da homoj, kiu akceptus ĝin kiel sian lingvon familian, heredan.
Cento da tiaj homoj estas por la ideo de lingvo neŭtrala
multege pli grava ol milionoj da aliaj homoj. Hereda lingvo
de la plej malgranda kaj plej sensignifa popoleto havas vivon
multege pli garantiitan kaj neestingeblan, ol senpopola lingvo,
kiun uzus eĉ milionoj da homoj.
Jes, mi estas profunde konvinkita, ke nek solvo de la
hebrea demando, nek enradikiĝo de lingvo neŭtrala estos iam
ebla sen hilelismo, t. e. sen kreo de neŭtrala popolo.
Sed kompreneble estus facilanimeco, se mi volus oferi
Esperanton, kiu jam ion atingis; mi oferus pro ideo, kiu eble
ne estos akceptita kaj efektivigita. Sed mi tion ĉi ja ne faros.
Por Esperanto ni laborados tiel same kiel antaŭe, kaj la hilelismo nin ne detenos tiel same, kiel nin ne detenas la atendado de internacia komitato da akademioj, kiun esperas niaj
francaj amikoj. Nur en la okazo, se la ideo de hilelismo estos
efektivigita kaj se kolektiĝos kongreso de hilelistoj sufiĉe
granda kaj forta — nur tiam ni ligos kun ĝi la sorton de
lingvo internacia, tiam mi deĵetos mian pseŭdonimon kaj tiam
mi proponos al la mondo esperantista, ke ili — pro la bono de
Esperanto — akceptu la ŝanĝojn, kiujn la kongreso deziros
fari en Esperanto (aŭ ke ili akceptu tiun alian lingvon neŭtralan, kiun la kongreso proponos). Gis tiu tempo la nomo
de la aŭtoro de hilelismo restos severe kaŝita (almenaŭ publike;
se private multaj eble scios pri la aŭtoro, tio ĉi nenion malhelpos); tamen, kiom ni povas, ni devas peni, ke mia nomo
restu nekonata*. Via Zamenhof.
* Precipe por esperantistoj-nehebreoj.
21*
323
III. Traktaĵoj
N-ro 6. Homaranismo*
(Hilelismo)
Aparta broŝuro aperinta (en rusa lingvo kaj en Esperanto) 1906 en
S. Peterburgo (anonime) kiel „plibonigita kaj plikompletigita eldono de
Dogmoj de Hilelismo“.
La homaranismo estas celado al pura homeco kaj
al absoluta intergenta justeco kaj egaleco.
La ideo de homaranismo naskiĝis de la antaŭe ekzistinta
ideo de „hilelismo a , de kiu ĝi distingiĝas nur per tio, ke la
hilelismo koncernis nur unu homan grupon, dum la homaranismo
koncernas ĉiujn popolojn kaj religiojn.
La homaranismo estas instruo, kiu, ne deŝirante la
homon de lia natura patrujo, nek de lia lingvo, nek
de lia religianaro, donas al li la eblon eviti ĉian malverecon kaj kontraŭparolojn en siaj nacia-religiaj
principoj kaj komunikiĝadi kun homoj de ĉiuj lingvoj
kaj religioj sur fundamento neŭtralehoma, sur principoj de reciproka frateco, egaleco kaj justeco.
La homaranoj esperas, ke per konstanta reciproka
komunikiĝado sur la bazo de neŭtrala lingvo kaj neŭtralaj religiaj principoj kaj moroj la homoj iam kunfandiĝos en unu neŭtrale-homan popolon, sed tio ĉi
fariĝados iom-post-iom, nerimarkate kaj sen ia rompado * 1 .
Longan tempon la iniciatoroj de la homaranismo ne kuraĝis
precize formuli siajn dogmojn, timante, ke tio, kio teorie ŝajnis
bona, en la praktiko eble montriĝos neplenumebla. Sed en la
jaro 1905 okazis io, kio neniigis ĉiujn dubojn. En Aŭgusto
1905 en la franca urbo Boulogne-sur-Mer havis lokon la unua
tutmonda kongreso de esperantistoj, kies sukceso superis ĉiujn
atendojn. Pli ol mil homoj, kiuj alveturis el la plej diversaj
landoj de la tuta mondo kaj apartenis al 22 diversaj popoloj
kaj al la plej diversaj religioj kaj filozofiaj sistemoj, en la daŭro
de tuta semajno vivis kune en la plej sincera amikeco kaj frateco,
parolis inter si ekskluzive nur en neŭtrala internacia lingvo,
konfesis religiajn principojn nur neŭtralehomajn. Kiu aŭdis
la multenombrajn parolojn kaj diskutojn en la vasta kaj plenigita
konstruaĵo de la kongreso, kiu ĉeestis en la teatraj prezent-
* De la vorto „Honiarano“, kiu signifas „membro de la ĉiuhoma
familio“.
