enkondukita en la mondo, ke ĉiuj gravaj postuloj, kiuj nun
estas farataj, jam perdos tutan sian gravecon. Sed tiu ĉi zorgado pri pli granda mallongeco jam estos ne neceso, sed lukso,
ĉar kiel la legantoj povas vidi, la grandeco de la vortoj en
Esperanto jam nun estas tia, ke ĝi povus tute pportune resti
je ĉiam. (Daŭrigo venos 1 .)
1 La „daŭrigo“ ne venis, Mi supozas, ke la intereso de la legantoj
ne estis sufiĉe granda kaj — ĉefa afero! — la spaco de la gazeto jam
sufiĉe okupita per pli gravaj aferoj. Cetere Volapiik jam ne plu iel ajn
estis danĝera por Esperanto. Komp. II. 56.
18 *
275
III. Traktaĵoj
N-ro 2. 1900
Esenco kaj Estonteco de la Ideo de Lingvo Internacia
Wŭster: Es
„Fundamenta Krestomatio“, Kvina eldono, paĝ. 268 — 316.
En la „Fundamenta Krestomatio“ ĉi tiu traktaĵo estas nomita:
„Raporto verkita de anonima aŭtoro kaj legita (en formo iom ŝanĝita
kaj mallongigita) de s-ro L. de Beaufront en la kongreso de VAssociation
Frangaise pour VAvancement des Sciences (Parizo 1900).“ Do, ĝi estas
verkita eble komence de 1900. Pri la preciza jaro mi ne povas konstati
ion. Oni poste supozis, ke de Beaufront estis la aŭtoro. Ĉi tiun opinion
d-ro Zamenhof refutis en unu el la „Lingvaj Respondoj“ („Pri Propaganda
Artikolo“, vidu II. 117). Tamen li tie ne diras, ke li mem estas la aŭtoro.
Sed la pseŭdonimo, sub kiu la traktaĵo aperis, nome „Unuel“, estas la
pseŭdonimo de d-ro L. L. Zamenhof mem. Pri tio parolas Zamenhof
en sia Vl-a kongresa parolado en 1 Vashington (vidu IV. 11), ankaŭ en
letero al Krestanof (vidu V. 356).
I
Ĉiuj ideoj, kiuj estas ludontaj gravan rolon en la historio
de la homaro, havas ĉiam tiun saman egalan sorton: kiam ili
ekaperas, la samtempuloj renkontas ilin ne sole kun rimarkinde
obstina malkonfido, sed eĉ kun ia neklarigebla malamikeco;
la pioniroj de tiuj ĉi ideoj devas multe batali kaj multe suferi;
oni rigardas ilin kiel homojn frenezajn, infane malsaĝajn, aŭ
fine eĉ rekte kiel homojn tre malutilajn. Dum la homoj, kiuj
okupas sin je ĉia plej sencela kaj senutila sensencajo, se ĝi
nur estas en modo kaj konforma al la rutinaj ideoj de la
amaso, ĝuas ne sole ĉiujn bonojn de la vivo, sed ankaŭ la
honoran nomon de „instruituloj“ aŭ „utilaj publikaj agantoj a ,
la pioniroj de novaj ideoj renkontas nenion krom mokoj kaj
atakoj; la unua renkontita tre malmulte lerninta bubo rigardas
ilin de alte kaj diras al ili, ke ili okupas sin je malsaĝaĵoj;
la unua renkontita gazeta felietonisto skribas pri ili „spritajn“
artikolojn kaj notojn, ne preninte sur sin la laboron almenaŭ
iom ekscii, super kio ili propre laboras; kaj la publiko, kiu
ĉiam iras kiel anaro da ŝafoj post la kriemuloj, ridas kaj ridegas kaj eĉ por unu minuto ne faras al si la demandon, ĉu
ekzistas eĉ guto da senco kaj logiko en ĉiuj tiuj ĉi „spritaj a
mokoj. Pri tiuj ĉi ideoj „estas modo a paroli ne alie, ol kun
ironia kaj malestima rideto, tial tiel agas ankaŭ A kaj B kaj C,
kaj ĉiu el ili timas enpensiĝi serioze eĉ unu minuton pri la
mokata ideo, ĉar li „scias antaŭe a , ke „ĝi krom malsaĝaĵo
enhavas ja nenion a , kaj li timas, ke oni iel alkalkulos lin mem
al la nombro de „tiuj malsaĝuloj”, se li eĉ en la daŭro de
unu minuto provos rilati serioze al tiu ĉi malsaĝaĵo. La homoj
276
Esenco kaj Estonteco. 1900. — N-ro 2
miras, „kiamaniere en nia praktika tempo povas aperi tiaj
malsaĝaj fantaziuloj kaj kial oni ne metas ilin en la domojn
por frenezuloj*.
