Трэба аддаць перакладчыку належнае: прынамсі аднойчы ён зазірнуў у слоўнік, адкуль дазнаўся, што «абраз» —гэта «оскорбление» , ібязь лішніх сумневаў павесіў «оскорбление» на сьценку.
Калі мая кніжка «Пока не погасла свеча» выйшла, я ўведаў, што карная экспэдыцыя ў Маскву ўсё адно скончылася б марна (калі б не драматычна для мяне самога). Пяцібратаў, якога я пасьпеў ахрысьціць Прайдзісьветавым, насамрэч не зьяўляўся асобай рэальнаю. За гэтым брацкім псэўданімам хавалася цэлая хеўрачка літпрайдзісьветаў.
Ды чаго чакаць ад пяцібратавых, калі гэтаксама ставіліся да нас, недалугаў-беларусаў, іхніямасьцітыя настаўнікі? Памятаю, як мяне ў лікутузіну маладых айчынных літаратараў запрасілі напаседжаньне Савету па беларускай літаратуры Саюзу пісьменьнікаў СССР. Разгляд нашаетворчасьціпачаўся з выступу знанага маскоўскага крытыка,які ці то ўзрадавана, ці то зьдзіўлена паведаміў,што, маўляў, учора чытаў тэксты гасьцей і раптамзразумеў: беларуская мова ўсё ж, напэўна, існуе.
Дзякаваць Богу, мне больш лёсіла на перакладчыкаў іншых. На тых, хто разумеў, што перакладаецца ня слова словам, ня сказ — сказам і нават неабзац — абзацам, а сэнс — сэнсам.
Я згадаў бы чэшку Францішку Сокалаву, немцаНорбэрта Рандава, літоўку Альму Лапінскене. На ўкраінскую мяне выдатна пераклаў Аляксандар Ірванец, зь якім мы маем надзіва блізкае, да вусьцішы, сьветаўспрыманьне.
Тры кнігі выйшлі ў мяне па-польску. Цудоўна справіўся з прозай Ян Максімюк. Калі вярнуцца да прыколаў, дык у апавяданьні «Рыба ды іншыя» адзін дрэнны хлопчык цэлую ноч ходзіць па горадзе зь лязом у руках. Ён пакуль што не зьбіраецца нікога рэзаць. Проста горад абклеены абвесткамі, што там адбудзецца «чемпионат СССР по академической гребле» , і хлопчык старанна выразае ў слове «гребля» дзьве першыя літары.
Што робіць у польскім тэксьце Максімюк? Ён па-майстэрску пераўтварае спаборніцтвы па гэтай самай «гребле» ў першынство «w skakaniu do wody» . Задача начнога рупліўца істотна спрашчаецца, бо цяпер яму дастаткова адрэзаць усяго адну літару. Здагадайцеся, у якім слове.
Ну а бліскучы пераклад на польскую мову паэтычнай кнігі «Паром празь Ля-Манш» , зроблены Адамам Паморскім, прынёс вельмі дарагую для мяне міжнародную прэмію Гданьскай мэрыі. Некалі ў нашым (а цяпер ужо даўно іхнім) Доме літаратара выступаў савецкі паэт Расул Гамзатаў. На пытаньне, ці задаволены ён перакладамі сваіх вершаў на беларускую мову, горац адказаў велягурыста і хітрамудра. Арыгінал, маўляў, — як пэрсыдзкі дыван, што зьзяе ўсімі фарбамі вясёлкі, а пераклад — той самы дыван, перавернуты на спод.
А паколькі яго, Гамзатава, сьпярша перакладаюць з аварскай на расейскую, а потым ужо беларусы яшчэ раз — з расейскай на сваю мову, дыван зноў пераварочваецца і зіхаціць.
Гучыць прыгожа, але пагадзіцеся, што ў такой творчай мэтодзе больш за ўсё пылу. Я рады, што мяне перакладаюць з арыгіналу. Кажуць, менавіта зь беларускай на чачэнскую зрабіў незадоўга да сьмерці пераклад майго эсэ «Незалежнасьць — гэта…» аднакурсьнік нашага Леаніда Галубовіча на маскоўскіх Вышэйшых літаратурных курсах, паэт і палітык Зэлімхан Яндарбіеў. Спадзяюся, Алах не палічыў тое грахом. Няхай доўжыць ён на зямлі памяць пра Зэлімхана!
Садысты чытаюць Мазоха
У вашым апавяданьні «Ордэн Белай Мышы» дзеяньне адбываецца ў каралеўстве, дзе ёсьць адзін-аднюткі пісьменьнік, але няма ніводнага чытача. На шчасьце, у нашай краіне і пісьменьнік не адзін. Дый чытачы пакуль яшчэ водзяцца. Скажыце, ці здараліся выпадкі, калі яны ўспрымалі напісанае вамі абсалютна нечакана і неадэкватна?
Верця
У маім уяўленьні пісьменьнік ня можа існавацьбез чытача. Я ня веру тым калегам, якія часам заяўляюць, што ім абыякава, прачытае хтосьці іхнітэкст ці не. Магчыма, яны лічаць, што сучасьнікіпроста не дарасьлі, але ў глыбіні душы ўсё ж спадзяюццана чытача ў будучыні.
Калі тваю кнігу бяруць у рукі тут і цяпер, тынепазьбежна ўступаеш з чытачом у складаныястасункі, дзе можа прысутнічаць як разуменьне,так і поўная яго адсутнасьць.
Хтосьці сказаў, што чытачы падзяляюцца насадыстаў і мазахістаў. Садысты чытаюць ЗахераМазоха, а мазахісты — маркіза дэ Сада. Ёсьць таксама людзі, якія бяруць у рукі кнігу толькі для таго, каб знайсьці ў пісьменьніка памылкі.
Калісьці я напісаў апавяданьне, у якім дзейнічалі два пэрсанажы — цяжка паранены ваяр і крумкач, які чакаў, пакуль чалавек памрэ, а ён зможа павячэраць. Тэкст быў, безумоўна, не пра гэта. Чалавекпракручваў у памяці жыцьцё, шукаў паратунку.Птушка таксама мела іншыя праблемы, апрача набіваньня страўніка сьвежай мярцьвячынай.