al tio, ke per konstanta reciproka komunikiĝado de la hilelistoj
de diversaj religioj la diversformaj religiaj moroj de ĉiuj hilelistoj iom post iom cedu la lokon al moroj komunaj, neŭtralehomaj.
11 .
Kiam en mia urbo estos fondita templo hilelista, mi devas
kiel eble pli ofte vizitadi ĝin, por frate kunvenadi tie kun
hilelistoj de aliaj religioj, ellaboradi kune kun ili morojn kaj
festojn neŭtralehomajn kaj tiamaniere kunhelpi al la iom-post-ioma ellaboriĝo de filozofie pura, sed samtempe bela, poezia kaj
varma vivo-reguliga religio komunehoma, kiun gepatroj povos
sen hipokriteco transdoni al siaj infanoj. En la templo hilelista mi aŭskultados la verkojn de la grandaj instruintoj de la
homaro pri la vivo kaj morto kaj pri la rilato de nia „mi“ al
la universo kaj al la eterneco, filozofie-etikajn interparolojn,
altigajn kaj nobligajn himnojn k.t.p. Tiu ĉi templo devas edukadi la junulojn kiel batalantojn por la vero, bono, justeco kaj
ĉiuhoma frateco, ellaboradi en ili amon al honesta laboro kaj
abomenon por frazisteco kaj por ĉiuj malnoblaj malvirtoj; tiu
ĉi templo devas donadi spiritan ripozon al la maljunuloj, kon-solon al la suferantoj, doni la eblon senŝarĝigi sian konsciencon
320
Hilelismo. 1906. — N-roj 3—4
al tiuj, ĉe kiuj ĝi estas ŝarĝita per io k.t.p. Tiel longe kiel
en mia urbo ne ekzistas templo hilelista, mi devas kiel eble
plej ofte kunvenadi por komunaj interparoladoj kun aliaj hilelistoj de mia urbo, kaj se tiaj ne ekzistas, mi devas komunikiĝadi letere kun hilelistoj de aliaj urboj.
12 .
Hilelisto mi nomas ĉiun homon, kiu subskribis la „Deklaracion de Hilelisto <£ kaj alskribiĝis al iu el la ekzistantaj
hilelistaj temploj aŭ rondetoj.
N-ro 4. Aldono al la „Dogmoj de Hilelismo“
„j Ruslanda Esperantisto “ II. 1906, n-ro 2 (Februaro).
Samtempe ĝi aperis depresita kiel aparta folio.
Ni atentigas, ke la publikigitaj „Dogmoj“ havas signifon
nur principan, kaj ilia definitiva redakcio estos fiksita nur en
la unua kongreso de la hilelistoj. Ĉiun, kiu en principo
aprobas la ideon de la hilelismo, sed ne konsentas
kun tiu aŭ alia dogmo, ni petas montri al ni, kiajn
ŝanĝojn laŭ lia opinio estus utile fari en la diritaj
dogmoj.
Pro evito de malkompreniĝoj ni trovas necesa doni la
sekvantajn klarigoj n:
1. La nomo „hilelismo“ estas nur provizora; estas supozate,
anstataŭigi ĝin per la nomo „homaranismo“, kiu pli precize
esprimas la tutan esencon de nia ideo („homarano“ en la
lingvo Esperanto signifas „membro de la homa familio“).
2. Se la neŭtrale-geografiaj nomoj de regnoj kaj nacioj (vidu
dogm. 5 kaj 8) montriĝus neoportunaj aŭ malagrablaj, oni povas
en la unua tempo uzadi la ekzistantajn nomojn gentajn, ĝis
tiu tempo, kiam la demando pri tio ĉi estos decidita en la kongreso de hilelistoj.
3. En la kunvenoj de hilelistoj la lingvo hilelista estas deviga nur por tiuj, kiuj tiun ĉi lingvon bone posedas; sed tiuj,
kiuj ĝin ankoraŭ ne posedas sufiĉe, povas en la unua tempo
uzadi kian lingvon ili volas, sed ili ne havas la rajton altrudi
sian lingvon al la aliaj ĉeestantoj.
4. Pri la dogmo 11, kiu krom karaktero societa havas ankoraŭ karakteron teozofian, oni devas memori, ke ĝi parolas
nur pri tiaj instruoj, kiuj ne kontraŭparolas al la scienco,
kaj ĝi rilatas nur al la templo de hilelistoj, sed tute ne al
privataj rondetoj hilelistaj. Tiuj ĉi rondetoj havas karakteron
ne religian, sed pure societan kaj servas por liberaj amikaj
interparoladoj pri ĉiuj eblaj temoj, laŭ la deziro de la parto-21 Dietterle, Zamenhof.
