ĉiu publike aprobita de mi verko estos ja konkuranto al miaj
propraj verkoj, kiuj dank’ al tio estos malpli vendataj. Tial
oni facile komprenos, kial mi tiel longe ŝanceliĝadis, antaŭ ol
mi fordonis mian personan liberecon kaj subskribis la kontrakton, kaj ke subskribi ĝin fine decidigis min ne la espero
de ia riĉiĝo, sed la konvinko, ke tio ĉi estas necesa por la
224
aliaj gazetoj 1903. — N-ro 109
potenca disvastiĝado de nia afero. A1 mi persone la kontrakto alportis ĝis nun ankoraŭ nenian bonon*; sed ke al
nia afero la kontrakto alportis jam multe da bono, tion ĉi
montras ja la grandegaj progresoj de nia afero en la daŭro
de la lastaj lf jaroj.
Jen estas la kaŭzo kaj la esenco de la kontrakto:
Jam longe ni sentis la bezonon havi ian grandan libreldonan firmon, kiu okuj>adus sin je la afero esperanta.
ĉis nun ĉiuj verkoj pri Esperanto estis eldonataj de personoj
privataj, kiuj ne sole ne havis sufiĉe da mono, por eldoni
ĉion necesan, por tuj presi novan eldonon, kiam la antaŭa
eldono elĉerpiĝis k.t.p., — sed, kio estas la plej grava, havis
nenian eblon venigi siajn verkojn en la manojn de la
publiko! Ni laboradis, ni propagandis, la gazetoj de la tuta
mondo multe skribadis pri nia afero; sed kiam iu volis aĉeti
libron pri Esperanto, ĝi estis nenie ricevebla!!! Neniu librovendejo en la tuta mondo havis niajn librojn nek povis ilin
liveri al la dezirantoj, ĉar neniu librovendejo volas kaj povas
havi aferojn kaj malgrandajn kalkuletojn kun privataj personoj;
en tia maniero nia tuta laborado en la daŭro de longa tempo
perdiĝadis preskaŭ tute vane kaj nia afero progresadis tro
inalrapide.
Tial niaj senlacaj, multege laborantaj kaj multege meritaj
francaj amikoj faris ĉion kion ilin povis, por akiri por ni tian
firmon. Ilia penado havis sukceson, kaj la firmo Hachette decidis preni la aferon en siajn manojn.
Sekve ĉiuj niaj amikoj devas danki la francajn esperantistojn
por tio ĉi, sed ne fari al ili nemeritajn riproĉojn.
* La francaj amikoj, kiuj ĝis nun ne sole pli ol ĉiuj laboris pro
Esperanto, sed ankaŭ pli ol ĉiuj zorgis ĉiam pri tio, ke iliaj sukcesoj
ne alportu perdojn al la aŭtoro de Esperanto, esperigas min, ke dank’
al la kontrakto poste pliboniĝos ankaŭ mia persona situacio. Ĉu iliaj
esperigoj plenumiĝos — montros la tempo. Sed ĝis nun la rezultatoj
estis sekvantaj: da laboroj mi havis en la jaro 1902 forte pli multe
ol en la antaŭaj jaroj (ĉar kun la kreskado de la nombro de la esperantistoj kreskas ankaŭ la nombro de miaj korespondantoj, el kiuj
multaj ŝarĝas min per tro multe da laboro, ĉar tiun ĉi „privilegion a
mi bedaŭrinde ne perdis); sed da enspezoj mi en tiu ĉi jaro, malgraŭ
la tre grandaj progresoj de nia afero, ne sole ne havis proporcie pli
multe, sed la sumo de miaj enspezoj en 1902 estis rekte pli malgranda, ol en la antaŭaj jaroj. Estas al mi tre malagrable, se mi
devas paroli pri tiu ĉi pure persona demando, kiu ne povas enhavi
intereson por la esperantistoj; sed la naskiĝintaj supozoj, ke mi oferis
Esperanton al niaj-francajinteresoj, devigis min tuŝi tiun ĉi demandon.