Sed pasas kelka tempo. Post longa vico da batalado kaj
suferoj la „buboj-fantaziuloj w atingis la celon. La homaro
fariĝis pli riĉa per unu nova grava akiro kaj altiras el ĝi la
plej vastan kaj diversforman utilon. Tiam la cirkonstancoj
ŝanĝiĝas. La jam fortiĝinta nova afero ŝajnas al la homoj
tiel simpla, tiel „komprenebla per si mem“, ke la homoj ne
komprenas, kiamaniere oni povis tutajn miljarojn vivi sen ĝi.
Kiam la posteuloj legas la rakontojn pri tio, kiel sin tenis
kontraŭ la dirita ideo la samtempuloj de ĝia naskiĝo, ili absolute
ne volas kredi kaj pensas, ke ĉion tion ĉi elpensis la historio-skribantoj pro mokado je la foririntaj generacioj. „Ĉu efektive*,
ili diras, „la tuta mondo tiam konsistis el idiotoj? Ĉu efektive
ekzistis homoj, kiuj elpaŝadis kontraŭ la pioniroj kun tiaj sensencaj kontraŭparoloj kaj la ceteraj homoj silentadis kaj la unua
renkontita kvinjara infano ne diradis al tiuj kritikantoj: ,sinjoroj, vi ja parolas teruran, sur nenio fonditan sensencajon,
kies rebato sin trovas ja tuj antaŭ via nazo!‘? Absolute nekompreneble! La historiistoj certe trograndigas!“
Legu la historion de naskiĝo de la kristaneco kaj de diversaj
grandaj ideoj en la regiono de moralo, filozofio kaj scienco;
legu la historion de la eljtrovo de Ameriko, de la enkonduko
de fervojoj k.t.p. k.t.p. Ĉie tute tio sama. „Es ist eine alte
Geschichte, doch bleibt sie immer neu. wi La lumo aperas kiel
necesa bezonatajo al tiu, kiu staras malproksime, sed al la
proksime starantaj ĝi tranĉas la okulojn kaj ili penas estingi
ĝin. La ideo de Kolumbo, ke „devas ekzisti okcidenta vojo
Hindujon“, ŝajnas al ni nun tiel simpla, tiel natura, kaj ni
simple ne volas kredi, ke povis iam ekzisti homoj, kiuj, sciante
jam, ke la tero estas globo, povis dubi, ke al ĉia lando oni
povas veni ne sole de oriento, sed ankaŭ de okcidento, kaj
ke en tiu ĉi ne esplorita okcidento povas eble troviĝi ne
konataj al ni interesaj landoj. Kiam ni legas tiujn kontraŭparolojn, kiujn oni tiam faradis al Kolumbo, ekzemple, ke neniu
okcidenten de Eŭropo veturis, sekve ĝi estas ne ebla, ke Dio
malpermesis tion ĉi fari, ke la ŝipoj malleviĝados malsupren
kaj ne povos returne leviĝadi supren … k.t.p., — ni kontraŭvole demandas nin, kiamaniere homoj maturaĝaj povis paroli
tiajn sensencaĵojn, pro kiuj en nia tempo ruĝiĝus ĉia infano.
Kaj tamen en tiu tempo ĝuste tiuj ĉi naivaj kontraŭparoloj
1 Estas malnova afero, tamen ĝi restas ĉiam nova.
III. Traktaĵoj
estis rigardataj kiel veroj, ne ebligantaj ian dubon, kiel plej
logika opinio de la tuta prudenta mondo, kaj la ideoj de Kolumbo
estis kalkulataj kiel infanaĵo, kiu estas inda nenian atenton.
Kiam oni montris al la homoj la forton de la vaporo kaj ĝian
uzeblecon, ŝajnis, ke kia prudenta homo povus ion kontraŭ-paroli kontraŭ ĝi? Kaj tamen kiom da multjara batalado, suferoj
kaj mokoj la elpensinto devis elporti! kaj eĉ tiam, kiam fine
prosperis jam atingi la celon, kiam en Anglujo jam dum tutaj
tri jaroj la lokomotivoj kursadis kaj alportadis grandegan utilon,
sur la kontinento de Eŭropo instruitaj homoj kaj eĉ tutaj instruitaj korporacioj, anstataŭ simple ekrigardi kaj konvinkiĝi,
skribadis ankoraŭ profundapensajn traktatojn pri tio, ke kon-struado de lokomotivoj estas infana entrepreno, ke ĝi estas
ne ebla, ke ĝi estas malutila k.t.p. Kio tio ĉi estas? ni demandas nin; ĉu tio ĉi estis ia ĉiuhoma epidemia idioteco?
ĉu efektive ekzistis tiaj generacioj? Jes, ekzistis tiaj generacioj,
kaj ni, kiuj nun miregas, ni en efektiveco estas ne pli bonaj
ol ili, kaj niaj nepoj estos ne pli bonaj ol ni. Ĉiuj tiuj ĉi
homoj kun iliaj indignige sensencaj kontraŭparoloj kaj atakoj
estis tamen ne idiotoj, kvankam ili nun eble ŝajnas al ni tiaj.
Ilia tuta kulpo konsistis nur en tio, ke, dank’ al la natura
spirita inercio de ĉiu el ni, ili aŭ tute ne volis prijuĝi la