1 La sekvanta parto estas represita el n-ro 3.
324
Homaranismo. 1906. — N-ro 6
adoj, en kiuj la auskultantoj kaj plenumantoj prezentis per si
miksaĵon de ĉiuj gentoj kaj popoloj, kiu vidis tiun plenan senĝenecon kaj tiun kortuŝantan fratecon, kiu regis inter ĉiuj partoprenantoj de la kongreso, tiu al si mem ne kredis, ke ĉiuj
tiuj homoj ankoraŭ hieraŭ estis tute fremdaj unuj al la aliaj,
ke ilin unuigis nur neŭtrala lingvo kaj ke tiuj kelkaj semajnoj,
kiujn ĉiu el ili dediĉis por la lernado de la fable facila neŭtrala lingvo, faris miraklon kaj, deŝirante neniun de lia natura
patrujo, lingvo aŭ religianaro, donis al homoj de plej diversaj
gentoj kaj religioj la eblon vivi inter si en la plej paca kaj
sincera frateco.
La mirinda sukceso de la Bulonja kongreso konvinkis la
iniciatorojn de la homaranismo, ke absoluta justeco, egaleco
kaj frateco inter la popoloj en la praktiko estas plene ebla.
Tial ili decidis proponi al ĉiuj amikoj de interpopola justeco
unuiĝi en apartan grupon, kiu inter la amikoj de internacia
lingvo prezentus apartan sekcion*.
La kurantaj fariĝoj en la patrujo de la unuaj homaranoj
devigis ilin elpaŝi kun sia programo pli frue, ol ili intencis.
En la celado al libereco la popoloj komencis persekutadi unu
alian aŭ serĉadi pseŭdo-liberalajn kompromisojn inter la plimulto kaj la malplimulto, forgesante, ke ĉiuj kompromisoj
estas maljustaj kaj nefortikaj, kaj ke honesta kaj fortika
libereco povas esti atingita nur per absoluta justeco kaj egaleco, sed ne per modifikado de kruda besta forto, por kiu ekzistas nur la demando „kiu kie super kiu kaj en kia grado
devas regi“. Ĉar ekzistas homoj, kiuj meze de la aperinta
intergrupa ĥaoso serĉas la veron kaj dezirus scii unu pri la
alia, tial la homaranoj decidis publikigi siajn dogmojn jam nun
kaj proponi al ĉiuj amikoj de intergenta egaleco kaj frateco,
kiel ajn malgrandnombraj ili estas, aliĝi al ili.
La homaranoj faras al si neniajn iluziojn kaj tial
ili timas nenian disreviĝon. Ili konscias tre bone, ke ilia
voĉo longe restos voĉo krianta en la dezerto, ke longan tempon
ili estos tre malgrandnombraj kaj la mondo ilin mokados kaj
nomados ilin utopiistoj, kiuj batalas por afero, kiu „ne havas
eĉ la plej malgrandajn ŝancojn de sukceso”. Sed la homaranojn
tio ĉi tute ne malkuraĝigas. Ĉar la homaranismo estas ne
„entrepreno“, kies valoro dependas de ĝia atendata sukceso aŭ
malsukceso, sed nur „principaro“, kaj ĉiu homo fortike kon-
* Oni ne devas intermiksi la homaranismon kun la esperantismo!
Ambaŭ ideoj estas tre parencaj inter si, sed tute ne identaj. Oni povas
esti bonega esperantisto kaj tamen kontraŭulo de la homaranismo.
325
III. Traktaĵoj
servas sian principaron tiel longe, kiel ĝi estas konsenta kun
liaj konvinkoj, sendepende de tio, ĉu ĝi havas multe da partianoj
aŭ malmulte.
La homaranoj estas konvinkitaj, ke ili staras sur fundamento de absoluta vero, kiu pli aŭ malpli frue devos venki,
kiel ajn longe la mondo batalus kontraŭ ĝi; ke ĉiu nacia aŭ
religia ŝovinismo kaj ĉiu celado de unu gento regi super aliaj
gentoj, kiel bazita sur malvero kaj rajto de pugno, pli aŭ malpli frue devos malaperi; ke la homaranismo, bazita ne sur
tempaj politikaj kondiĉoj de la vivo de tiu aŭ alia gento, ne
sur elpensitaj religiaj dogmoj, ne sur tempaj modaj doktrinoj
kaj fluoj, sed sur vero absoluta, ĉiuloka kaj ĉiutempa,
estas la sola politika-religia idealo, kiun povos havi la estonta