Галоўную рэдактарку, што прыйшла на месцаНякляева, увесь час кудысьці выклікалі. Неяк,вярнуўшыся, яна папрасіла мяне напісаць заявуна звальненьне па ўласным жаданьні. Я, па-першае,выратую часопіс, а па-другое — саму рэдактарку,якая адна гадуе дзіця.
Я вельмі паважаў яе і хацеў выратаваць усіх,а таму прапанаваў больш радыкальны варыянт:звольніць мяне нібыта паводле скарачэньня штатаўі такім чынам нават перавыканаць загад начальства, а мне выплаціць законную ў такім выпадкукампэнсацыю, якую мы ўсёй, на жаль, ужо нядружнай рэдакцыяй прагуляем.
Пасьля той балюшкі я ішоў з рэдакцыі ўніз павуліцы Кісялёва да мэтро й зьнячэўку адчуў, штомой твар мокры.
Я аплакваў свой найлепшы часопіс і адзін з найлепшых разьдзелаў жыцьця. Сумнай недарэчнасьцю выглядае тое, што «Крыніцы» (прынамсі, ейных пяцідзесяці шырокафарматных нумароў — 5600 старонак) няма ў сеціве.
Няўжо нехта (падазраю хто) старанна зьнішчаў кампутарныя файлы й дыскеты з наборам? Няхай адсохнуць «старацелю» рукі, каб і стацеек сваіх гнілых больш не пісаў! Але ж пры сучаснай тэхніцы ўзяць у яго рэванш і выставіць на элек тронную «паліцу» часопісны 50-тамовік было б нескладана.
У лірычным дадатку да сваёй кнігі зь як заўсёды сарамяжлівым назовам «Дыялёгі з Богам» недабіты «крынічанін» В. Акудовіч зьмясьціў лірычны дадатак, а ў ім верш:
Колькі там часу
міне...
і неяк бяз мору
ды гільяціны
ня стане Ўладзі,
трох Алесяў,
двух Леанідаў,
Ігара з Валодзем
і мяне —
Валянціна.
Гэта аўтар, па сутнасьці, хавае рэдакцыю «Крыніцы» . Я, праўда, ня стаў першым — апярэдзіў Алесь Асташонак. Прароцтва Акудовіча, напэўна, зьдзейсьніцца: нас ня стане.
Але нашая «Крыніца» — застанецца.
Ніякіх «беларусаў»!
Ведаю, што вы лічыце Ўладзімера Караткевіча сваім літаратурным настаўнікам. А як суіснавалі БССР і Караткевіч? Кім быў бы гэты пісьменьнік для сучасных уладаў?
Віталь Юрэвіч, Старыя Дарогі
Сапраўды, быў такі юначы час, калі Караткевічздаваўся мне ў нашым прыгожым пісьменствеБогам. Потым прыйшло адкрыцьцё Быкава, Адамчыка. Зьявіліся настаўнікі зь іншых літаратураў... Пра тое, як суіснавалі Караткевіч і савецкая ўлада, ужо напісаныя кнігі.
Ёсць зьвесткі, што Караткевіч-студэнт езьдзіў з Кіева, дзе вучыўся, на пахаваньне Сталіна. Але чамусьці больш верыцца ў іншае, засьведчанае сучасьнікамі больш грунтоўна, — у тое, што ў дзень тых хаўтураў будучы пісьменьнік наладзіў у інтэрнаце сяброўскую і зусім не жалобную застоліцу.
Аўтар «Каласоў пад сярпом тваім» , безумоўна, ня быў клясычным літаратарам-дысыдэнтам. Усе ягоныя кнігі выйшлі на радзіме, а не за мяжой (вядома, за выняткам перакладаў, якія часам зьяўляліся значна раней за арыгіналы). Але да славы і прызнаньня ён прабіваўся празь церні, якія маглі зьнявечыць нават моцную, але менш апантаную сваёй справай (ці, дакладней, місіяй) натуру.
Цкаваньне пасьля першых публікацыяў у «роднай» аршанскай газэце «Ленінскі прызыў» .
Хваля непрыхільных водгукаў на «Каласы» ад калегаў-літара тараў, якім Уладзімер Сямёнавіч пасьля абмеркава ньня твору на радзе Саюзу пісь меньнікаў абурана кінуў: «Не параўноўвайце жыво е дрэва з тэлеграфным слупом!» Асобнай кнігаю раман «Каласы пад сярпом тваім» — галоўны твор майстра — выйшаў толькі празь некалькі гадоў.
Першаму раману «Нельга забыць» , надрукава наму ў 1962 годзе ў «Полымі» пад назовам «Леаніды ня вернуцца да Зямлі» , пашанцавала меней. Набор аднайменнай кнігі (туды павінна было ўвайсьці й «Дзікае паляваньне караля Стаха» ) у 1963-м рассы палі. Раман выйшаў толькі праз два дзесяцігодзьдзі.
Дарэчы, па-чэск у, у перакладзе Вацлава Жыдліц кага «Леаніды» пабачылі сьвет у іпа стасі кнігі на шэсьць гадоў раней, чым па-беларуску. А колькі зьдзекаў зазнала кінастужка, паводле раману «Хрыстос прызямліўся ў Гародні» ...
Але Караткевіч не саступаў.
У адным зь лістоў, які за савецкім часам, натуральна, не друкаваўся, ён дзяліўся набалелым: «Я мог бы з куды большым посьпехам пісаць па-расейску або, падвучыўшыся трошкі, па-польску. Меў бы статысячныя тыражы, дачу, прэміі. Я сьвядома пайшоў на больш цяжкі шлях... Нават дзеля таго, каб быць беларускім пісьменьнікам, патрэбна мужнасьць» .
І мужнасьць яму патрэбная была найвышэйшай пробы. У тэксьце «Ладзьдзі Роспачы» , рукапіс якой займаў 23 старонкі, цэнзары й рэдактары (розьніца паміж імі часта была няўлоўная) зрабілі 296 (!) правак. Тое, што гаворка ідзе адначасова пра арыгінал і пераклад на расейскую мову В. Сёмухі, што прарваўся да чытача на дзесяць гадоў раней за беларускі тэкст, — суцяшэньне слабое. І што правілася!