I не спіць той хлапчучок,
I кіпіць яго стручок
У катле, дзе свет зварыла
Белы ўвесь
нячыста сіла».
— Як быць табе чмялём? — пчала пытае.
Ах, Кайса, Кайса, пчолка залатая...
Хоць кім мне быць... Абы кружыцца тут...
Пчала ўядае: «Крэўнакрэўскі кут,
Дзе ўсё з...з-звініць...»
— Я вырву з цябе крылы!..
Пчала — увысь: «Мой кут, як ты мне мілы...»
«Йшла малінка на чужбінку,
Да чужога саду — вішня,
I кацілася брусніца
Да атручанай вадзіцы,
I хапаў ix дуб дарогай,
I бяроза веццем біла,
Каб ні вішня, ні малінка
На чужбінку не хадзіла...»
Ну... родны кут... Няхай сабе ў закутку...
Ды Хведар тут... Карэньчыха i Ютка...
Баруны i Каруны...
Валуны...
Пчала ўжо проста рве мае цярпенне:
«Паўсюль хапае гор, дубоў, камення!..»
Ды ну яе... лятучае стварэнне...
Душа мая — не трэскі,
а карэнне,
Душа мая i ёсць — адны яны.
Я не патрушчу ix i не парэжу —
I праз усе, што ёсць, зямные межы,
Як плыў малы, так праплыву стары
На Юткавай — пад самы Месяц — вежы,
На караблі Літвінавай тары.
«Ой ты злая даль-чужына,
Адпусці жураўку-сына.
Як пачую ў небе звон,
Так гадаю: a ці ён?..
А сама не ўчую сына,
Дык учуе кроў-рабіна.
Я рабіну заламаю,
У печ кіну запалаю.
Як вада з яе пальецца,
Дык прыцісну сына к сэрцу.
Як з яе пальецца кроў —
Не чакаць мне журавоў».
Дні за днямі, з году ў год
Круціць маці калаўрот
І глядзіць усё ўакно:
Не відаць мяне даўно.
Круціцца верацяно...
Я ўжо сеў на дзедаў вулей —
Што ж не бачыш ты, матуля?..
У кашы рабіны поўна —
A ў душы не ўчула Воўку?..
Толькі прала ды спявала —
Во якое ў чмеля джала!..
Вокны ў хаце ветрам біты...
«Ты, дзіравае карыта,
Ты, старая чапяла,
З кім гуляла? З кім хадзіла?
Сына ты сама радзіла,
Ці Айчына нарадзіла,
Ці лятучая пчала?..
Ці дрыготкае святло?
Ці дубовае дупло?
Дзе гуляла?.. З кім была?!.»
Маці аж аспупенела,
Стала млява, стала бела,
Зварухнуцца не магла.
«Ах ты чмелю!..» — стала маці
Мяне з хаты выганяці,
А душа чмяля ўзляцела
На яе калена бела,
З белага яе калена
На фальбону пад сукенку,
Скочыла вышэй на пояс,
З пояса на белы грудзі,
А з грудзей на падбародак,
З падбародка ўжо на губы,
З губ у рот яна слізнула
I да лона паляцела,
Дзе мае блукала цела
У глыбі радовых вод...
«Ах!..» — схапіцца не паспела
За сцяну, куснуўшы рот,
Маці — i ў кутку абсела,
Дзе круціўся калаўрот...
I пачаўя ў лоне маці
Маці біці,
грукатаці
Па пячонцы, селязёнцы:
«Нарадзі ты, маці, Сонца!..»
Ой як маці з болю ўзвыла,
Як ваўчыца вые ў сцюжу:
«Я бы Сонца нарадзіла,
Ды няматакога мужа...»
Я давай ёй біць па сэрцы,
Забіваць яе да смерці:
«Нарадзі Красу дзявочу,
Мёдам — губы, Сонцам — вочы
Ледзь не мёртвай маці стала.
«Спрабавала, — прастагнала,
Нарадзіць Красу дзяўчыны,
Нарадзіўся звон пчаліны...»
То ў яе нястача мужа!
А то звон у ёй пчаліны!
«Нарадзі, ваўчыца-сцюжа,
Ваўчаня сабе ты! Сына!..»
«Нарадзіла ўжо ад воўка
За сінь-дымам, шэр-туманам
Ваўчаня я пад парканам,
I таму назвала Воўкам,
А не бацькавым Іванам.
Воўк той скрухаю-грызухай
З маці сэрца выгрызае,
У маім грукоча бруху,
Мне вантробы адбівае...»
Я злавіў у маці воўка,
Звера шэра-залатога,
Кінуў воўка ў плаўкі горан,
Стаў каваць сябе-другога.
«Ці ад мужа ад мужчыны,
Ці ад Сонца, ці ад Бога,
Нарадзі мяне ты, маці,
Лепшым за мяне самога!..»
«Я цябе бы нарадзіла
Лепшым за цябе самога,
Ды нічога, сын, жывога
Не скуецца з залатога.
Ты чаго там раззвярэўся?
Ці ты, сын, агню аб'еўся,
Ці ўсчадзіўся ў маім лоне,
Дзе мая надзея тоне...»