Канечне, з'езд можа пажадаць, каб выкладаць у пачаткоўках беларускую мову, літаратуру i гісторыю, гэтае ж увесці i ў настаўніцкія, духоўныя семінарыі, a ў сярэдняй школе мець гэтае за факультатывы. Добрая рэч i задуманыя курсы, лекцыі, народныя дамы, каб знаёміць з народнаю культураю, а таксама спроба адкрыць свой універсітэт.
Канечне, з'езд мае права патрабаваць, каб зноў былі газеты на беларускай мове, агітацыйныя брашуры i бібліяграфічны слоўнік, нацыянальны банк, каб змяніць земскае самакіраванне i г. д.
Але ці можна ўсё гэта, што запісалі ў рэзалюцыю, ажыццявіць? Якімі сіламі i сродкамі? Тое, што абралі дэлегацыю з сямі чалавек для паездкі ў Петраград на перамовы з Часовым урадам, яшчэ вельмі мала значыць. Часовы ўрад можа не паслухаць i не пайсці насустрач, каб паспрыяць таму, на што яны гэтак спадзяюцца. А тых багатых i ўладных, хто памог бы, як след падпёр, няма. Дык хутчэй за ўсё гаварыльня застанецца гаварыльняю, як вось яна красуецца ў дэкларацыі, якую прынялі пад вечар.
У дэкларацыі з'езд яшчэ раз павітаў Лютаўскую рэвалюцыю, што «асвятляе шлях Беларусі да аўтаноміі», падтрымаў Часовы ўрад у яго «барацьбе са знешнім ворагам за свабоду Расіі, з прыслужнікамі старога рэжыму».
Затым, увечар ужо, выбралі БНК з 18 чалавек, які ўжо з заўтрашняга дня павінен дбаць пра з'ездаўскую рэзалюцыю.
6.
Гэтыя 18 камітэтчыкаў у перапынку сабраліся ў асобным, досыць прасторным пакоі з высокай белай столлю i яркаю чатырохкутняй, з пазалочанымі кантамі люстрай.
Як толькі ўсе паселі на крэслах уздоўж сцен, паклееных светлымі, з жоўтымі кветкамі шпалерамі, каля стала падняўся мажны, пунсовы Скураны i ўсміхнуўся:
— Якія ўсе маладыя i пекныя! Мы ca спадаром Карусём,— зірнуў на ссутуленага, стомленага Каганца, сёння таксама ў ботах i сялянскай світцы,— дзяды супраць вас!
Сапраўды, Каганец i Скураны былі старэйшыя гадоў на дваццаць за Бурбіса, Гартнага, Фальскага, Шуляка, Васілевіча, Муху, Лашковіча, Нямкевіча, Кужэльнага i іншых, гадоў пад дваццаць пяць — за Тарашкевіча, самага маладога тут, на выгляд зусім яшчэ юнага.
— Па-першае, э-э, па праве старшыні прэзідыума з'езда віншую вас усіх з абраннем у вышэйшы палітыка-дзяржаўны орган нашага народа! — прамовіў Скураны i, калі аціхлі іхнія воплескі, зноў закрактаў: — Па-другое, нам трэба выбраць нашу вярховіцу: прэзідыум i старшыню. Якія, э-э, будуць думкі?
Нейкі час у пакоі панавала цішыня. Кожны мог стаць, як кажуць, атаманам, але кожны, канечне, адчуваў: цяжкая ноша будзе ў яго. Вунь колькі i што трэба рабіць, a сілы i грошай вельмі мала. Ды калі яшчэ тут набралі сілу губеранскі камісар i Мінскі Савет.
— Дазвольце мне сказаць слова,— прамовіў, а пасля i падняўся невысокі, чупрыністы, але ссівелы ўжо, смешнаваты ў доўгім пінжаку Васілевіч.— Наш старшыня павінен быць з сялян, з рэвалюцыйнай біяграфіяй, рухавы, жыць у Мінску. З нас усіх найбольш падыходзіць на гэту пасаду Максім Лашковіч.
— Гэта толькі твая думка ці думка Мінскага камітэта БСГ? — падаў з месца голас зямляк з Петраграда, Кужэльны. Статны, чупрыністы, у прыстойным шэрым гарнітуры i чырвоным гальштуку.
— Гэта — думка Шуляка, Мухі, Нямкевіча i мая,— адказаў Васілевіч (ён не ладзіў з гэтым Кужэльным, які меў сімпатыі да эсэраў).
— Я думаю,— Кужэльны падняўся, зачароўваючы ўсіх статнасцю,— наш сябра Васілевіч у чымсьці мае рацыю. Але, я думаю, мае рацыю i той, хто параіць на пасаду старшыні не толькі чалавека менскага, з рэвалюцыйнай біяграфіяй, але чалавека аўтарытэтнага.
— Kaгo раіце вы? — запытаў Скураны.
— Бурбіса альбо Гартнага.
— Я адмаўляюся,— ускінуў руку Бурбіс.
— I я,— прамовіў Гартны,—З Петраграда цяжка кіраваць рухам у краі. Трэба, як кажа Сымон, выбраць тутэйшага.
— Значыць, кандыдатура адна: Лашковіч.
Лашковіч, бліскаючы бялкамі з-пад акуляраў, маўчаў, толькі пагладжваў валасы. Зусім нечакана падняўся звычайна спакойны, нават строгі ксёндз Мяцельскі, сёння ў сумным сваім чорным уборы.
— Можна мне мовіць?
— Проша, святы ойча,— схіліў галаву Скураны i нават паблюзнерыў: — Тым болей што вашымі вуснамі будзе прамаўляць сам бог.
Той не пазважаў на жарт, прамовіў непарушна:
— Мы паважаем нашага шматпакутнага прыяцеля, Максіма Лашковіча. Ён — шчыры, разумны, страсны наш сябра. Але ў яго няма тых сувязей i сродкаў, якія мае, скажам, наш паважаны Рыгор Скураны. Дык вось я раю: Лашковіча — у прэзідыум, Скуранога — старшынёю.