obstinaj liaj partizanoj uzas por batali kontraŭ la lingvo Esperanto. „La plej gravan“, ili diras, — „la facilecon de la gramatiko la lingvo Esperanto prenis de Volapŭk; la plej malfacila
parto de la temo sekve jam estis solvita de Schleyer, kaj se
ni forlasos Volapŭk’on, tio ĉi estos sendankeco de nia flanko
kaj ni estos renegataj“. La amikoj de Volapŭk devas konsenti,
ke ekster la facileco de la gramatiko la lingvoj Esperanto kaj
Volapŭk havas inter si nenion komunan; kaj ĉar mi jam montris,
ke tuŝante tiun ĉi facilecon de la gramatiko la lingvo Esperanto ne sole eltiris, sed ankaŭ ne povis eltiri ian utilon el la
laboroj de s-ro Schleyer, ĉar tiu ĉi facileco (en tiu grado, en
kiu ĝi sin trovas en Volapŭk) estas afero tute natura kaj ne
povas esti ies merito, — tiel la sinjoroj volapŭkistoj konsentos,
ke la lingvo Esperanto en ĉiu okazo havas meritojn tute ne
malpli ol Volapŭk, — pri sendankeco sekve tie ĉi ne povas
esti eĉ parolo. Kaj kio tuŝas la renegatecon, je kiu kelkaj
volapŭkistoj riproĉas tiujn el iliaj estintaj kolegoj, kiuj transiris al Esperanto, tiu ĉi riproĉo estas entute pure infana kaj
montras ne sufiĉe seriozan teniĝon al la afero: ni batalas ne
por la aŭtoro de Volapŭk kaj ne por la aŭtoro de la lingvo
Esperanto, sed por la ideo de lingvo tutmonda. Ni devas
oferi la personon pro la ideo kaj ne la ideon pro la persono.
Se ni konscias, ke ni estas sur malvera vojo, ni devas deiri
de ĝi, por transiri sur la veran. Tiuj volapŭkistoj, kiuj kredas,
ke Volapŭk estas vojo vera, devas resti al ĝi fidelaj; tiuj, kiuj
ne scias kion elekti, povas labori egale por Volapŭk kaj Esperanto (ĉar pli bone estos se ni havus du lingvojn tutmondajn,
ol se ni havos neniun); sed tiuj, kiuj defendas Volapŭk’on
kaj batalas kontraŭ Esperanto nur tial ke ili timas esti nomataj
renegatoj, montras per tio ĉi, ke ili ne havas ideon pri la
1 teksto; zirkonstanco; cetere mankas iu vorto , kiel „ekzistus“ k . s.
270
Esperanto kaj Volapŭk. 1889—1890. — N-ro 1
afero kaj memorigas tiujn obstinulojn de la bona malnova
tempo, kiuj el estimo al la tradicio batalis kontraŭ la enkonduko de vaporo, aŭ tiajn strangulojn, kiuj volus batali kontraŭ
la telefono, timante fariĝi sendankaj al la memoro de la el-pensintoj de la telegrafo.
Mi petas pardonon pro la deflankiĝo, kiun mi faris, kaj mi
denove transiras al la analizado de la facileco de 1’ Volapŭk.
Mi montris, ke la faciligo de la gramatiko en tiu mezuro, en
kiu ĝi sin trovas en Volapŭk, estas nenia merito, ĉar ĝi estas
afero tute natura kaj postulis nenian fort^uzon 1 de la kapo.
Komparinte la gramatikon de Volapŭk kun la gramatiko de
Esperanto, la legantoj facile venos al la konvinko, ke la dua
estas multe pli simpla kaj facila; se sekve efektive la ĉefan
rolon en la lingvo havus la facileco de ĝia gramatiko, la lingvo
Esperanto devus jam esti starigita pli alte ol Volapŭk. Sed
la facileco de la gramatiko en lingvo arta estas afero tre sensignifa, kaj se ĝi en unu sistemo iris iom pli malproksime ol
en la alia, tie donis al la lernanto la eblon ŝpari ankoraŭ unu
kvaronon aŭ duonon da horo, tio en tia grava afero kiel lingvo
tutmonda havas absolute nenian signifon. Por ni grava estas
la demando, ĉu la lingvo mem en sia tuteco estas facila? Por
vidi kiom Volapŭk kontentigas tiun ĉi demandon, ni devas
memori la jenon: ĉiu lingvo konsistas el gramatiko kaj vortaro;
la tempo kiun oni devas uzi (aparte en lingvo arta) por la ellernado de la gramatiko, estas absoluta nulo en komparo kun
la tempo kiun oni devas uzi por la ellernado de la vortaro.