15 Dl 225
II. B. Gazetartikoloj el
Sed se apartaj personoj faras tion aŭ alian pro la ideo,
multepersona komerca firmo ne povas tiel agi kaj devas sin
nepre gvidadi en ĉio per siaj komercaj interesoj. Tial estas
tute nature, ke la firmo Hachette, entreprenante la laboradon
por nia afero, postulis, ke ni donu al ĝi garantion, ke la
financaj fruktoj de ĝia laborado apartenos al ĝi mem kaj ne
al aliaj personoj aŭ firmoj, kiuj senpage uzados la fruktojn
de ĝiaj laboroj. La firmo sciis tre bone, ke ĉiujn rajtojn
de mastro en la afero esperanta mi forĵetis de mi; tial ĝi
ankaŭ tute ne postulis, ke mi fordonu al ĝi „monopolon
super Esperanto”, kiel tre erare kaj tute senkaŭze pensas
multaj esperantistoj. La afero esperanta nun kiel antaŭe,
restas libera apartenaĵo de la tuta mondo: ankaŭ nun
ĉiu povas libere, petante nenies permeson kaj nenion
al iu pagante, eldoni en aŭ pri Esperanto ĉion, kion li
volas. La firmo postulis nur, ke mi fordonu al ĝi min persone, t. e. mian personan laboradon en Esperanto, — ĉar
la firino opinias, ke en la daŭro de ankoraŭ longa tempo miaj
personaj verkoj (aŭ verkoj korektitaj de mi persone) estos
rigardataj en la mondo esperantista kiel la seneraraj laŭ sia
lingvo. Pro la bono de nia afero mi la postulojn de la firmo
plenumis kaj per kontrakto mi promesis al ĝi: 1-e, ĉiujn miajn
personajn verkojn mi eldonados kaj reeldonados ĉiam nur
per tiu ĉi firmo; 2-e, se iu alia aŭtoro de esperanta libro
deziros, ke mi persone korektu lian libron, tiam mi permesos
al li publikigi sur la libro la fakton de mia persona korektado
nur en tia okazo, se li eldonos sian verkon per la dirita firmo
aŭ kun ĝia kunsento. Sed tio ĉi tute ne signifas, ke ĉiu libro
aŭ gazeto esperanta, kiu ne portas sur si mian publikan aprobon,
estas malaprobita aŭ malpermesita de mi!
La legantoj sekve vidas, ke la tuta kontrakto estas afero
tute privata kaj persona; ĝi ligas nur min, sed neniun
alian. Mi oferis nur mian personan liberecon, ĉar mi esperas,
ke tiu ĉi mia ofero estos tre utila por la disvastiĝado de
Esperanto. — Ĉu la firmo pravigos mian konfidon kaj esperon
aŭ ne — tio ĉi estas alia demando, kiun la tempo respondos;
sed en ĉiu okazo tio,ĉi estas afero tute privata, kaj mi kore
petas ĉiujn amikojn, ; principe la gazetaron esperantan, ke ili
ĉesu paroladi pri la ^ontrakto; ĉar niaj kontraŭuloj, kiuj ne
scias (aŭ ne volas scii) la veran karakteron de la interkonsento,
legante en niaj gazetoj pri „kontrakto“, povos diri, kvazaŭ nia
afero estus „vendita“.
226
aliaj gazetoj 1903, 1905. — N-roj 109—110
1905
N-ro 110. Esperanto kaj Volapŭk 1
„Germana Esperantisto “ II. 1905, n-ro 2, paĝ. 25—26.
Volapŭk ne estas la sola provo por krei lingvon tutmondan. Estis
multaj provoj antaŭ Volapŭk kaj post ĝi. Sed ili ĉiuj, donante nenion
pretan, pripensitan kaj elprovitan, prezentis nur neklarajn projektojn
kaj perdiĝis tuj post la naskiĝo, ne povinte ricevi eĉ unu adepton.
Aparte malbona estis la sorto de tiuj sistemoj, kiuj naskiĝis post
Volapŭk. Ĉar ĉiuj idealistoj, kiujn altiradis la ideo mem, jam estis
volapŭkigitaj kaj tial ne sole ne subtenis la novajn sistemojn, sed
kontraŭe, en la interesoj de unu lingvo por la tuta homaro ili penadis
dispremi ĉian novan sistemon; kaj ĉiuj tiel nomataj homoj „praktikaj“,
kiuj trovis malutile labori por Volapŭk, ne volis ankaŭ labori por la
novaj sistemoj, ĉar ankaŭ en tiuj ĉi sistemoj ili trovis nenian utilon.
„Volapŭk“, diras multaj, „ebenigis la vojon por novaj sistemoj kaj
faciligis al ili la batalon!” Sed vi vidas, sinjoroj, ke ĝi estas tute ne
tieclass="underline" Volapŭk ne faciligis, sed forte, forte malfaciligis tiun ĉi batalon;
ĉar la novaj provoj, veninte en la mondon, renkontis dank’ al Volapŭk
— jam neniun amikon, sed multajn pretajn malamikojn. Kie Volapŭk
en sia tempo renkontis malamikojn, tie ankaŭ la novaj sistemoj renkontis tiujn samajn malamikojn, ankoraŭ pli obstinajn, ĉar la „naskiĝado de ĉiam novaj lingvoj tutmondaj” aldonis ankoraŭ pli da nutro
al ilia ridado: kaj kie Volapŭk renkontis amikojn, tie la novaj sistemoj
jam rekte renkontis malamikojn, kaj ankoraŭ malamikojn ne pasivajn,
sed penantajn rekte ilin detrui.
Kie do ili povis trovi amikojn? Preskaŭ nenie! Jen estas la kaŭzo