— А мы цябе i не чакалі,— вінавата прызналася яна.— Табе ж яшчэ месяц сядзець. Думалі: вернешся пасля вялікадня.
— Я заўсёды вяртаюся нечакана...— пажартаваў, бачачы, што паказалася з-за вугла хаты i трушком спяшаецца да яго зусім маленькая, сагнутая, з выцвілымі вачыма маці, выціраючы падолам доўгага фартуха слёзы на шчацэ.
— Такі i праўда гэта ты, Алеська,— усцешана прамовіла, акідваючы позіркам чужыя на ім паліто i капялюш. Спачатку, як чужому, падала руку, а пасля пацалавала тры разы.
Вось выйшаў схуднелы, нават усохлы бацька (у кажушку-безрукаўцы, без шапкі, зусім лысы) i з ім узмужэлы, высокі ды станісты, але зарана пасівелы на скронях Янка. Калі ціснуў бацькаву слабую руку, дык аж здзівіўся: раней бацька быў строгі, раўнаважны, яго не легка было падбіць на слабасць, а вось цяпер расчуліўся, аж да слёз у таксама выцвілых, няяснага колеру вачах. Янка ўсміхаўся, але не па-хлапчукоўску, як раней, тры гады назад, а па-сталаму ўжо, як чалавек, які пабачыў ужо i свету, i ліха добра ведае, што такое зварот блуднага сына ў роднае прыстанішча.
— Дык, кажаце, не чакалі? — усміхнуўся Алесь — Ці, можа, яшчэ не ведаеце, што скінулі цара i ў Расіі ўжо новы ўрад?
— Чаму не, сынок, чулі,— адказала маці, шамкаючы: стала ўжо, лічы, бяззубая.— Салдаты-пастаяльцы сказалі.
— Ну, хадзем у хату, а то пасталі на дварэ...— апамятаўся, праявіў сваю былую цвярозасць бацька.
У хаце, як i раней, Алесь убачыў i ўсё знаёмае, i разам з тым штосьці было новае — не, не столькі здзіўлялі саламяныя кулі ў куце хаты, a ўражваў нейкі просты, але мудры сялянскі лад, спакой, што перамагаў мітуслівасць, дробязнасць.
— Мусіць, дзіва табе, што гэтак у хаце...— нібы апраўдалася маці.— Раней было чысценька, а цяпер, бачыш, вот як. Чужых людзей, пастаяльцаў, далі, дык вот i натоптваюць...
— Ды не, мама,— здымаючы капялюш, збянтэжыўся ён, што яго лічаць за нейкага ўжо гарадскога пана.— Не верыцца, што я зноў дома, бачу вас, хату, усё знаёмае...
— Ды неяк неспадзявана ты вярнуўся,— сказала маці.— Нічога ж не пісаў— i вот дома...
— Новыя ўлады вызвалілі,— патлумачыў ён, сеў у паліто на покуце, трымаючы ў руках капялюш.— Праўда, мяне яшчэ раней, да дазволу Часовага ўрада выпусцілі самі мінчукі. I, ведаеце, хто адчыняў маю камеру? Шлёмаў Фоля. Кінуўся да мяне, трасе рукі, цалуе i шэпча: «Толькі вы, Аляксандр Іванавіч, не называйце мяне Фолем. Я цяпер Фелікс Шломскі...»
— А Шлёма кажа: не ведаю, дзе мой Фоля. Як у ваду боўтнуў...— падаў голас бацька. Таксама сеў, на другі бок стала.
— З рэвалюцыянерамі яго Фоля. З бальшавікамі.
— Ох, гэтыя рэвалюцыянеры! — хітнуў, лічы, ужо спрэс лысай галавою бацька.— Паднялі люд i не толькі старых міністраў, але самога цара сагналі!.. Хто мог паверыць, што гэтакае можа быць! Каб нашы дзяды падняліся з таго свету, дык не паверылі б у гэта, аж...— Зірнуў з запытаннем.— Ці, можа, усё гэта толькі да пары да часу?
— Цар, канечне, не хоча траціць уладу,— адказаў Алесь.— I Часовы ўрад нешта тайнае замышляе, бо хоча, кажуць, выратаваць яго, адправіць на нейкі час у Англію. Але Петраградскі Савет загадаў арыштаваць Мікалая i пасадзіць у крэпасць.
— Што ты кажаш? — здзівіўся бацька.— Цара — за краты?
— Садзіў нас, а цяпер няхай пасядзіць сам...
— Які ты худзенькі, сыночак, — села на лаве пры акне маці, сашчапіла рукі.— Вочы, шчокі запалі, валасы павыпадалі. Скора, як i бацька, злысееш. Бацька ж стары ўжо, а ты ж яшчэ малады...
— Самае важнае — жывы, мама,— усміхнуўся, бачачы, што з жаласцю, стоячы каля пліты, пазірае на яго i Кастуся, нервова мне рукамі касу.— Як кажуць? Мяса нарасце, абы косці былі. Душу тапталі, мардавалі, a косці цэлыя ж...
— А што — білі, сыночак?
— Kaгo i білі,— ухіліста адказаў.— Але цяпер няма цара, дык няма i турмаў, паліцыі, жандараў, ахранкі. Пагнаў народ. Вымеў як мятлою. Цяпер лад трымае сам народ. Міліцыя. З рабочых, з салдатаў. Да слова, сын нашага Сцяпана Чорнага, Пятрусь, у мінскай міліцыі.
— Глядзі ты! — здзівіўся бацька.— Вот табе i Чорны! Здолеў не толькі братавай дзіця прыстарацца! У рэвалюцыянеры дапаў!
— Прывёз свежых газет, дык чытайце, што ў Петраградзе i ў нас тут, у Мінску i краі, робіцца,— прамовіў Алесь, развязаў пляцак i дастаў кіпу згорнутых газет — петраградскія i мінскія «Известия», «Вестник Временного правительства», «Минский голос».
— A ці пішуць што пра вайну? — з прагаю пазіраючы на газеты, запытаў бацька. Устаў, узяў з-за абразіка акуляры з адною дужкаю i з суравою ніткай замест другой дужкі. Начапіў ix на нос.— Будуць яшчэ ваяваць альбо пачнуць ужо мірыцца, разыходзіцца?