— Кто это?
— Журавель. Або жораў.
— Но почему — серый, а не белый?
— Журавель — птушка шэрая.
— А почему тогда в песне поётся: «превратились в белых журавлей» ?
— Такімі яны ўбачыліся паэту Гамзатаву. Белы колер — знак чысціні й вечнасці...
— Вот вы, поэты, письменники, всегда что-нибудь да перевернете, всё вам — не так, как людям... И почему это птица стоит, не улетает, не боится человека? Что с ней?
— Стаіць — бо ёй цяжка варухнуцца, узляцець, лапа падбітая, баіцца чалавека, але баяцца міліцыі нельга...
— А-а! — капітан усміхнуўся, шчаслівы. — «Моя милиция меня бережёт».
Ён пайшоў да жураўля, запіхваючы канец дубінкі ў кішэню штаноў. Птаху траве стаяў, як скамянелы — не падскочыў, не махнуў крыламі, не варухнуўся. Мне стала дзіўна і, бадай, жудасна: ну, быццам нейкае ачмурэнне тут... Міліцыянер паціху ступаў да жураўля — той стаяў на месцы, і адно вока ў яго было прыжмуранае. Капітан падышоў да птушкі, працягнуў да яе руку. Я чакаў найгоршага: зараз гэты чалавек схопіць учэпістымі пальцамі птушку за горла. Але чалавек з пісталетам на адным баку і з дубінкай на другім трымаў сваю правую руку даланёю ўверх, і я бачыў, а можа, больш адчуваў, чым бачыў у змроку, што пальцы той рукі злёгку дрыжэлі. Журавель, нарэшце, варухнуўся на месцы, нават крыху ўсёй сваёй высокай шэрай паставай падаўся ўперад да рукі, да чалавека, выцягнуў чорную шыйку, заплюшчыў, мне здалося, вочы і спакойна палажыў дзюбу на працягнутую даланю. Чалавек азірнуўся на мяне, і ў руху яго галавы, у зняменні яго рукі, у яго маўчанні я адчуў разгубленасць, нават адчай — і ён усім гэтым, усёй сваёй істотай, я ўпэўнены, прасіў у мяне дапамогі. Я і сам, нічога не разумеючы, дужа здзівіўся і ў адчаі азірнуўся назад на сосны і яліны, на падлесак, на травы і кветкі, — азірнуўся на ўсё гэта з нямым крыкам-просьбай аб дапамозе, але ўсё маўчала... А капітан міліцыі ўсё глядзеў то на цёмную галоўку на сваёй далані, то на мяне, то, здаецца, кудысьці ў бездань звечарэлага неба над намі... Раптам птушка высока ўзняла галаву, здрыганулася, цяжка, з натугай разгарнула крылле, ударыла ім па траве — бліскучая раса ўпала ўніз, — яшчэ ўдарыла і яшчэ, падскочыла — адарвала ногі ад зямлі і ўжо стала біць крыллем у паветры, над травой, над крушынай, над чалавекам, які ўсё яшчэ стаяў з працягнутай рукой, і — над падлескам, нада мной, і над соснамі, і над усім лесам...
I раптам журавель склаў крылле і каменем пачаў падаць уніз, але перад самымі вярхушкамі высокіх соснаў спыніў імклівае падзенне — і зноў развінуў крылле, стаў у паветры на месцы, адчайна і моцна ўдарыў ім у паветры, узляцеў уверх, і два чалавекі на зямлі, у лесе, а можа, і яшчэ хто на дарозе, ці на мосце, ці ў двары, ці на вуліцы ў Баброўні, ці ў хаце праз адчыненае акно пачулі «кру-кру» і паднялі галовы вышэй, а я дык яшчэ і ўспомніць паспеў: на латыні журавель — гэта «grus gras» — так, «grus» — не адзін жа я — усе мы пачулі: «кру...» Так, старажытная латынь — гэта Міжземнаморе, і жураўлі адлятаюць у вырай — туды ж... Птушка над намі знікла, яе не было ўжо нідзе — ні пад хмарай, ні над соснамі, знікла... У міліцыянера з галавы ўпала фуражка — у траву, ён не падняў яе, стаяў, задраўшы галаву ўгору, вецер раскінуў яму валасы. Гэты ж вецер ударыў і мне ў твар, закрыў мне вочы — ці я іх сам закрыў? — і я ўжо нічога ні перад сабой, ні над сабой не бачыў, а толькі чуў: яшчэ недзе ўгары б е, б’е і ўсё слабей і слабей б’е крыллем у паветры нейкая вялікая птушка — « §Ш8 §гах», але «кру-кру» нідзе ўжо не было чутно, і толькі, можа, адзін чалавек на свеце — я — пачуў глухое падзенне... Не, не адзін я пачуў... Капітан міліцыі стаяў на каленях у траве, а трава блішчэла сіняй расой, галава яго была апушчаная долу — як у верніка ў храме... Я сказаў яму ціха:
— Грамадзянін капітан... — Ён не адклікнуўся, не варухнуўся, і я паўтарыў грамчэй: — Грамадзянін капітан міліцыі!
Ён устаў з зямлі, узяў з травы фуражку, але не надзеў яе, падышоў да мяне. Чорныя валасы ў яго на галаве былі ўскудлачаныя, а вочы — вільготныя, быццам ад расы, сказаў:
— Завіце мяне проста — Міхайла. Так мяне звалі ў маёй вёсцы на Клеччыне... Чаго вы здзіўлена глядзіце на мяне? Што я гавару на роднай мове? Так, я гавару на мове маіх бацькоў. Я ўсё помню. А сказаць папраўдзе — усё ўспомніў... Прашу вас: не дзівіцеся гэтак з мяне... Сёння вечарам упершыню ў маім жыцці нехта паклаў галаву мне на руку... нават на даланю. — Капітан міліцыі ціха ўзяў мяне за плячо і сказаў шэптам, расцягваючы словы — як нешта сваё, глыбіннае, з душы хацеў во тут, во цяпер спець, але я зразумеў: гэта яшчэ не словы песні, якая кожным чалавекам пяецца раз у жыцці, што ў гэтага чалавека яшчэ не хапае слоў, словы толькі пачынаюць з’яўляцца, але сама мелодыя ўжо знойдзеная, і ён сказаў шэптам: — А галоўка была такая маленькая... — Слоў у яго песні яшчэ не хапала, і ён сказаў далей: — А я ж мог крэпка сціснуць яе ў сваёй далані... пальцамі... — I ён моцна сціснуў пальцы на маім плячы. — Во гэтак, во гэтак! — і абедзвюма рукамі пацягнуў міліцэйскую фуражку на галаве, дастаў з кішэні штаноў дубінку, паправіў яе ў сябе на баку, памацаў — ці пры ім — кабуру з пісталетам, збіў рукою са штаноў шыгалле, выпрастаўся перада мной, сказаў: — А вы забудзьце, што я вам казаў, і нікуды адсюль не сыходзьце, калі вам тут зручна, і пішыце сабе, што вам трэба... Я вам сказаў так, для формы... А вы рабіце сваё. Гэты лес — і ваш. Ну, я пайшоў. Усяго вам добрага. — Капітан павярнуўся ад мяне і, не азірнуўшыся, спытаў: — А што з жураўлём?