estas tiel facila, ke se vi oferis nur kvaronhoron por ekkoni
la gramatikon de la lingvo, vi povas jam komenci la legadon
de libroj kaj gazetoj en tiu ĉi lingvo, kaj se vi volos ankoraŭ
facile tralegi (kaj ne labore lernegi) ian libron kun ekzercoj
en tiu ĉi lingvo, — vi jam tute bone scios la lingvon, perdinte
por tio ĉi nenian laboron! Danke tian konstruon, la nombro
de la amikoj de la lingvo Esperanto konstante pligrandiĝados,
ĉar ĉiu diros al si: „se la sorto eĉ ne volos, ke tiu ĉi lingvo
fariĝu tutmonda, en ĉia okazo lernante ĝin mi nenion perdas,
ĉar la lernado postulas de mi nenian laboron, kaj gajnon mi
havas jam tiun, ke mi ricevas la eblon kompreniĝi kun la tuta
civilizita mondo, kaj al tio ĉi mi, preskaŭ nenion oferante,
helpas la efektivigon de granda afero. Vi vidas, sinjoroj volapŭkistoj, kiel ĉe pli proksima analizado staras la afero kun la
laŭdata facileco de via Volapŭk, kaj kia granda diferenco en
tiu ĉi rilato estas inter Volapŭk kaj Esperanto. Dum la ŝajna
facileco de Volapŭk povis nur pase entuziasmigi la homojn
sub la influo de laŭtaj reklamoj, la vera facileco de Esperanto
garantias al ĝi, ke ĝi trankvile, paŝo post paŝo trabatos al si
la vojon tra la tuta mondo.
(Daŭrigo.) 1890, paĝ. 37—38. — Restas al mi nun ankoraŭ
analizi la lastan bonan flankon de Volapŭk — ĝian mallongecon.
En tiu ĉi punkto, mi diras ĝin tute malkovrite, la Volapŭk
staras absolute pli alte ol la lingvo Esperanto. Tio ĉi estas
la sola batalilo, per kiu la volapŭkistoj povas batali kontraŭ
la „Internacia“. Sed ni analizu la veran signifon de tiu ĉi
mallongeco de la lingvo. Ĉu ĝi estas ia aparta genia penso
de sinjoro Schleyer? Ne, ĉiu, kiu volus krei ian artan lingvon,
komprenas tre bone, ke la vortoj ne devas esti intence farataj
longaj, se ili povas esti mallongaj. Ankaŭ la aŭtoro de la
Esperanto deziris, ke la vortoj en tiu ĉi lingvo estu la plej
mallongaj, kaj ke la esprimado de pensoj estu en ĝi almenaŭ
tiel mallonga, kiel en la lingvo hebrea. Sed kelkaj tre gravaj
aferoj malhelpis lin en la plenumo de sia deziro: la vortoj
devis esti kompreneblaj, klare diferencaj en la parolado unu
de la alia kaj bonsonaj, kaj la nombro de la vortoj ellernotaj
devis esti la plej malgranda. Tiuj ĉi tre gravaj postuloj, kiujn
la lingvo devis plenumi, jam absolute ne permesis doni al ĝi
formon ideale plej mallongan. Sed por sinjoro Schleyer la
diritaj leĝoj tute ne ekzistis, kaj tial ĝi estas tute komprenebla,
ke li ne sole tre facile povis doni al sia lingvo pli mallongan
formon ol Esperanto, sed li eĉ devis ĝin fari; ĉar se oni
18 Dietterle, Zamenhof.
273
III. Traktaĵoj
volas la vortojn tute arbitre elpensi aŭ prepari laŭ sia volo,
ne estante premata de certaj leĝoj, tiam jam estus simple
ridinde, se oni elpensus vorton kelksilaban, povante fari vorton
unusilaban. Esprimado longa estas efektive afero ne oportuna;
sed vi povas tre facile vidi, ke en la lingvo Esperanto, malgraŭ ke
gi devis obei diversajn tre gravajn leĝojn, la esprimado tamen ne
estas pli longa ol en la aliaj lingvoj vivantaj. Vere ke la Volapŭk
esprimas la pensojn iom pli mallonge; sed restas ja la demando,
ĉu por atingi Ia plej mallongan formon de la lingvo estas permesite 1 oferi por ĝi ĉiujn aliajn efektive gravajn kondiĉojn de
lingvo internacia? Mi forte dubas ke iu jesigus tiun ĉi demandon.
Multaj volapŭkistoj laŭdegas la mallongecon de Volapŭk kaj pro
tiu ĉi ili pardonas al ĝi ĉion alian; sed se efektive lingvo internacia devas plenumi nur unu kondiĉon, havi la plej mallongan
formon, tiam mi povas proponi al ili alian lingvon, kiu jam
estas kreita, pli facile ellernebla ol Volapŭk kaj multe pli
mallonga ol tiu ĉi: la plej mallonga lingvo estas la silento.
