, nek ĝiajn apartajn
partojn mi devas nomi per la nomo de ia gento, sed mi devas
ilin nomi nur per nomo neŭtrale-geografia, kiel estas farate en
ĉiuj plej novaj regnoj; sed se mia regno aŭ lando ne havas
ankoraŭ neŭtralan nomon, mi devas ĉiam — almenaŭ en parolado kun hilelistoj — nomi mian regnon kaj landon per nomo
hilelista, kiu konsistas el la nomo de ilia ĉefa urbo kun la
aldono de la finiĝo „regno“ por la tuta patrujo kaj „Iando“
por la nomo de ĝia parto.
Ekzemploj: Svisujo, Belgujo, Aŭstrujo, Kanado, Meksiko,
Peruo; Peterburgregno, Parizregno; Alĝerio, Varsovilando.
317
III. Traktaĵoj
6 .
Patriotismo aŭ servado al la patrujo mi nomas nur la servadon al la bono de ĉiuj miaj samregnanoj, de kia ajn deveno,
lingvo aŭ religio ili estas; la servadon speciale al la gentaj
interesoj, lingvo aŭ religio de tiu loĝantaro, kiu en la lando
prezentas la plimulton, mi neniam devas nomi patriotismo.
Konforme al la principo, ke unuj regnanoj, eĉ se ili prezentas
en la lando grandegan plimulton, ne havas moralan rajton
altrudi sian lingvon aŭ religion al la aliaj regnanoj, mi devas
penadi, ke en mia lando ĉiu gento havu la rajton fondi por
siaj membroj lernejojn kaj aliajn instituciojn kun sia lingvo
kaj sia religio, se ili tion ĉi deziras, sed ke en ĉiuj publikaj
institucioj, ne destinitaj sole por unu gento, regu nur lingvo
neŭtralehoma kaj festoj neŭtralehomaj aŭ regnaj. Tiel longe,
kiel la atingo de tio ĉi estos ne ebla, mi devas penadi, ke en
mia lando ekzistu lernejoj kaj aliaj institucioj kun lingvo neŭtralehoma por tiuj regnanoj, kiuj ne volas aŭ ne povas uzi
instituciojn kun tiu aŭ alia genta lingvo; kaj de ĉia reciproka
batalado de lingvoj aŭ religioj pro regado mi devas teni min
flanke, ĉar ĝi estas nur batalado inter unu maljustaĵo kaj alia.
7.
Mi konscias, ke en tiuj landoj, kie la loĝantaro estas pli-malpli unugenta, ĝi longan tempon ne komprenos la maljustecon de regado de unu lingvo aŭ religio super la aliaj kaj
ĝi per ĉiuj fortoj batalados kontraŭ la egalrajtigo de ĉiuj lingvoj
kaj religioj, kaj la defendantojn de tiu ĉi egalrajtigo ĝi persekutados kaj superjetados per koto. Sed mi neniam kon-fuziĝos per tiu ĉi persekutado, memorante, ke mi batalas pro
absoluta vero kaj justeco, ke nenia popolo povas scii, kio fariĝos kun ĝi morgaŭ, ke la egalrajtigo de ĉiuj lingvoj kaj religioj forigos la kaŭzon de ĉiuj militoj kaj malpacoj inter la
popoloj, ke ĉia ago kontraŭ la devizo „la regno por la regnanoj a
kaj ĉia perfortaĵo de unuj regnanoj kontraŭ aliaj restas ĉiam
perfortajo, eĉ se ĝi estas farata de grandega plimulto kontraŭ
malgrandega malplimulto, kaj ke fortika feliĉo de la homaro
estas ebla nur tiam, kiam por ĉiuj popoloj kaj landoj ekzistos
justeco egala kaj absoluta, dependanta nek de loko, nek de
tempo, nek de forto, kaj kiam en ĉiu regno ekzistos nur homoj
kaj regnanoj kaj ne gentoj.
8 .
