la stratoj de mia malfeliĉa urbo de naskiĝo sovaĝaj homoj
kun hakiloj kaj feraj stangoj sin ĵetis kiel plej kruelaj bestoj
kontraŭ trankvilaj loĝantoj, kies tuta kulpo konsistis nur en
tio, ke ili parolis alian lingvon kaj havis alian gentan religion,
ol tiuj ĉi sovaĝuloj. Pro tio oni frakasis la kraniojn kaj el-pikis la okulojn al viroj kaj virinoj, kadukaj maljunuloj kaj senhelpaj infanoj! Mi ne volas rakonti al vi la terurajn detalojn
de la bestega Bjelostoka buĉado; al vi kiel al esperantistoj
mi volas nur diri, ke terure altaj kaj dikaj estas ankoraŭ la
interpopolaj muroj, kontraŭ kiuj ni batalas.
Oni scias, ke ne la rusa gento estas kulpa en la besta
buĉado en Bjelostok kaj multaj aliaj urboj; ĉar la rusa gento
neniam estis kruela kaj sangavida; oni scias, ke ne la Tataroj
kaj Armenoj estas kulpaj en la konstanta buĉado, ĉar ambaŭ
gentoj estas gentoj trankvilaj, ne deziras altrudi al iu sian
regadon, kaj la sola, kion ili deziras, estas nur ke oni lasu
ilin trankvile vivi. Oni scias nun tute klare, ke kulpa estas
aro da abomenindaj krimuloj, kiuj per diversaj kaj plej malnoblaj rimedoj, per amase dissemataj mensogoj kaj kalumnioj arte kreas teruran malamon inter unuj gentoj kaj aliaj.
Sed ĉu la plej grandaj mensogoj kaj kalumnioj povus doni tiajn
terurajn fruktojn, se la gentoj sin reciproke bone konus, se
inter ili ne starus altaj kaj dikaj muroj, kiuj malpermesas al
ili libere komunikiĝadi inter si kaj vidi, ke la membroj de aliaj
gentoj estas tute tiaj samaj homoj, kiel la membroj de nia
gento, ke ilia literaturo ne predikas iajn terurajn krimojn, sed
havas tiun saman etikon kaj tiujn samajn idealojn kiel nia?
Rompu, rompu la murojn inter la popoloj, donu al ili la eblon
libere konatiĝi kaj komunikiĝi sur neŭtrala fundamento, kaj
nur tiam povos malaperi tiaj bestaĵoj, kiujn ni nun vidas en
diversaj lokoj.
Ni ne estas tiel naivaj, kiel pensas pri ni kelkaj personoj:
ni ne kredas, ke neŭtrala fundamento faros el la homoj anĝelojn; ni scias tre bone, ke la homoj malbonaj ankaŭ poste restos
malbonaj; sed ni kredas, ke komunikiĝado kaj konatiĝado sur
neŭtrala fundamento forigos almenaŭ la grandan amason de
tiuj bestaĵoj kaj krimoj, kiuj estas kaŭzataj ne de malbona
volo, sed simple de sinnekonado kaj de devigata sinaltrudado.
Nun, kiam en diversaj lokoj de la mondo la batalado inter
la gentoj fariĝis tiel kruela, ni, esperŭntistoj, devas labori pli
energie ol iam. Sed por ke nia laborado estu fruktoporta, ni
370
Dua Kongreso 1906. — N-ro 5
devas antaŭ ĉio bone klarigi al ni la internan ideon de la
esperantismo. Ni ĉiuj senkonscie ofte aludadis tiun ĉi ideon
en niaj paroloj kaj verkoj, sed ni neniam parolis pri ĝi pli
klare. Estas jam tempo, ke ni parolu pli klare kaj precize.
E1 la Deklaracio unuanime akceptita en la Bulonja Kongreso
ni ĉiuj scias, kio estas la esperantismo en rilato praktika;
el tiu ĉi Deklaracio ni ankaŭ scias, ke „esperantisto estas nomata
ĉiu persono, kiu uzas la lingvon Esperanto, tute egale, por kiaj
celoj li ĝin uzas”. Esperantisto sekve estas ne sole tiu persono,
kiu revas unuigi per Esperanto la homaron, esperantisto estas
ankaŭ tiu persono, kiu uzas Esperanton ekskluzive por celoj
praktikaj, esperantisto ankaŭ estas persono, kiu uzas Esperanton
por gajni per ĝi monon, esperantisto estas persono, kiu uzas
Esperanton nur por amuziĝadi, esperantisto fine estas eĉ tiu
persono, kiu uzas Esperanton por celoj plej malnoblaj kaj hom-malamaj. Sed krom la flanko praktika, deviga por ĉiuj kaj
montrita en la Deklaracio, la esperantismo havas ankoraŭ alian
flankon, ne devigan, sed multe pli gravan, flankon idean. Tiun
ĉi flankon diversaj esperantistoj povas klarigi al si en la plej
diversa maniero kaj en la plej diversaj gradoj. Tial, por eviti
ĉiun malpacon, la esperantistoj decidis lasi al ĉiu plenan liberecon, akcepti la internan ideon de la esperantismo en tiu formo
kaj grado, kiel li mem deziras, aŭ — se li volas — eĉ tute
ne akcepti por la esperantismo ian ideon. Por demeti de unuj
esperantistoj ĉian respondecon por la agoj kaj idealoj de aliaj
esperantistoj, la Bulonja Deklaracio precizigis la oficialan de
ĉiuj sendispute akceptitan esencon de la esperantismo kaj aldonis la sekvantajn vortojn: „Ĉiu alia espero aŭ revo, kiun
tiu aŭ alia persono ligas kun la esperantismo, estas lia afero
pure privata, por kiu la esperantismo ne respondas a . Sed
bedaŭrinde la vorton „privata u kelkaj amikoj-esperantistoj klarigis al si en la senco de „malpermesata a , kaj tiamaniere anstataŭ konservi por la interna ideo de la esperantismo la eblon
tute libere disvolviĝi, ili volis tiun ideon tute mortigi.