Sed ankaŭ tiun ĉi plej gravan econ de Volapŭk, la mallongecon, ĉu sinjoro Schleyer trakondukis ĝin sisteme? Oni
povus ĝin tute certe esperi, ĉar se iu volas atingi en sia lingvo
nur la plej grandan mallongecon, tute ne premante sin per
la formo de la vortoj, li povas ja fari ĝin tre facile, ĉar nenio
estas pli facila, ol preni ian vorton kelksilaban kaj derompi
de ĝi arbitre ĉiujn silabojn ĝis unu kaj ĉiujn literojn ĝis la
plej malgranda nombro. Plenumi en la Volapŭk tute sisteme
la kondiĉon de mallongeco estis efektive la klara intenco de
sinjoro Schleyer, sed tamen li tiun ĉi kondiĉon tute ne plenumis
sisteme. Tiel, ekzemple, kial sinjoro Schleyer la vorton „profesoro a nomis „plofed w kaj ne „plof“, kiu, estante egale ne
komprenebla kiel „plofed w , estas ja tamen pli mallonga! Kiel
la vortoj „bi-li-ad“, „bi-li-et a k. c. jam en la radiko havas tri
silabojn? Se „elipso a povis kuraĝe esti nomita „liped a kaj la
nomo de ĉiu tre malproksime kuŝanta insuleto sin ne kaŝis
antaŭ la aŭtoro de Volapŭk kaj estis aŭtoritate transbaptita,
tiam ankaŭ anstataŭ la trisilaba „biliad a oni kun tiu sama
rajto povus ja tute bone preni la unuan trovitan vorton unusilaban, kiel ekzemple „bom a , aŭ „bam, bum, plom, plam,
plum a k. c. Ĉio en Volapŭk ja estus tute egala! Kial inter
ia vortoj radikaj de Volapŭk sin trovas tiom da dusilabaj kaj
trisilabaj, se el sole unusilabaj oni jam povis kunmeti grandegan vortaron, se la senco havas por la kreanto nenian signifon? (Prof. Bauer en sia „Spelin a montris matematike, ke
1 teksto: permesita.
274
Esperanto kaj Volapŭk. 1889—1890. — N-ro 1
la nombro de la vortoj unusilabaj, kiujn oni povas krei per *
diversa kunmetado de la diversaj literoj, estas tiel grandega,
ke la plej granda parto de la vortoj dusilabaj kaj la vortoj
trisilabaj estas jam tute nebezonaj.) Se la originala senco kaj
la rekonebleco de la vortoj havas nenian signifon kaj nur la
mallongeco de la lingvo estas grava, tiam estus ja multe pli
nature, pli prudente, pli bonrezultate kaj ankaŭ por la aŭtoro
multe pli facile krei la lingvon en la jena maniero: elskribi
en alfabeta ordo ĉiujn eblajn kombinaĵojn unusilabajn, kiujn
oni povas kunmeti el la diversaj literoj de la alfabeto, doni
al ĉiu el ili ian signifon — kaj tiam ni havus riĉan vortaron el
vortoj la plej mallongaj. Se la mallongeco estas la plej grava
flanko de la lingvo, tiam ni povas diri, ke la vortaro de la Volapŭk estas konstruita tute sur malvera vojo, kaj ni povas nur
bedaŭri, ke anstataŭ la Volapŭk sinjoro Schleyer ne kreis per
la supre dirita maniero ian lingvon „Bum-bam“, kiu certe ne
estus pli sovaĝa ol Volapŭk, sed por tio estus pli mallonga.
Nun ni revenu al la lingvo Esperanto. Mi jam montris,
ke jam nun ĝi ne estas pli longa ol la aliaj vivantaj lingvoj,
kvankam tro multe zorgi pri mallongeco ĝi ne povis, por ne
kontraŭbatali kontraŭ aliaj flankoj de la lingvo, kiuj nun estas
multe pli gravaj. La nuna grandeco de la vortoj povas tute
oportune resti en la lingvo jam por eterne, kaj mi pensas, ke
neniu sentos la bezonon ĝin plendi. Sed se oni trovas, ke
la esprimado en Esperanto estas ankoraŭ iom pli longa ol ĝi
devus esti ideale, tiam oni ne forgesu, ke sendube la lingvo
kun la tempo iom ŝanĝiĝos, tiel same kiel ĉia alia lingvo.
Post kelka tempo, kiam la lingvo estos jam ĉie enkondukita,
kiam la facila ellernebleco kaj rekonebleco de la vortoj ne
estos jam tiel grava, tiam oni baldaŭ komencos iom post iom
enkondukadi kelkajn mallongigojn. Sed ĉu la maniero de esprimado devas esti iom pli longa aŭ iom pli mallonga, tio
estas tia sensignifa demando, ke pensi pri ĝi oni povos nur
post la paso de longa tempo, kiam la lingvo jam estos tiel