321
Ilt. Traktaĵoj
prenantoj, kaj de aliaj rondetoj ili distingiĝas nur per tio, ke
en ili partoprenas homoj, havantaj neŭtralehomajn naciajn kaj
religiajn principojn, kaj ke la interparolado en ili estas precipe en la lingvo neŭtralehoma.
N-ro 5.
Letero 1 al Kofman (Odeso?) de la 15. (28.) V. 1901
(Pri la lingvo de V hilelistoj)
Kara sinjoro! — Ne fininte ankoraŭ la legadon de mia
broŝuro, vi esprimis al mi vian ĝojon pri tio, ke mi „elĵetis
la demandon de lingvo“; tial mi prezentas al mi kiel malagrable
vi kredeble estis surprizita, kiam vi en la dua parto de la
broŝuro tamen trovis tiun demandon! Post multa ŝanceliĝado
mi tamen enprenis la demandon de la lingvo, ĉar mi konvinkiĝis, ke hilelismo sen la lingvo neniel povus ekzisti, ĝi havus
neniun sencon kaj prezentus nur falsan, nevivipovan kom-promison. Tiel longe kiel la hebreoj ne havos lingvon kaj
estos devigataj en la praktiko ludi la rolon de „rusoj rt „poloj rt
k.t.p. — ili ĉiam estos malestimataj kaj la hebrea demando
neniam estos solvita.
Ne timu tamen, ke la projekto de hilelismo kun lingvo
neŭtrala estos danĝera por Esperanto! Ho ne, ho ne! Mi
estas certa, ke se vi bone pripensos la aferon, vi venos al la
1 La letero estas trovita (sen koverto) en la arkivo de la societo
„Esperanto“ en Odeso de samideano S. Rublov. Lia raporto pri ĉi tiu
letero, farita al N. Nekrasov, montras la jenon: Nekrasov estis supozinta,
ke Kofman estas la adresito. Rublov do nun interrilatis kun Kofman ,
kiu konfirmis la supozon. Zamenhof estis sendinta kelkajn jarojn antaŭ
la publikigo la manuskripton de sia broŝuro pri hilelismo al Kofman.
Ĉi tiu estis kontraŭ la ideoj de hilelismo. Do, verŝajne Zamenhof dum
longa tempo hezitis, publikigi sian verkon. (I. a. Kofman rakontis al
Rublov tre interesan detalajon: Zamenhof havis la intencon, reformi la
hebrean lingvon [ne la malnovan, sed la nov-hebrean, la t. n. ĵargononj.
Li deziris simpligi la ĵargonon, doni al ĝi racian gramatikon ktp. Cetere
Kofman rakontis, ke li konversaciis kun Zamenhof ĉirkaŭ la jaroj 1900
ĝis 1902 pri cionismo, kaj ĉi tiu montris sian simpation altiu naciisma
movado, opiniante ĝin rimedo, por altigi la senton de memestimo ĉe la
hebreoj, kaj samtempe revis pri apliko de novigita ĵargono; li volis elĵeti el ĝi ĉiujn vortojn negermandevenajn [rusajn, polajn ktp.J. — Ĉu
Kofman ĝuste rememoras pri ĉi tiu afero, tion oni malfacile povas
kontroli. Certe Zamenhof poste ne favoris la ideojn cionistajn. Kaj
pri lia plano rilate la hebrean ĵargonon mi nenie trovis ion.) — Kvankam
la letero al Kofman estas skribita antaŭ la apero de la n-roj 3 kaj 4
en ĉi tiu Ill-a parto, ĝi povas esti sufiĉe bone komprenata nur, post
kiam oni legis ilin. Kaj fakte, kiel montras la ĵus diritaj vortoj, ĝi estas
skribita nur post ili.
322
Hilelismo. 1906. — N-roj 4 — 5
konvinko, ke ambaŭ demandoj estas tre malvaste kaj nedisigeble
ligitaj inter si. Tiel same kiel la hilelismo ne povos ekzisti
sen lingvo neŭtrala, tiel same la ideo de lingvo neŭtrala
neniam povos vere efektiviĝi sen hilelismo!
Estas vero, ke Esperanto havas nun la plej bonajn kaj
brilantajn esperojn por la estonteco: kaj tamen — sufiĉe instruita de la sperto — mi ne estas optimisto! Estis tempo,
kiam Volapŭk staris ankoraŭ multe pli brilante, — kaj tamen
… rapide kiel fulmo Volapŭk falis kaj el ĉiuj ĝiaj plej brilantaj
esperoj restis nenio! Se eĉ ĉiuj akademioj de la mondo
akceptus Esperanton, se eĉ milionoj da personoj ĝin uzadus
— nenio garantias, ke en la daŭro de unu jaro ĝi subite ne
estos forĵetita kaj forgesita por eterne! Se ĝi unu fojon „eliros
el la modo“, ĝi plej rapide pereos por ĉiam. Lingvo internacia fortikiĝos por ĉiam nur en tia okazo, se ekzistos ia grupo