Той-сёй пачаў запыняцца каля сваіх надзелаў, абгледжваць сваю траву і, кідаючы позіркі на суседаву, распрагаць каня.
Калі запыніліся i злезлі з калёс, бацька зарадаваўся:
— Трава сёлета добрая, няма чаго грашыць!
Янка акінуў позіркам: сапраўды тут, ля дарогі, гусцее i высіцца ледзь не ў пояс мятліца i раскідзісты мурог, змешаны з крывасмокам з чырвонымі галоўкамі, метлюжком з вялікімі суквеццямі, далей, у нізіне, зелянелася каласістая асака, а ля кустоўя i ў ім гаманіў з небам дзягіль, цешачы вока белажаўтавата-зялёнымі кветкамі, побач — гэтакі ж высокі драсён з ружовым кветам, i ў канец лугу вышэй за ўсе травы ўзнялася баршчаўка з белымі парасоністымі кветачкамі.
Пасля, налюбаваўшыся травамі, бацька затупаў каля каня, а Янка з сякераю пакрочыў у лес. Па жэрдачкі i галлё на будан. Ясік, то шлёпаючы па вадзе, то спатыкаючыся на купіны, уплёўся за ім.
Адразу за разнатраўным, п'янкім лугам гусцеліся алешыны, пракідваліся старыя бярозы i елкі, а сярод ix высіліся ў чалавечы рост крапіва, маліна, кусты чорных i чырвоных парэчак, крыху далей пад узгорак аж кружылі галаву сваім пахам дурніцы i багун, а на ўзгорку, узнёсшыся над верасам, папараццю, чарнічнікам, пералётам, сачавічнікам, сцяною стаяў хваёвы бор.
Янка пачаў выбіраць роўныя i рагатыя алешыны, a Ясік прыстаў да парэчак — яшчэ зусім дробных, зялёных, i калі, сабраўшы са жменю, укінуў ix у рот, дык Янку аж перасмыкнула.
— Падыміся ў хваёвы лес,— сказаў ён пляменніку.— Там, можа, паспелі ўжо суніцы.
Суніц, чарніц, грыбоў там амаль заўсёды было шмат. Праўда, усё гэта, «панава», не дазваляў браць тутэйшы ляснік, ганяў з лесу, але пушча вялікая, усіх не высачыш i не прагоніш.
Неўзабаве Янка пачаў ужо забіваць калы-рагачы, накладаць на ix жэрдкі, звязваць лазовымі дубцамі, абкладаць галлём, а бацька ўзяўся касіць. Каб накрыць гэты будан i хутчэй завесіць уваход дзяругаю — каб было дзе начаваць i, канечне, без сляпнёў, аваднёў i камароў, якіх тут процьма i якія нямала выпіваюць за сенакосны час чалавечай крыві.
Пад полудзень, павыходзіўшы з кустоўя, дзеці памчаліся да ракі, да яміны, забялеліся голымі целамі, забухалі з разгону ў ваду, загалёкалі, узбіваючы пырскі. Нацешыўшыся, пачалі лазіць па норах i лавіць рыбу. Хоць яны i паразганялі яе па ўсім Шубіне, але таму-сяму ўдавалася i тое-сёе абмацаць i выцягнуць.
Пасля полудня, калі спёка пайшла на спад, дзеці на чале з дзедам Вінцуком паехалі ў Янкавіны, мужчыны паспалі крыху ў буданах, а пад вечар, пад расу, Шубін зазвінеў ад кос i брускоў, пачаў пакрысе ўкладвацца ў пракосы.
Разахвоціўшыся, п'янеючы ад радасці, касілі позна, пакуль бачылі вочы.
5.
Назаўтра, з раніцы, мляўка ныла паясніца, горача гарэлі ад мазалёў далоні. Янка ішоў услед за бацькам па грудку, рэзаў не зусім высокі тут мурог, сярод якога было нямала казянюхі — сіўцу (без расы яго не выкасіш), i здзіўляўся, бацька нібы i не адчувае ўчарашняй стомы, не спешна, але i не марудна шахкае ды шахкае касою, брые, лічы, да самай чорнай зямлі, насоўвае ладны пракос, пакідаючы за сабою два шнуркі ўтаптаных слядоў.
Пасля, калі ўцягнуўся, боль, стома зніклі, а замест ix пачала налівацца ў целе бадзёрасць i ахвота. Па меры таго як падымалася i прыпякала сонца, сыходзілі бліжэй да кустоў, у день, a ўслед за імі ляцелi i камары, плоймаю вісячы i звонячы над галавою — каб яны вельмі не лезлі сляпіцаю, бацька i Янка яшчэ ўчора паабдымлівалі, абкурылі адзетак, а сёння выкачалі шапкі i фрэнчы ў попеле.
Калі бацька абцёр травою касу i махнуў яму рукою («Усё, кідаем»), Янка паслухаў, пакінуў каля будана касу, а сам шпарка падаўся да ракі. Праўда, калі падыходзіў да шырокай ціхай яміны, дзе яны звычайна купаюцца, дык аж разгубіўся: на ўтаптаным беразе, угнуўшы галаву між калень, сядзеў сусед, Віця Гарбацэвіч. Азірнуўся i таксама сумеўся: пасля таго як узяў замуж Зосю, яны намагаліся не сустракацца адзін з адным. Цяпер во гэты Віця — у белай кашулі i белых нагавіцах, ca спацелымі i злямчанымі валасамі — белы, зняможаны, хоць ты кладзі яго ў дамавіну. Дагэтуль, відаць, пазіраў на плыткую ваду. Янка па сабе ведаў: часамі вада вельмі вабіць, ёсць вялікая патрэба нейкага яднання з ёю.
— Здароў,— буркнуў яму Янка.
Той хутка адказаў, сарамліва зазыркаў, як Янка спачатку развязваў аборкі, скінуў лапці, а пасля пачаў разгортваць мокрыя зверху, а спадыспаду даволі сухія анучы, распранацца. Здаецца, з зайздрасцю пазіраў, наколькі Янка вышэйшы, больш шырокі ў плячах, з болей дужымі рукамі.
Янка ж, стараючыся не пазіраць на хірлявага суседа-суперніка, распрануўся і, не разганяючыся, нырцануў у яміну, адчуваючы, як нямее душа, апальваецца цела ад халоднай вады. Неўзабаве, калі паплыў, рака мігам пачала забіраць стому, даваць сваю сілу. Як выплыў на цёплую паверхню, зірнуў на бераг: Віця, так i не асмеліушыся залезці ў ваду, асвяжыцца, падабраўшы анучы i лапці, стомлена пасунуўся да свайго будана. Адчуўшы волю, Янка заплаваў рыбінаю, цешачыся ўжо зусім не халоднаю, а цёплаю вадою.