La facileco de la lingvo dependas sekve la plej multe de la
facileco de ĝia vortaro. Nun diru al mi, sinjoroj varmegaj
volapŭkistoj, ĉu la vortaro de Volapŭk estas facila? Metu la
manon sur la koron kaj respondu al mi, kiom da tempo vi
uzis por la ellernado de la vortaro de Volapŭk, kaj tamen ĉu
vi povas nun diri, ke vi scias ĝin parkere kaj ke vi nun, post
multaj laboroj, povas kompreni sen vortaro ĉion kio estos
skribita en Volapŭk?
La lingvoj de ĉiuj civilizitaj popoloj havas nun multon komunan inter si. Tial, ellernante kiun ajn lingvon, vi renkontas
multegon da vortoj, kiujn ekmemori estos por vi tre facile.
En la Volapŭk tamen ĉiuj vortoj estas al vi tute fremdaj, kaj
eĉ la nomojn proprajn de personoj aŭ urboj vi devas ellerni
kiel vortojn nove-kreitajn! A1 la nesperta publiko vi montras
la facilecon de la gramatiko de Volapŭk kaj kredigas, ke tiun
ĉi facilecon ni devas danki la genion de s-ro Schleyer, kaj la
stranga kunmetaĵo.
271
III. Traktaĵoj
publiko ofte entuziasmiĝas, ne rimarkante, ke tio nemulta kio
estas gajnata per la natureco de la gramatiko, estas cent kaj
mil fojojn perdata per la sennatureco de la vortaro, kaj ke
danke la vortaron 1 (kiu, kiel mi jam diris, estas la plej grava
parto de V lingvo) Volapŭk estas ne sole ne pli facila ol la
lingvoj naturaj, sed ankoraŭ multe pli malfacila ol ili! Kaj
tamen de lingvo, kreita pripensite en kabineto kaj ne blinde
de multaj generacioj, ni ja povis atendi, ke ĝi estos senkompare pli facila ol la lingvoj naturaj! Tiu stranga fakto, ke
lingvo arta elvenis pli malfacila ol naturaj, kaj ke al s-ro Schleyer
venis en la kapon disformigi kaj nove krei ne sole vortojn
ĉiukonatajn, sed eĉ la nomojn proprajn, estas al multaj tute
ne komprenebla. Efektive ĝi estas nur konsekvenco kaj rekta
sekvo de la malfeliĉa gramatiko de Volapŭk, kiu devigis
s-ron Schleyer konsekvence kaj senkompate disformigi ĉion,
eĉ nomojn proprajn, ke ili nur ne venu en konflikton kun lia
gramatiko. Unu ŝtono, ne bone metita en la fundamento,
sekvigas jam post si ĉiam pli grandiĝantan malrektecon de la
tuta konstruo. Sed mi ne volas tie ĉi analizi vaste la kaŭzojn,
mi volis nur montri la fakton, ke Volapŭk ne sole ne estas
pli facila ol la lingvoj naturaj, sed estas ankoraŭ pli malfacila ol ili, kaj ke tiuj, kiuj montras al la publiko la gramatikon de Volapŭk kaj sur tiu ĉi fondo parolas pri la facileco
de la lingvo, silentante pri la vortaro, — aŭ sin mem trompas,
aŭ trompas la publikon. Dume la facileco estas ja unu el la
unuaj kondiĉoj, kiuj estas postulataj, por ke arta lingvo povu
esperi neforflugantan sukceson. Homoj, kiuj entuziasmiĝas
sub la impreso de reklamoj, komencas laboron, ne demandante
sin, al kio ĝi kondukos; sed la tempo de entuziasmo jam for-pasis, kaj la reklamoj, en kiuj la volapŭkistoj sin montris tiel
lertaj, jam ne altiras, kaj nun, antaŭ ol komenci la lernadon
de Volapŭk, kaj oferi por tio ĉi tutajn monatojn kaj jarojn, la
homoj sin demandas: „kie mi havas la garantion, ke mia granda
laboro ne estos perdita?” kaj tial la nombro de la homoj, kiuj
komencas la lernadon de Volapŭk, estas jam nun tre malgranda;
kaj post kelkaj jaroj eĉ tiuj, kiuj ĝin ellernis, jetos ĝin, ĉar
ili venos al la konvinko, ke laboron ili perdis multe kaj utilon
Volapŭk alportis al ili nenian, ĉar neniu en la mondo ilin
komprenas. Sed kun la lingvo Esperanto la afero estas tute
alia: — danke la vortaron, kiu preskaŭ tute estas konata al
ĉiu iom civilizita homo (kaj en la unua tempo por ni ja estas
gravaj nur tiaj homoj, ĉar la sovaĝaj afrikanoj ja ne bezonas
1 teksto: vortaro.
272
Esperanto kaj Volapŭk. 1889—1890. — N-ro 1
ankoraŭ lingvon tutmondan), — danke tiun ĉi vortaron la lingvo