Se ni, batalantoj por Esperanto, propravole donis al la vasta
mondo plenan rajton rigardadi Esperanton nur de ĝia flanko
praktika kaj uzadi ĝin nur por nia utilo, tio ĉi kompreneble
al neniu donas la rajton postuli, ke ni ĉiuj vidu en Esperanto
nur aferon praktikan. Bedaŭrinde en la lasta tempo inter la
esperantistoj aperis tiaj voĉoj, kiuj diras: „Esperanto estas nur
lingvo; evitu ligi eĉ tute private la esperantismon kun ia ideo,
ĉar alie oni pensos, ke ni ĉiuj havas tiun ideon, kaj ni mal-plaĉos al diversaj personoj, kiuj ne amas tiun ideon! Ho, kiaj
vortoj! E1 la timo, ke ni eble ne plaĉos al tiuj personoj, kiuj mem
24 *
371
IV. Paroladoj
volas uzi Esperanton nur por aferoj praktikaj por ili, ni devas
ĉiuj elŝiri el nia koro tiun parton de la esperantismo, kiu estas
la plej grava, la plej sankta, tiun ideon, kiu estis la ĉefa celo
de la afero de Esperanto, kiu estis la stelo, kiu ĉiam gvidadis
ĉiujn batalantojn por Esperanto! Ho, ne, ne, neniam! Kun energia
protesto ni forĵetas tiun ĉi postulon. Se nin, la unuajn batalantojn por Esperanto, oni devigos, ke ni evitu en nia agado
ĉion idean, ni indigne disŝiros kaj bruligos ĉion, kion ni skribis
por Esperanto, ni neniigos kun doloro la laborojn kaj oferojn
de nia tuta vivo, ni forĵetos malproksimen la verdan stelon,
kiu sidas sur nia brusto, kaj ni ekkrios kun abomeno: „Kun
tia Esperanto, kiu devas servi ekskluzive nur al celoj de komerco kaj praktika utileco, ni volas havi nenion komunan!*
Venos iam la tempo, kiam Esperanto, fariĝinte posedaĵo
de la tuta homaro, perdos sian karakteron idean; tiam ĝi fariĝos jam nur lingvo, oni jam ne batalados por ĝi, oni nur tirados
el ĝi profiton. Sed nun, kiam preskaŭ ĉiuj esperantistoj estas
ankoraŭ ne profitantoj, sed nur batalantoj, ni ĉiuj konscias tre
bone, ke al laborado por Esperanto instigas nin ne la penso
pri praktika utileco, sed nur la penso pri la sankta, granda kaj
grava ideo, kiun lingvo internacia en si enhavas. Tiu ĉi ideo
— vi ĉiuj sentas ĝin tre bone — estas frateco kaj justeco
inter ĉiuj popoloj. Tiu ĉi ideo akompanadis Esperanton
de la unua momento de ĝia naskiĝo ĝis la nuna tempo. ĉi
instigis la aŭtoron de Esperanto, kiam li estis ankoraŭ malgranda infano; kiam antaŭ dudek ok jaroj rondeto da junaj
diversgentaj gimnazianoj festis la unuan signon de vivo de la
estonta Esperanto, ili kantis kanton, en kiu post ĉiu strofo
estis ripetataj la vortoj „malamikeco de la nacioj, falu, falu,
jam estas tempo a . Nia himno kantas pri la „nova sento, kiu
venis en la rnondon”; ĉiuj verkoj, vortoj kaj agoj de la iniciatoro kaj de la. iuMraĵ esperantistoj ĉiam spiras tute klare tiun
saman ideon. Neniam ni kaŝis nian ideon, neniam povis esti
eĉ la plej malgranda dubo pri ĝi, ĉar ĉiu parolis pri ĝi kaj