Як бачыце, цэнзура таксама бывае карысная.
«Чемпионат СССР поакадемической (гр)ебле»
Спадар Уладзімер, вашыя творы шмат разоў перакладалі на іншыя мовы. Ці шанцавала на перакладчыкаў? Ці здараліся ў супрацы зь імі сумныя «праколы» ці, выбачайце за калямбур, вясёлыя «прыколы»?
Ганна, маладая перакладчыца
Перакладчык — гэта самы дарагі, самы адданытвой чытач.
Хіба ня дзіва, калі яшчэ, па сутнасьці, юны аўтар дастае з паштовай скрынкі ліст зь весткаю, што вядомы майстар перакладу зацікавіўся ягонай дэбютнай аповесьцю? Так прычынілася са мною пасьля выхаду кніжкі прозы «Добры дзень, мая Шыпшына!» .
Аўтарам ліста быў стары мудры маэстра з эстонскай выспы Саарэмаа Олеў Йыгі. Дзякуючы ямупершай іншаю мовай, на якой загучала напісанаемной па-беларуску, сталася эстонская, а не расейская, як зазвычай здаралася тады. Гэта быў вялікіі, напэўна, яшчэ не заслужаны гонар, бо спадарОлеў пераўвасабляў па-эстонску Янку Брыля, ІванаМележа, Васіля Быкава…
Ліставаньне з славутым саарэмцам было длямяне сапраўднай духоўнай раскошаю. Але разамз тым і цудоўнаю школай. Адзін з маіх літаратурных герояў — малады забойца Васька — меў закратамі мянушку Казёл. Камусьці можа здавацца,што сэнс яе — адназначны. А вось Олеў Йыгі склаўцэлую табліцу з рознымі адценьнямі і канатацыямігэтага турэмнага тэрміну. Табліцу суправаджаліспасылкі на добры дзясятак слоўнікаў, сярод якіхбылі, як памятаецца, нават лексыконы сярэдзіныХІХ стагодзьдзя.
Аповесьць надрукавалі ў Эстоніі адначасова зь зьяўленьнем у «ЛіМе» рэцэнзіі на «Шыпшыну» . Аўтарам быў адзін з тагачасных мэтраў, у якога пахвальныя словы сыпаліся быццам з казачнага рога. Некалькі дзён я бясконца перачытваў тую публікацыю і лётаў як на крылах. У пятніцу прыйшоў ліст ад Олева. Ён, як заўсёды назваўшы мяне «дарагім калегам» , дасьціпна, але бязьлітасна спляжыў рэцэнзію і рэцэнзэнта, а адзначаныя ім творы назваў найбольш слабымі і бездапаможнымі, параіўшы больш такіх не пісаць, а айчыннаму мэтру ня верыць.
Магчыма, гэта найлепшы ўрок, які я атрымаў у сваім літаратурным жыцьці. Шкада, што прачытаць маю другую кнігу Олеў ужо не пасьпеў. Зь мяне, відавочна, было б больш толку. Праколы і прыколы пачаліся, калі мой зборнік прозы ўключыла ў плян маскоўскае выдавецтва «Молодая гвардия» . Гістарычныя апавяданьні дасьведчана й сумленна перакладала Валянціна Шчадрына. Яна выдатна валодала беларускай моваю, але ўсё роўна прысылала доўгія сьпісы пыта ньняў. У выніку «пракол» у тэксьце, што прыйшоў на аўтарызацыю, знайшоўся толькі адзін. Мой «кажанаваты» , іншымі словамі, нізкарослы шляхціч ператварыўся ў «шляхтича, похожего на летучую мышь» , з чаго мы потым разам пасьмяяліся.
Але кніга мела і «сучасную» частку. Яе прасоўваў да расейскага чытача загадкавы таварыш Пяцібратаў, які на сувязь не выходзіў. Выдавецкая сакратарка на званкі правінцыйнага маладога аўтара ўнікліва адказвала, што Пяцібратаў на лятучцы, выйшаў, захварэў, паехаў у Ханты-Мансійск. Дасланы мне нарэшце на вычытку тэкст нарадзіў імкненьне неадкладна купіць квіток, прыехаць у Маскву і, перапрашаю, начысьціць старэйшаму брату Пяцібратаву пысу.
Перапісваць нанова я мусіў практычна кожн ы сказ. Ды што там сказ! У выніку руплівай працы няўлоўнага майстра мастацкага перакладу скажаўся і калечыўся сэнс усяго тэксту. Дый як магло быць іначай, калі слова «побач» пераўвасаблялася ў расейскае «посмотри» , «прымус́ » рабіўся «при́мусом» , а «лёс» — «лесом» . Трансфармацыя «запалак» у «зажигалки» , «нядзелі» — у «неделю» , а «аканіцаў» — усяго толькі ў «окна» выклікала, бадай што, уздых палёгкі, бо ў наступным радку замест «фіранак» дзівосным чынам узьнікалі, трэба прызнаць, значна эратычнейшыя, але абсалютна недарэчныя ў тым кантэксьце «простыни» . У іншым аповедзе з сытуацыяй, сапраўды набліжанай да эратычнай, прысутнічаў кот на мянушку Мантэсума, які нявыхавана хацеў дапамагчы гаспадару займацца адной важнай справай. Той раз-пораз раззлавана крычаў на памочніка: «Апсік!» У выніку катоў у тэксьце зрабілася два: Мантэсума і Апсік.