Снежань 1999 — сакавік 2000, Варшава
ЛОЖАК ДЛЯ ПЧАЛЫ
Маці
Загляне сонца i ў наша ваконца...
Пчала якраз у макаўку ўпякла!..
Быў сон, які Маланкай звалі...
Калі ты паэт ці калі ты званар —
Ты лішні, ты вольны...
I што ў вас там, дальбог, за людзі?..
Частка першая
Калявала
Чуваць, як адрастае барада, —
Так ціха тут...
У возеры, бы ў сподку,
Як вока поўным,
Круглая вада
Уздрыгвае, калі штурхаю лодку
Ад берага...
Слізгаюць па вадзе
I расхінаюць возера дзве хвалі...
Дзве хвалі... два жыцці...
Адно нідзе,
Другое ў Тэйска, дзе мяне схавалі
Ад фінаў фіны, каб лавіў вугроў,
Збіраў грыбы i ягады i слухаў,
Як барада расце...
Маіх сяброў
I схоўшчыкаў завуць Ану i Юха,
Тут хутар ix...
Тут продкі ix жылі...
Аралі, жалі
I спявалі песні,
Як фіны ўсе, што маюць на зямлі
Па востраве, па возеры, па лесе
Пры хутары...
Я, увайшоўшы ў дом,
Убачыў печ з ляжанкай, скарб прыпечны,
Драўляны калаўрот з верацяном
Пашчэрбленым —
i кроены...
Дух спрадвечны
Над калаўротам з кроснамі лунаў,
I пахла лёнам, ніткамі, кудзеляй,
Аўчынай, на адну з шырокіх лаў
Насцеленай...
Я лёг.
Ca сцен глядзелі
Дзяды i дзеці, мужыкі, жанкі,
Медсестры, гімназісты i салдаты,
Пыталіся ў мяне: «Ты хто такі?
Адкуль ты тут? Сваёй не маеш хаты?
Згубіў Айчыну? Ну, чаго ты лёг?..»
«Каб паляжаць, — сказаў я. — На аўчыне
Даўно не спаў...»
У кут пусты, дзе Бог
Пыліўся ў кожнай хаце на Айчыне,
Я паглядзеў...
«Ты звык да абразоў? —
Стары ў капелюшы спытаў, прыўзняўшы
Свой капялюш... Я прамаўчаў. Ён зноў
Прыўзняў свой капялюш: — Багі ўсе нашы
У возеры i ў лесе, гэты край
Паганскі...» Я падняўся: «Наш таксама.
Вада ды лес. Не пекла i не рай».
Глядзелі ca сцяны — да рамы рама —
Сям'я ўся, род... Тут Юха i Ану
Апошнія.
Суворы лёс...
Сяляне...
Сярод усіх убачыў я адну...
Яна на фотаздымку, бы ў тумане,
З'яўлялася, знікала, як ca мной
Ухованкі гуляла... Падміргнула —
I род сялянскі ўвесь
усёй сцяной
Так уздыхнуў, што ледзьве не пагнула
Цвікі ў сцяне...
Я глянуў на сцяну:
«Тут нешта ёсць, — падумаў. — Таямніца...
Дазнацца трэба ў Юхі i Ану,
Калі прыедуць з Тампэрэ...»
«Не спіцца?..» —
Спытаў Стары.
«А вам?..»
«Мне не да сну».
«Чаму?»
«Бо я памёр».
«Ну што ж, не дзіва...»
«Не дзіва? — ён здзівіўся
i крыўдліва
Падціснуў губы... — Што ж тады з дзівос
Цябе здзіўляе?..»
«Апрача нябёс,
Ужо нічога».
«Зорная імгла,
Што сонцы пухірамі надзімае,
Цябе здзіўляе?..»
«Так. А вас?..»
«Пчала».
«Вас муха мёдазборная здзіўляе?» ——
Не даўя веры.
«Так».
«А смерць?»
«Пустая
Бяссонніца...»
«А хто жанчына тая?..» —
Абрыдла мне пра смерць i пра імглу.
Стары схмурнеў. «Лятучае лятае —
I хай сабе... Не прыручай пчалу».
I нешта празвінела над сталом...
Была нядзеля.
Белым палатном
З чырвонай вышыванкай стол заслаўшы,
Паставіў я, што меў: кансервы, кашы,
Сыры, вяндліну — стол быў не малы...
I ў сподку кропля мёду для пчалы.
«Прашу!» — я запрасіў, i на сцяне
Замерлі ўсе. Глядзелі на Старога...
Ён капялюш прыўзняў: «Не, дзякуй. Не.
Нам нельга тут. Ніяк. Сваё мы ў Бога
Застолле маем. Там не сыр. Не каша...»
Я перабіў: «А тут хіба не ваша?..»