Mia nacio mi nomas la tutecon de ĉiuj homoj, kiuj loĝas
mian patrujon, de kia ajn deveno, lingvo aŭ religio ili estas;
318
Hilelismo. 1906. — N-ro 3
sed al mia nacia nomo mi devas ĉiam aldoni la vorton „hilelisto“, por montri, ke mi alkalkulas min al mia nacio ne en
senco ŝovinista. La aron de ĉiuj homoj, kiuj havas saman
devenon kiel mi, mi nomas mia gento. En parolado kun
hilelistoj mi devas eviti la konfuzajn vortojn „nacio“ aŭ „popolo“ kaj anstataŭ ili mi devas ĉiam uzi la precizajn hilel-istajn esprimojn „regnanaro“ (= loĝantaro de unu regno) aŭ
„landanaro w (= loĝantaro de unu lando). Sed nek mian regn-anaron, nek mian landanaron mi devas nomi per la nomo de
ia gento, mi devas ĉiam nomi ilin — almenaŭ en parolado
kun hilelistoj — per la neŭtrale-geografia nomo de mia regno
aŭ lando. Se mia interparolanto deziras scii ne sole al kiu
politike-geografia, sed ankaŭ al kiu etnografia grupo mi apartenas, tiam mi aparte nomas al li mian genton, lingvon, religion k.t.p.
Ekzemploj: Sviso-hilelisto, Peterburgregna hilelisto, Var-sovilanda hilelisto.
9.
Mia lingvo mi nomas tiun lingvon, kiun mi persone plej
bone scias kaj plej volonte parolas, sed al la nomo de tiu ĉi
lingvo mi devas ĉiam aldoni la vorton „hilelista“, por montri,
ke mian lingvon mi ne rigardas kiel mian idolon kaj ke mia
idealo estas lingvo neŭtralehoma. En ĉiuj hilelistaj kunvenoj
kaj, kiom eble, ankaŭ en ĉiuj privataj komunikiĝoj kun hilelistoj mi devas uzadi la lingvon hilelistan. En mia familia vivo
mi povas uzadi kiun lingvon mi volas, sed mi devas ĝin nomi
ne mia nacia, sed nur mia lingvo familia. Kiam oni demandas
min pri mia lingvo nacia, mi devas respondi: „la ekzistadon
de lingvoj naciaj mi ne konfesas, ĉar ĉiu nacio nuntempa parolas
per multaj lingvoj; sed mia lingvo genta estas jena (nome tiu
lingvo aŭ dialekto, kiun en mia patrujo parolas la plimulto de
mia gento, se eĉ mi mem tute ne posedus tiun ĉi lingvon).”
Rimarko: Ĉar en la nuna tempo ekzistas nur unu neŭtrala lingvo, nome Esperanto, tial la hilelistoj akceptas ĝuste
ĝin; tamen ili rezervas al si la rajton anstataŭigi iarn poste
tiun ĉi lingvon per ia alia lingvo, se tio ĉi montriĝos utila.
10 .
Mia religio ini nomas tiun religion, en kiu mi naskiĝis, aŭ
al kiu mi estas oficiale alskribita; sed al ĝia noino mi devas
ĉiam aldoni la nomon „hilelista“, por inontri, ke mi konfesas
ĝin laŭ la religiaj principoj de la hilelismo, kiuj konsistas
en jeno:
319
III. Traktaĵoj
a) Sub la nomo „Dio“ mi komprenas tiun al mi nekom-preneblan plej altan Forton, kiu regas la mondon kaj kies
esencon mi havas la rajton klarigi al mi tiel, kiel diktas al
mi mia saĝo kaj koro.
b) Kiel fundamentan leĝon de mia religio mi rigardas la
regulon „agu kun aliaj tiel, kiel vi deziras ke aliaj agu kun
vi, kaj aŭskultu ĉiam la voĉon de via konscienco a ; ĉion alian
en mia religio mi rigardas nur kiel legendojn aŭ kiel religiajn
morojn, kiuj estas enkondukitaj de homoj, por enporti en la
vivon difinitan programon kaj spiritan varmon, kaj kies plenumado aŭ neplenumado dependas de mia persona deziro.
c) Mi konscias, ke ĉiu homo apartenas al tiu aŭ alia tradicia religio ne tial, ke ĝi la plej multe respondas al liaj personaj konvinkoj, sed nur tial, ke li en ĝi naskiĝis, kaj ke la
esenco de ĉiuj religioj estas la sama, kaj ili distingiĝas unu
de alia nur per legendoj kaj moroj, kiuj ne dependas de persona elekto de homo. Tial mi konscias, ke oni neniun povas
laŭdi nek mallaŭdi por lia tradicia religio, kaj ke bonaj aŭ malbonaj agoj de homo dependas ne de lia religio, sed nur de li
mem kaj de la cirkonstancoj de lia vivo. Kaj ĉar la religiaj
moroj, kiuj prezentas la solan diferencon inter unu religio kaj
alia kaj la solan kaŭzon de religia malamo inter la homoj,
estas donitaj ne de Dio, sed de homoj, tial mi devas kunhelpi